Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Aqordada halyqqa jarııalaǵan bıylǵy Joldaýy ár qazaqstandyqtyń kókeıinde júrgen ózekti saýaldarǵa jaýap berdi.
Egemen elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń ózekti máselelerine jáne halyqtyń ál-aýqatyn odan ári arttyrý mindetterine arnalǵan jańa Joldaýdy Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń oqytýshy-ǵalymdary men bilim alýshy jastary erekshe yqylaspen qabyldady. Árbir Joldaý – bul eń aldymen táýelsiz memleketimizdiń bolashaǵyn baǵamdaıtyn mańyzdy strategııalyq qujat. Elbasy ótken jyly «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýyn jarııalap, aldymyzǵa naqty mindetter qoıǵan bolsa, bıylǵy Joldaýynda sol mindetterdi tıimdi iske asyrýdy jalǵastyra otyryp, el ekonomıkasyn jańa beleske kóterý kózdelgen. Joldaýda atap kórsetilgen basymdyqtardyń qaı-qaısysy da elimiz úshin óte mańyzdy. Memleket basshysy atap ótkendeı, bul Joldaý halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý úshin jańa álemge, ıaǵnı ónerkásiptik revolıýsııa álemine beıimdelý men jetistikke jetý jolyn tabý úshin ne isteý qajettigin aıqyndaıdy.
Eń bastysy, Memleket basshysynyń aldaǵy 2019 jyldy «Jastar jyly» dep jarııalaýǵa usynys berýi – barsha qazaqstandyq jastarǵa tyń serpin berdi. Básekege qabiletti, ınnovasııaǵa beıim, ulttyq tálim-tárbıemen sýsyndap, zamanaýı ǵylymdy ıgerip, ozyq bilimmen qarýlanǵan jastar – qashanda elimizdiń jarqyn bolashaǵyn qamtamasyz etetin alyp kúsh. Elbasynyń jastarǵa únemi qoldaý bildirip, úlken senim artyp otyrýy – kemel keleshegimizdiń kepili. Joldaýda qamtylǵan taǵy bir erekshe jańalyq – Elbasy ıdeıasymen respýblıkamyz boıynsha «Aýyl – El besigi» jobasynyń bastalǵany. Bul bastamanyń negizgi maqsaty – aýyldardyń áleýmettik ortasyn jańǵyrtý. «Aýyl – altyn besik» dep biletin qazaq qoǵamy úshin bul joba aıryqsha mánge ıe bolatyny sózsiz. Jańa Joldaýda joǵary bilim berý men aýylsharýashylyq salasyna erekshe kóńil bólingen. Bul ásirese agrarlyq mamandyq boıynsha bilim alatyn jastarǵa, aýyldyq jerlerde sharýashylyqpen aınalysatyndarǵa, jalpy aýyl sharýashylyǵyndaǵy ǵalymdarǵa úlken serpilis berýde. Sondaı-aq Joldaýda elimizdegi joǵary oqý oryndary Nazarbaev Ýnıversıtet úlgisinde oqý baǵdarlamalaryn jańartyp, zamanaýı bilim men álemdegi úzdik tájirıbeni taratatyn ortalyqtarǵa aınalýy tıis ekendigi aıtyldy. Bul qazirgi ýaqytta jańa talaptar boıynsha bilim berý isinde ınnovasııalyq baǵyttar men keshendi baǵdarlamalar, jańa standarttar engizý qajettiginen týyndap otyr.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, ýnıversıtetter jumysqa ornalasqan túlekterdiń sanyna qarap baǵalanýy tıis. Elbasynyń – «Naryqta tek joǵary bilimmen qamtamasyz ete alatyn ýnıversıtetter qalýy kerek. Nazarbaev Ýnıversıtettegi sheteldik úzdik menedjerlerdi eskere otyryp, jahandyq ýnıversıtettermen seriktestikti nyǵaıtý mańyzdy» dep atap kórsetýi joǵary oqý oryndaryna úlken jaýapkershilik júkteıdi. Ár Joldaý saıyn aýylsharýashylyq salasyna basymdyq berip otyratyn Memleket basshysy bul joly da Qazaqstandaǵy aýyl sharýashylyǵy mamandaryn jańa tehnologııalar boıynsha jappaı oqytý kerektigin atap ótip, elimizdegi agroónerkásiptik keshenniń bar áleýetin tıimdi júzege asyrýdy tapsyrdy. Jańa Joldaýda agrarlyq saıasattyń negizgi mindeti – eńbek ónimdiligin ulǵaıtý, 2022 jylǵa qaraı óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksportyn 2,5 esege arttyrý kerektigi basa aıtyldy.
Atalǵan talap boıynsha biz ǵylym, bilim, óndiris ıntegrasııasyn kúsheıtip, jańa tehnologııalar arqyly eksporttyq áleýetimizdi arttyrýymyz qajet. Qazirgi kezde Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti 2010 jyldan beri qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynyń ishinde birinshi bolyp álemdik deńgeıdegi Ulttyq zertteý ýnıversıtetine transformasııalanýda. 90 jylǵa jýyq taǵylymdy tarıhy bar ýnıversıtettiń barlyq ınnovasııalyq qyzmeti turaqty damýdy qamtamasyz etýge jáne aýylsharýashylyq óndirisin ulǵaıtýǵa, elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etetin eksportqa beıimdelgen, básekege qabiletti ónimderdiń óndirisin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Joldaýda Memleket basshysy «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin jyl saıyn 30 mıllıard teńge bólinetinin aıtyp, óńdeý ónerkásibi men shıkizattyq emes eksportty qoldaýǵa aldaǵy 3 jylda qosymsha 500 mıllıard teńge bólinedi dedi. Qazaqstannyń qazirgi kezdegi ekonomıkalyq saıasatynyń basty baǵyty – eksportqa shyǵý. Sondyqtan Elbasy shıkizatty óńdeý salasyna basymdyq berý qajettigine toqtalyp, «eksportqa baǵyttalǵan ındýstrııalandyrý – ekonomıkalyq saıasattyń ortalyq elementine aınalýy tıis» dep atap ótti. Osy oraıda Prezıdent shaǵyn jáne orta bızneske salyq amnıstııasyn júrgizýdi tapsyrdy. Ol boıynsha 2018 jyldyń 1 qańtaryna deıingi qalyptasqan aıyppuldar men salyq boryshtary boıynsha ósimder joıylady. Bul óz kezeginde aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine jańa múmkindikterge jol ashatyn úlken jeńildik. Joldaýda belgilengen mejeler men is-sharalar bilim salasyn zamanaýı talap bıigine kóterýge serpin bereri sózsiz. Ishki jalpy ónimniń 10 prosentine deıin bilim, ǵylym, densaýlyq qajetine bólý – oqý oryndarynyń ekinshi tynysyn ashady, birinshi kezekte materıaldyq bazasyn jańalap, jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Joldaýda aıtylǵan mindettemelerge súıene otyryp, biz jastarymyzdyń bilim alýyna, ǵylymǵa umtylýyna, óndirispen aınalysýyna barynsha jaǵdaı jasaýymyz kerek. Sondyqtan joǵary oqý oryndaryna bilim berý baǵdarlamalaryn jasaýǵa kóbirek múmkindik berip, olardyń akademııalyq erkindigin zańnamalyq normalarǵa sáıkestendirý kerek. Jańa býyn jastaryn tárbıelep, bilimdi urpaq ósirý úshin Elbasy ustaz mártebesin zań júzinde bekitýdi qoǵamdaǵy mańyzdy máseleniń biri etip kórsetti. Ustaz mártebesiniń túskeni, bilim mekemelerinde, jalpy oqý oryndarynda ádepsizdik oryn alyp, ustazdar qaýymyna degen syı-qurmettiń azaıyp ketýinen týyndap otyr. Sondyqtan ustazdyń mártebesi men bedelin arttyrý úshin ár bilim alýshy jas, ár ata-ana jaýapty bolýy kerek. О́ıtkeni ustazy myqty jastar elimizdiń erteńgi bolashaǵy bolatyny sózsiz.
Elimiz Táýelsizdik alǵan ýaqyttan beri jan-jaqty damyp, qaryshty reformalarymen álemge tanyldy. Memleket basshysynyń júrgizip otyrǵan salıqaly saıasatynyń nátıjesinde memleketimizde turaqtylyq pen beıbitshilik, yntymaq pen bereke ornap, halyqtyń erteńgi kúnge degen senimi artyp keledi. Jańa sıpattaǵy bıylǵy Joldaýdyń mazmunyna úńile otyryp, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý, elimizdiń kemel keleshegin qamtamasyz etý – Elbasy saıasatynyń basty baǵyty ekendigine taǵy da kóz jetkizdik.
Tilektes ESPOLOV,
Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń rektory,
QR UǴA akademıgi
ALMATY