Tilektes Espolov: Maqsat – álemdik deńgeıdegi ýnıversıtetke kóshý

– Tilektes Isabaıuly, Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń kezekti Qazaq­stan halqyna Joldaýynda «Agroóner­kásiptik keshenniń áleýetin tolyq iske asyrý kerek» dep atap kór­set­ken. Osyǵan baılanysty, búgi­nde AО́K-tiń áleýeti qalaı paıdala­nylý­da, jalpy, osy salanyń damýyn qazirgi tańda qandaı máseleler tejeýde?

– Qazaqstan orasan ulttyq baılyq­qa ıe, onyń 85%-y tabıǵı-resýrs­tyq áleýetke tıesili. Elimizdegi aýylsharýa­shy­lyq jerlerdiń kólemi – 215 mln ga, bul álem­dik resýrstardyń 4%-ten astamyn quraıdy. Búginde AО́K jalpy ónimi 11,0 mlrd AQSh dollar nemese eldiń IJО́-degi úlesi – 7,8%-yn quraıdy, ıaǵnı sońǵy 10 jylda aýylsharýashylyǵyndaǵy óndiris kólemi shamamen 4 esege ósti. 

AО́K eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi mańyzdy mindetti sheshedi. Sondyqtan salany saýyqtyrýǵa baılanysty túrli sharalar qolǵa alynýda. Máselen, aýylsharýashylyǵyndaǵy ártaraptandyrý baǵdarlamasy aıasynda sońǵy jyldary astyq daqyldarynyń egistik alqaptary qysqaryp, maıly jáne mal azyqtyq daqyldardyń, kókónister­diń jáne qant qyzylshasy alqaptary­nyń kólemi artýda. Atap aıtqanda, egis­tik alqaptary: maıly daqyldar – 3,0 mln, mal-azyqtyq daqyldar – 4,5 mln, qant qyzylshasy – 11 esege (1,1 myń ga-dan 12,6 myń ga-ǵa), kókónis-baqsha daqyldary men kartop – 462 myń, jemis-jıdektiń alqaptary 100 myń ga ósedi. Sońǵy 5 jylda mal azyqtyq daqyldardyń egistik kóleminiń ósýi et óndirisin 13,7%, sút óndirisin 10,0% arttyrýǵa múmkindik berdi. Al sýarmaly alqaptardyń aýmaǵy 1,5 esege, al 1 ga-dan túsetin tabys 2,7 esege ósedi. Sony­men qatar AО́K-tiń zor múmkindigine qaramastan, joǵary tehnologııalyq óndirister boıynsha ımport saqtalýda. О́nim ımportynda eń joǵary úles salmaq irimshikter men súzbege (51%), sarymaıǵa (36,4%), shujyq ónimderine (46%), et jáne etti-ósimdik konservilerine (40%) tıesili. Ishki tutynýda quraq qantynyń ımporty – 55,0%, al daıyn qanttyń úlesi – 42%. Qoldanystaǵy qant zaýyttarynyń óndiristik qýattary 37,0% júktelgen. Sonymen qatar respýblıkada jemis-kókónis konservileri de ımporttalady. Ishki tutynýdaǵy onyń úlesi – 84,0%, al jemis-kókónisterdi óńdeıtin zaýyttar tek 27,0% júktelgen. Elbasynyń keıingi Joldaýynda berilgen tapsyrmasyna sáıkes, óńdeý ónerkásibi men shıkizattyq emes eksportty qoldaýǵa aldaǵy 3 jylda memlekettik bıýdjetten qosymsha 500 mlrd teńge bólinetin bolady. Salany tikeleı memlekettik qoldaý (sary sebet) deńgeıi de tómen, bul jalpy ónimniń qunyna shaqqanda Belarýs elinde 10,9%, Reseıde 4,7% bolsa, Qazaqstanda 4,4% quraıdy. Al DSU kelisimi boıynsha memlekettik qoldaýdyń shekti deńgeıi 8,5% bolýy tıis, ıaǵnı AО́K áleýetin tıimdi jáne tolyq paıdalaný úshin osy máselelerdi keń aýqymda qarastyryp, sheshý kerek. Qazaqstandyq ǵalym­dardyń esepteýinshe, jaqyn jyl­darda aýylsharýashylyǵynyń mate­rıal­dy-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý, mal­sharýa­shylyq fermalardy, qaıta óńdeý­shi jáne aýylsharýashylyq ónimdi saqtaıt­yn kásiporyndardy salý jáne t.b. ınfraqurylymdy qurý úshin 13 mlrd AQSh dollary kóleminde ınvestısııa qajet bolady. Bul soma qomaq­ty bolǵandyqtan, Úkimet tek bıýdjet quraldaryn emes, jeke ınvestorlardy da tartýy qajet. 

– 2017-2021 jyldarǵa arnal­ǵan AО́K-ti damytýdyń memleket­tik baǵ­dar­lamasynyń ózekti­ligi tehno­lo­gııa­l­yq qaıta jaraqtandyrý­dy talap etedi. Al ony ǵylym men bilimsiz iske asy­rý múmkin emes. Atalǵan baǵ­dar­la­ma a­ıa­synda otandyq agrar­lyq ǵylym men bilimdi qalaı jańa format­qa kóshirýge bolady?

– Memleket basshysynyń Jol­daýyn­daǵy AО́K-ti damytý boıynsha tap­­syr­masyn oryndaý úshin AShM AО́K-ti da­my­týdyń basym baǵyttaryna saı, kelesi sharalardy qolǵa alyp otyr. AО́K sýbektilerin qarjylandyrý­dyń qol­je­tim­diligin arttyrý maqsatynda qoldanystaǵy jáne jańa qarjy qural­daryn jetildirý boıynsha jumys júr­gi­zilýde. Bıznestiń qajettilikteri men ın­­no­­­va­sııalyq tehnologııalardyń trans­fer­t­in esepke ala otyryp, agrarlyq ǵylym men bilimdi reformalaý qolǵa alyndy. Qyzmetteri men mamandandyrylǵan salalary qaıtalanatyn ǵylymı-zertteý ıns­tıtýttarynyń sanyn 23-ten 12-ge qysqartyp, al tájirıbelik stansalar sanyn 12-den 19-ǵa deıin arttyrý kóz­delip otyr. Korporatıvtik bas­qarý stan­­dart­­taryn engizý arqyly Ulttyq agrar­­­lyq ǵylymı-bilim berý ortaly­ǵy­nyń qu­­ry­lymyn ońtaılandyrý boıyn­sha ju­mys júrgizý josparlanyp otyr. Jeke sharýa­shy­lyq­tar bazasynda da táji­rı­belik-kór­se­tilim is-sharalary júrgiziletin bolady.

Bıyl AShM sheshimimen ýnıversıtetke 2: «Jemis-jıdek jáne júzim sharýa­shy­lyǵy» ǴZI, «Kartop jáne kókó­nis sharýa­shylyǵy» ǴZI senimgerlik bas­qarýǵa berilip, Orman sharýashylyǵy komıtetine qaraıtyn «Esik memlekettik dendrologııalyq parki» ýnıversıtettiń senimgerlik basqarýyna beriletin bolady. Agrarlyq bilim berý sapasyn art­tyrý maqsatynda agrarlyq sektor­dy jańa bilim men praktıkalyq daǵdylardy meńgergen bilikti mamandarmen qamtamasyz etý úshin elimizdiń 3 agrarlyq joǵary oqý oryndaryn shoǵyrlandyrý usynyldy. Bul mindet «Nazarbaev Ýnıversıteti» úlgisinde joǵary oqý oryndaryna jetek­shi álemdik ýnıversıtetterdiń standarttaryn engizýdi qamtıdy.

Qazirgi tańda oqý ornynda álemdik deńgeıdegi zertteý ýnıversıtetiniń ózin­dik tujyrymdamasy ázirlengen. Osy­nyń aıasynda «ǵylymı talanttardy» (oqytýshylar men stýdentter) tartý, bilim alý jáne AО́K basym baǵyt­tary boıynsha ǵylymı-zertteýler júr­gizý úshin qajetti resýrstardy shoǵyrlan­dy­ryp, tıimdi menedjment qoldaný qajet.

– Aýyl sharýashylyǵyn memle­ket­tik qoldaý deńgeıiniń tómendigin atap óttińiz. Qazirgi tańda salany sýbsıdııa­laý erejelerine qandaı túzetýler men tolyqtyrýlar engizilýde?

–  2021 jylǵa qaraı aýylsharýashy­ly­ǵynda jumys isteıtin bir adamǵa shaq­qanda eńbek ónimdiligi 3,3 myńnan 10,8 myń AQSh dollaryna deıin jetýi tıis. Osy maqsatta aýyl kásipkerlerin memleket tarapynan qoldaý sharalaryn arttyryp, qoldanystaǵy qarjy quraldaryn jetildirý jáne jańalaryn engizý boıynsha sharalar josparlanǵan. Avtomattandyrylǵan basqarý júıesin engizý jolymen sýbsıdııalardyń  tıim­siz túrleri qysqaryp, olardy alý rásim­deri barynsha jeńildetiledi. Saq­tan­dyrý máseleleri tolyq qaıta qaralady. Mindetti saqtandyrýdan erikti saq­tan­dyrýǵa, saqtandyrý tólemderin sýbsıdııalaýdan saqtandyrý syıaqylaryn sýbsıdııalaýǵa kóshý josparlanýda. Memlekettik qoldaýdyń tıimdi ádisterin engizý salanyń nesıege qabilettiligin joǵa­rylatýǵa múmkindik beredi. AО́K sýbektilerin ári qaraı nesıeleý úshin nesıe seriktestikteriniń bıýdjetten tys qarjylardy tartýǵa múmkinshilikter týǵyzylady, ıaǵnı budan keıin bıýdjetke táýeldi bolmaıdy. Sýbsıdııalaýǵa jasalǵan taldaý taýarly-spesıfıka­lyq sýbsıdııalardyń tıimsiz bolǵanyn kórsetti. Sebebi osyǵan deıin egistik alqabynyń kólemine qaraı sýbsıdııa alyp kelgen taýar óndirýshiler túsimdilikti arttyrý, jańa tehnologııalardy engizý jáne qarjyny únemdeý týraly oılanbaıtyn jáne vedomstvoaralyq komıssııa egis­tik jerlerdiń bar-joǵyn naqty tekser­mesten, gektarlyq sýbsıdııalaý týraly sheshimder qabyldaǵan jaıttar da oryn alǵan bolatyn.

Búginde AShM bos qarjyny nesıe jáne lızıng boıynsha paıyzdyq syıa­qy mólsherlemesin arzandatýǵa jáne ınvestısııalyq sýbsıdııalaýǵa, eń aldymen fermerlerdi tehnıkalyq jáne tehnologııalyq qaıta jabdyqtaýǵa ba­­ǵyt­­taǵan. Usynylǵan sharalardyń bar­­lyǵy jasyl sebetke ene otyryp, DSU ta­laptary aıasynda shekteýsiz qol­da­ny­lady. AShM derekteri boıynsha Qazaq­standaǵy aýylsharýashylyǵyn sýb­sıdııalaýdyń jyldyq kólemi osy salanyń jalpy óniminiń 4-5% quraıdy, bul qalypty deńgeıden 4,1% tómen. Al aýylsharýashylyǵyn memlekettik qol­daý deńgeıi jalpy aýylsharýashylyǵy ónimi­niń qunyna shaqqanda Shveısarııada – 79%, Japonııada – 74%, Norvegııa men Islandııada – 72%, Eýroodaq elderinde – 46%, Túrkııada – 31%, Polshada – 25%, Kanadada – 23%, AQSh-ta – 15%, Vengrııada – 14%, Meksıkada – 13%, Chehııada – 12%, Aýstrııada – 9%, ortasha alǵanda Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynda 38% quraıdy.

Qazaqstanda aýylsharýashylyǵyn sýbsıdııalaýda jáne óndirilgen ónimderdiń erkin saýdasyna yqpal etý maqsatynda Aýstralııanyń Kerns qalasynda 1986 jyly qurylǵan Kern tobyna kiretin elderdiń tájirıbesi qoldanylady. Osy elderdiń tájirıbesi kórsetkendeı, janama sharalar fermerlerdi óndiris tıimdiligin arttyrýǵa jáne uzaq merzimdi perspektıvaǵa jumys isteýge yntalandyrady. Al tikeleı jáne burmalaýshy dotasııalar sharýashylyqtardy damytýdyń ornyna ony bir deńgeıde ustap turady nemese zııanyn tıgizedi, ıaǵnı sharýa­shylyqty tıimsiz júrgizýge alyp keledi. Kern toby elderiniń fermerlerine mem­le­kettik qoldaý meılinshe az kórse­tiledi. Brazılııada bul kórsetkish fermer­lik sharýashylyqtardyń jeke tabysy kóleminiń 2,6%, Aýstralııa men Jańa Zelandııada 1% jýyǵyn quraıdy.

Aýylsharýashylyǵyn sýbsıdııalaý­daǵy basymdyqtarǵa ımport almastyrý men eksportqa baǵdarlaný jatady. Reformalaý nátıjesinde sýbsıdııalaýdyń 54 túri 34-ke qysqarady. Jańa qural – agrarlyq qolhatty engizý ınvestorlar men nesıe berýshilerdiń ónimdi naqty jınap alýǵa deıin, bolashaq ónimdi kepilge qoıý arqyly qarjylandyrýǵa múmkindik beredi. Salyqtyń barlyq túriniń ornyna biryńǵaı aýylsharýashylyq salyǵyn engizý josparlanýda. Sýbsıdııalardyń qysqarýy aýylsharýashylyǵyn yntalan­dyrýǵa bólinetin qarjy kóleminiń azaıýy dep túsinýge bolmaıdy. Bul tehnıka men qural-jabdyqtardy satyp alý, tehnologııalardy engizý, genetıkany jaqsartý, tuqym, gerbısıdter, tyńaıtqyshtar alý, keńesshiler tartý, AО́K eńbek ónimdiligi men básekege qabilettiligin arttyrý úshin jańa ázirlemelerge jumsalady. 

– Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıver­sıteti álemdik deńgeıdegi ulttyq zertteý ýnıversıtetine transformasııalanýda. Bul baǵytta qandaı aýqymdy jumystar atqarylýda?

– Eldiń ekonomıkalyq damýy jáne álem­degi básekege qabilettiligi, kóbine bilim men ǵylymǵa táýeldi, osy jolda ýnı­ver­sıtetter sheshýshi ról atqarady. Aq­parattyq jáne kommýnıkasııalyq teh­nolo­gııalar, bıotehnologııalar men jańa mate­rıaldar, ıaǵnı ǵylym men tehnıka­nyń jedel damýy – ekonomıkalyq ósý qarqy­nyn údetip, ony ulǵaıtatyn edáýir ále­ýet­ti qamtamasyz etedi. QazUAÝ otan­­­dyq aýylsharýashylyq bilim men ǵy­­lym­­dy jan-jaqty damytýda júıe­li ju­­mys júrgizip, eldiń maman­dar­ǵa su­ra­n­y­syna sáıkes bilim berý baǵ­dar­­l­a­ma­lary spektrin turaqty túrde keńeı­týde. Mamandar daıyndaýdyń sapalyq deń­geıin arttyryp, tek Qazaq­standa emes, shet memleketterde de ózin moıyndatyp keledi. 2017 jyly ýnıversıtet Webometrics Ranking of World Universities reıtıng kórsetkishteri boıynsha qazaqstandyq joǵary oqý oryndary arasynda 3-oryndy ıelendi. Bul reıtıng Madrıdte ornalasqan Ispanııa ulttyq zertteý keńesiniń (CSIC) Cybermetrics Lab bazasynda jarııalanǵan. Reıtıng kórsetkishterinde ınternette ǵylymı qyzmet nátıjeleri ashyq jarııalanady jáne álem boıynsha 12 myńnan astam ýnı­­v­er­sıtettiń veb-ındıkatorlaryn qam­­tamasyz etedi. UI Green Metric ǵalam­dyq reıtıngisi boıynsha ýnıversıtet 423 oryndy ıelenip, álemdegi 500 top-ýnı­ver­­sıtetter qataryna endi. In­­do­­ne­zııa ýnı­versıtetinde negizi qalan­­ǵan bul reı­tıngtik platforma «ekologııalyq taza» saıasatty engizýge jáne bilim berý keńistiginde is-áreket ózgeristerin basqarýǵa arnalǵan. 2018 jyly QS Quacquarelli Symonds (Anglııa) reıtıngisinde ýnıversıtet 651oryndy ıelendi. Bul baǵalaý júıesine saı, joǵary oqý orny ǵylymı-zertteýler salasyndaǵy bedeldilik, oqytýshylar quramynyń stýdentter sanyna qatynasy, silteme jasaý ındeksi, sheteldik stýdentter men sheteldik oqytýshylardyń úlesi sekildi kórsetkishter boıynsha baǵalanady. Jýyrda ǵana ýnıversıtettiń «Sý resýrstary jáne sýdy paıdalaný» salasyndaǵy bilim berý baǵdarlamalary Halyqaralyq KazSEE ınjenerlik bilim assosıasııasynyń evro-bakalavr, evro-master sanattary boıynsha sapa sertıfıkatyna ıe boldy. 

Búginde ýnıversıtet eldiń AО́K salasyna qajetti joǵary bilikti mamandardy daıyndaýda kóshbasshylardyń birine aınaldy. Ýnıversıtette ǵylym, bilim jáne óndiris ıntegrasııasy elimizde 2002 jyly «AgroDamý» ǵylymı-óndiristik konsorsıýmy qurylǵan kezden bas­talyp, búginde «Ekstenshn» júıesi engizildi. Sondaı-aq 22 myńnan asa sharýa qojalyqtaryn qamtıtyn Qazaqstandaǵy jalǵyz «Joǵary fermerlerdiń mektebi» qyzmet kórsetedi. Otandyq joǵary oqý oryndarynyń ishinde alǵashqylardyń biri retinde ýnıversıtet 2010 jyldan bastap jobalyq basqarýdyń halyqaralyq standarttaryn paıdalana otyryp, álemniń ǵylymı ortalyqtary men joǵary oqý oryndarynyń 13 halyqaralyq sarapshy­lary­men birlese otyryp ulttyq zert­teý ýnıversıtetine transformasııa­laný bo­ıyn­sha júıeli jumys júrgizip keledi. 2015 jyly ýnıversıtet elimizdegi joǵa­ry oqý oryndarynyń arasynda alǵash­qy­lardyń biri bolyp táýelsiz bas­qarý­dy iske asyrý maqsatynda jańa uıym­das­tyrý-quqyqtyq formada qaıta qurylyp, BǴM qaramaǵynan AShM quzyryna ótip, sol jyly ýnıversıtette 8 ınnovasııalyq or­talyǵy, 6 ǴZI, 31 ınnovasııalyq zert­hanadan turatyn úzdik halyqaralyq táji­rıbeler men tehnologııalar tartý úshin Agrotehnologııalyq hab quryldy. 

Qazirgi tańda QazUAÝ ǵylymı-bilim berý franchaızıngi transferti negizin­de álemdik deńgeıdegi ýnıversıtet mode­lin qurýdy josparlaýda. Bul baǵyt­ta shetel­dik jetekshi joǵary oqý oryn­dary­­nyń tájirıbesi zertteldi. Mysaly, brı­tandyq ýnıversıtetterde Azııa elderiniń 700 myńnan astam stýdenti óz elderinen shyqpaı-aq bilim alady. Brıtandyq ýnıversıtetterdiń kópshiligi shetelderde ózderiniń dıplomdaryn áriptes joǵary oqý oryndary arqyly usynady. Olar jergilikti oqý oryndarynda brıtandyq ýnıversıtettiń tolyq baǵdarlamasyn meńgerip, oqyp, dıplomyn alyp shyǵady. Malaızııa sııaqty elder sheteldik joǵa­ry oqý oryndarynyń franchaızıng baǵdar­lamalaryn óz ýnıversıtetterin jyldam damytý quraly retinde qoldanady. Qazaqstanda mundaı franshıza tájirıbesi bar. Máselen, Nazarbaev Ýnıversıteti Dıýk Ýnıversıtetimen (AQSh) bıznes bilim berý boıynsha jumys isteıdi. 

Búginde QazUAÝ óziniń ınnova­sııa­­­­­lyq damý jolynda álemdegi agrar­lyq jo­ǵa­ry oqý oryndary arasynda 1-oryn­­­da turǵan Vagenıngen ýnıver­sı­­­teti­­­­niń (Nı­der­landy) jáne QS reı­tın­gin­de 8-orynda turǵan Mıchıgan ýnı­ve­r­sıte­ti­niń (AQSh) tájirıbesine sú­ıe­ne­di. Jýyrda bizdiń ujymnyń ǵa­lym­dary Vagenıngen ýnıversıtetinde bo­lyp, ózara tıimdi yntymaqtastyq týraly kelisimge kelip, bilim alýshylardy bir­lese oqytýdyń negizgi baǵyttaryn aı­qyn­dady. Biz azyq-túlik tehnologııasy, azyq-túlik epıdemıologııasy jáne qoǵam­dyq densaýlyq saqtaý, ósimdiktaný ma­ma­ndyqtary boıynsha magıstranttar­dy tolyǵymen online rejiminde oqyta alamyz. Sonda 3-4 jyldan keıin túlekterimiz Vagenıngen ýnıversıtetiniń dıplomyn alyp shyǵatyn bolady. Sonymen qatar stýdentter men magıstranttar online re­jiminde modýldik bilim berý kýrs­tary boıynsha bilim ala alady. Olar kási­bı tájirıbeleri men zerthanalyq ju­mys­taryn Vagenıngen ýnıversıtetiniń ǵyly­­mı or­talyqtarynda ótkizedi. Aýyl kásip­­­ker­­ler­iniń de online rejimde óz­deri­niń suraýlary boıynsha biliktilik­terin jetildirýge múmkindikteri bar. Halyq­aralyq LabEX formatyndaǵy zert­teý baǵ­dar­lamalary aıasynda AQSh-tyń Kor­nel, Mıchıgan jáne Nevada ýnı­ver­sı­tet­terimen jalpy quny 1 mlrd teńge bol­atyn birlesken jobalar jasalady. Fran­shızany engizý nátıjesinde tıim­siz bilim berý baǵdarlamalaryn azaıtý, reı­tın­gilik kórsetkishi tómen oqytý­shy­lardy qysqartý, úlgerimi nashar stý­dent­terdi oqýdan shyǵarý meha­nızmderi qarastyrylady. 

Qazirgi ýaqytta qos dıplomdyq baǵ­dar­lamalardy iske asyrý maqsatynda Aleksandras Stýlgınskıs ýnıversıteti (Lıtva), Brest memlekettik tehnıkalyq ýnıver­sıteti (Belorýssııa), Pýtra ýnıver­sıteti (Malaızııa), Nıtrdaǵy Slovas agrar­lyq ýnıversıteti (Slovakııa), Vaınsh­tefan ýnıversıtetimen (Germanııa) bakalav­rıat pen magıstratýra deńgeıinde «Sý resýrstary jáne sýdy paıdalaný», «Taǵam qaýipsizdigi», «Bıotehnologııa», «Azyq-túlik ónimderiniń tehnologııasy», «Qaıta óńdeý óndiristeriniń tehnologııasy», «Agrarlyq tehnıka jáne tehnologııa», «Ekonomıka», «Jerdi melıorasııa­laý, baptaý jáne qorǵaý», «Agrarlyq menedjment» mamandyqtary boıynsha kelisimder jasalýda. Buqaralyq ashyq onlaın-kýrstardy damytý bo­ıynsha jumystar qolǵa alynyp, «jańa mamandyqtar atlasy» negizinde bilim berý baǵdarlamalary ázirlenýde. 

2017 jyly Azııa damý bankiniń qol­daýy­men  sý resýrstaryn birlesip bas­qarý boıynsha Ortalyq (Sý haby) quryl­dy. Ortalyqtyń 15 zertteý zerthanasy resýrs únemdeýshi tehnologııalar­dy paı­da­lana otyryp sý resýrstaryn tıimdi bas­qarý máselelerin keshendi sheshýmen aına­lys­ady. Jer haby aıasynda AQSh aýylsharýa­shylyǵy mınıstrligimen (USDA) bir­lese sandyq algortımdik tal­daý jú­ıe­sin paıdalana otyryp jaıy­lym­dyq  jerlerdiń tozýyn zertteý jáne baǵalaý ádistemesin engizý jobasy iske asýda. Agrobıznesti strategııalyq zert­teý ortalyǵy qurylǵan, munda stý­dent­ter ekinshi kýrstan bastap agro­qury­lym­dardyń naqty derekteri boıynsha bıznes-josparlar ázirlep úırenedi. Dıplomdyq jáne ózindik jumystary óndiriske engizi­letin startap-jobaǵa aınalady. Bıyl ǵana 200 startap usynylyp, 10 joba 150-den 1000 AQSh dollary kólemindegi syıaqyǵa ıe boldy. 

Stýdent, magıstrant, PhD dokto­ranttardy oqytý barysynda, sondaı-aq Qazaqstannyń ońtústik jáne ońtústik-shyǵys óńirinde eldegi barlyq 177,5 myń sharýa (fermer) qojalyqtarynyń 80% shoǵyrlanǵandyqtan, AО́K mamandaryn qaıta daıyndaýda zamanaýı sıfrly tehnologııalardy paıdalaný maqsatynda Sıtýasııalyq ortalyq ashyldy. Sıtýasııalyq ortalyqty qosym­sha jabdyqtaý aýylsharýashylyǵy sala­larynyń tıimdiligin arttyrýǵa, agrarlyq sektordaǵy aqparattyq-saraptaý jáne boljaýdy jaqsartýǵa, GIS tehnologııalar, baǵdarlamalyq taldaý jáne úlken derekterdiń analıtıkasy negizinde jedel basqarý sheshimderin tıimdi, ári der kezinde qabyldaýǵa múmkindik beredi. 

QazUAÝ Shyǵys Fınlıandııa ýnıver­sı­teti­men birlese tamaq ónerkásibi úshin qosdıplomdyq baǵdarlama boıynsha magıstr­ler daıyndaıdy. Aǵymdaǵy jyl­dyń qazan aıynda memleketaralyq deń­geıde Elbasy N.Á.Nazarbaev óziniń Fın­lıan­dııaǵa is-saparynda Shyǵys Fın­lıan­dııa Ýnıversıtetimen magıstrler men PhD doktorlardy birlese daıyndaý týraly kelisimge qol qoıdy. 

2018-2027 jyldary et ónimin óndirý malsharýashylyǵyn damytýdyń ulttyq strategııasy aıasynda ýnıversıtettiń oqý-tájirıbelik sharýashylyǵy bazasynda Brazılııa, Argentına, Jańa Zelandııa, Aýstralııa, AQSh jáne taǵy basqa sıyr etin eksporttaý boıynsha kóshbasshyǵa aınalǵan elderdiń tájirıbesi esebinen «Úlgili ferma» aımaqtyq tájirıbelik-oqytý ortalyǵy qurylady. Sandyq tehnologııamen jabdyqtalǵan 3 fermanyń ekeýi – iri qara, bireýi – qoı fermasy. Alyn­­ǵan málimetter ýnıversıtettiń Sı­týa­sııa­lyq ortalyǵynyń serverinde óń­de­lip, nátıjeleri fermerlerge mobıl­di qurylǵylar arqyly jiberilip otyrady. 

Almaty qalasynda aǵymdaǵy jyldyń 9-qarasha kúni aýylsharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligin arttyrýdyń negizgi faktory retinde agrarlyq bilim men ǵylym­nyń sapasyn joǵarylatýǵa arnal­ǵan halyqaralyq forým ótedi. Depý­tattyq korpýs, jetekshi agrarlyq kásiporyndar, salalyq odaqtardyń ókilderi, sheteldik jáne otandyq JOO men ǵy­lymı ortalyq­tardyń jáne basqa da meke­me­lerdiń kórnekti ǵalymdary, sarap­shy­lary bir alańda bas qosatyn bolady.

QazUAÝ aldynda álemdik deńgeıdegi ýnıversıtet qurý mindeti qoıylǵan. Bul maqsattaǵy jobalarymyzdy júzege asyrý bilim sapasyn arttyryp, ozyq shetel­dik tájirıbelerdi ýnıversıtetke jáne Qazaqstannyń basqa da joǵa­ry oqý oryndaryna engizý barysyn jedelde­tedi. Osynyń nátıjesinde túlekterdi jumyspen qamtamasyz etý kórsetkishin 95%-ǵa jetkizý, al elimizdiń AО́K-tegi eńbek ónimdiligin 2,5 esege arttyrý jos­par­lanyp otyr. Bizdiń ujym osy mańyz­dy mindettiń tabysty oryndalýyna barlyq kúsh-jigerin jumsaıtyn bolady.

Áńgimelesken Almat ISÁDIL