Senatta Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy Birǵanym Áıtimovanyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet saǵatynda orta bilim berýdiń jaı-japsary talqyǵa salyndy. Otyrys 2017 jylǵy 22 qyrkúıekte «Orta bilim berý júıesiniń jaı-kúıi, problemalary jáne zańnamalyq retteý keleshegi» taqyrybyna arnalǵan parlamenttik tyńdaý usynymdarynyń iske asyrylý nátıjelerin tyńdaýǵa arnaldy.
108 mektep salynýda
Úkimet saǵatynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» jáne «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Qazaqstan halqyna joldaýlarynda alǵa qoıylǵan mindetterdi iske asyrý týraly aqparat jarııa etildi.
Senatorlar aldynda baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstriniń orynbasary Elmıra Sýhanberdıeva elimizde jańartylǵan bilim berý mazmuny boıynsha 221 myń muǵalim arnaıy daıarlyqtan ótkendigin aıtty. Bul – barlyq muǵalimderdiń 78 paıyzy. Oǵan qosa Elbasy tapsyrmasyna sáıkes atalǵan pedagogterdiń eńbekaqysyna 30 paıyz ústemeaqy tólene bastaǵan.
Sonymen qatar bıylǵy jyly 110 myńnan astam pedagog respýblıkalyq bıýdjet esebinen biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótýde. Onyń ishinde 8 myńnan astam pán muǵalimi jeke pánderdi aǵylshyn tilinde oqytý úshin tildik kýrstarda bilim alýda. Olardyń 5 myńǵa jýyǵy osy oqý jylynan bastap sabaq berýge kirisken. Al aǵylshyn tiliniń muǵalimderin, psıhologterdi 2019 jyldan bastap onlaın ádisimen oqytý kózdelgen.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi oqýlyqtardyń sapasy men mazmunyna qatysty syn-eskertpelerden de qorytyndy shyǵarǵanǵa uqsaıdy.
– Atap aıtqanda, oqýlyqtardyń elektrondy nusqalary engizildi, pándik jáne respýblıkalyq komıssııalardyń quramy bilikti muǵalimdermen, ádiskerlermen tolyqtyryldy, – dedi E.Sýhanberdıeva.
Mınıstrlik ókiliniń aıtýyna qaraǵanda, qazir oqýlyqtardy 4 jyl saıyn qaıta basyp shyǵarýdyń tıimdiligi talqylanýda eken.
Taǵy bir atap óterligi, bıylǵy oqý jylynyń ekinshi jartyjyldyǵynan bastap «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda 5-7 synyptarǵa О́lketaný kýrsy engizilmek. Qazir oqýlyǵy ázirlenip, jergilikti atqarýshy organdar oqýlyqty satyp alýdyń qamyna kirisken.
Al Elbasy tapsyrmasyna sáıkes «Pedagog mártebesi týraly» zań jobasyn ázirleý bastalǵan. Arnaıy qurylǵan jumys tobynyń saraptaýynan soń zań jobasy qoǵamnyń talqysyna usynylmaq.
Sonymen qatar Elmıra Sýhanberdıeva apatty mektepterdi joıý men úsh aýysymmen oqytý problemasyna da toqtaldy.
– Úsh aýysymdyq mektepterdiń problemasy ekonomıkalyq, demografııalyq, mıgrasııalyq úderisterge baılanysty bolyp otyr. Bul máseleni sheshý úshin biz jyl saıyn 100-den asa mektep salyp jatyrmyz. Bıyl 53 mlrd teńgege 108 mektep salynýda. 3 jyldyq bıýdjette 97 mlrd teńgege 73 jańa mekteptiń qurylysy qoldaý tapty. Onyń ishinde 50 mlrd teńgege baǵalanǵan 34 mektep bar. Úsh aýysymdy mektep máselesin sheshý úshin 33 mektep turǵyzylýda. Taǵy 30 mektep aldaǵy 3 jylda salynady. Onyń 19-y bólingen 50 mlrd teńge aıasynda qarastyrylady. Olardy salý respýblıkalyq bıýdjet esebinde qoldaý tapty. 41 mektep jergilikti atqarýshy organdar esebinen salynady. Al 9 mektepti jekemenshik ınvestorlardyń kómegimen turǵyzamyz, – dedi Bilim jáne ǵylym mınıstriniń orynbasary.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi elimizde jekemenshik mektepterdiń sanyn arttyrýǵa da múddelilik tanytyp otyr. Qazir olardyń úlesi 1,5 paıyz eken. Onyń ústine jańadan mektep salǵan ınvestorlardyń shyǵyndaryn óteý men bilim berý prosesin júrgizgendigi úshin memlekettik tapsyrys bólý qarastyrylǵan. Máselen, bir oqýshy úshin jylyna 466 myń teńge tólense, onyń 231 myń teńgesi ınvestorlardyń qurylysqa jumsalǵan shyǵynynyń ornyn toltyrýǵa baǵyttalady.
Elimizde 2020 jyldan bastap mektep salýǵa qajetti qarajat óńirlerge bólinip, sonyń nátıjesinde árbir aýyl, aýdan jáne qalalardyń damý perspektıvalaryna sáıkes mektep salýdy jergilikti atqarýshy organdarǵa tapsyrý josparlanǵan.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, sondaı-aq kelesi jyly barlyq mektepterdi keń jolaqty ınternetpen qamtamasyz etýge, tipti shalǵaı eldi mekenderdegi oqý oryndaryna ǵalamtor jelisin spýtnık arqyly tartyp berýge qulshynyp otyr.
Bala densaýlyǵy – basty nazarda
Úkimet saǵatynda balalardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaýǵa qatysty derekterdi Densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary Alekseı Soı aıtyp berdi.
Onyń málimdeýinshe, oqýshylardyń tamaqtaný talaptarynyń oryndalýyn baqylaý maqsatynda tórt myńnan asa mekteptiń ashanasyna tekseris júrgizilgen. Olardyń nátıjesinde oqý oryndarynyń ashanalarynda taǵamdardyń saqtalýy men jaramdylyq merziminiń buzylýy, tamaqtandyrý oryndarynyń sanıtarlyq jaǵdaıy men kútip ustaý talaptarynyń oryndalmaýy, ydystar men tońazytý qurylǵylarynyń suryptalmaýy, qyzmetkerlerdiń jeke bas gıgıenalarynyń saqtalmaýy jáne medısınalyq baıqaýdan ótý merziminiń buzylýy sııaqty derekter kóptep tirkelgen.
– Tamaqtandyrý oryndarynyń ıelerine qatysty 3024 qaýly shyǵarylyp, 67 mln teńge kóleminde aıyppul salyndy. 291 adam jumystan bosatyldy, – dedi A.Soı.
Qazirgi ýaqytta Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «Nur Otan» partııasymen birlesip «Mektep ashanasy» jobasyn qolǵa alyp, oqýshylardy tamaqtandyrý oryndaryn mektep basshylyǵy men ata-analar qoǵamdastyqtary arqyly baqylap otyrýdyń jobasyn ázirleýde. О́ıtkeni qoldanystaǵy zańnamalarǵa sáıkes sanıtarlardyń barlyq ashanany qamtyp tekserýge shamalary da, quzyretteri de jetkiliksiz. Zańmen qorǵanatyn jeke kásipkerlerdiń jyl saıyn 34 paıyzy tekseristen tys qalyp keledi. Eskertýsiz tekserý – zańǵa qaıshy, al bir aı buryn eskertip barýǵa deıin kásipkerler kózge túsetin kemshilikterin joıyp úlgeredi.
Shara barysynda Astana qalalyq bilim basqarmasynyń basshysy Ánýar Janǵozın jáne «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymy tájirıbeni taratý departamentiniń dırektory Gúlnár Balǵabaeva da sóz sóıledi.
Senatorlar da bul talqylaýlarǵa qyzý aralasyp, saılaýshylaryn tolǵandyrǵan máseleler boıynsha saýal qoıdy. Onyń ishinde oqý úderisindegi ózgerister, mektepterdiń qaýipsizdigi, pedagogterdi qorǵaý, biryńǵaı mektep formasyn engizý, shaǵyn jınaqty mektepterdi jabýǵa baılanysty qyzmetinen bosatylatyn muǵalimderdi jumyspen qamtý, mektep taǵamdarynyń sapasy men ıiskeıtin esirtki zattary jáne energetıkalyq sýsyndardyń taralýyna baılanysty balalardyń densaýlyǵyn qorǵaý senatorlardy tolǵandyrǵan máselelerdiń qatarynda boldy.
Zań shyǵarý jáne atqarýshy bılik salalarynyń ókilderi Elbasynyń orta bilim berý júıesin jetildirý jónindegi tapsyrmasyn oryndaýǵa baǵyttalǵan is-áreketterdiń nátıjesin jumys barysynda paıdalanatyn bolady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»