Birligi jarasqan birtutas qoǵam

Memlekettik mańyz berilgen sala

Jalpy, elimizde úkimettik emes uıymdarǵa basa mán berilip, bolashaqta olarǵa birqatar memlekettik fýnksııa­lardy berý máselesi teginnen-tegin qozǵalyp júrgen joq. О́ıtkeni baıandamashylar atap ótkendeı, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap úkimettik emes uıymdar Elbasynyń senimdi serigine aınaldy. Azamattyq qoǵamdy damytýdyń qazaqstandyq úlgisi qalyptasty.  Osynyń esebinen álemdik ozyq tájirıbeler men talaptarǵa sáıkes jańǵyrýǵa, jetistikterge bet alǵan azamattardyń jańa býyny paıda boldy. Elimizde Elbasynyń qatysýymen alǵashqy Azamattyq forým ótken 2003 jyldan beri úkimettik emes sektordy damytýǵa arnalǵan uzaqmerzimdi úsh baǵdarlama júzege asyrylyp, solardyń nátıjesinde uıymdardyń ózi sapalyq mánge kóshe bastady. Bul – Memleket basshysy qoldaýynyń jemisi ekendigi daýsyz. Sonymen óńirlerden kelgen myńnan asa delegat qatysqan jıyndaǵy ózekti máselelerdi ret-retimen baıandaıyq.   

Jalpy otyrystyń kún tártibindegi baıandamalardy tyńdap alǵan soń Elbasy úkimettik emes uıymdardy damytý, olardyń qoǵamdaǵy róli jaıyndaǵy áńgimesin tereńnen qozǵady.

Nursultan Nazarbaev halqymyzdyń birligin nyǵaıtý jáne elimizdi ornyqty damytý jolynda memleket pen qoǵam arasynda ashyq dıalog ornatýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

– Osy forým úkimettik emes sektorǵa tyń serpin berip, azamattyq qoǵamnyń odan ári damýyna jol ashýǵa tıis. Búgingi kezdesý barysynda kún tártibiniń ózekti máseleleri boıynsha naqty usynystar aıtylatynyna senimdimin, – dedi Elbasy.

Qazaqstan Prezıdenti balalar úıleri men «Analar úıi» daǵdarys orta­lyq­taryna qoldaý kórsetetin uıymdardyń jumysyna arnaıy toqtaldy. Osyǵan baılanysty, Memleket basshysy bıznes ókilderin osy jumysqa atsalysatyn úkimettik emes uıymdarǵa kómek kórsetýge shaqyrdy.

Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev arnaıy sanattaǵy azamattardyń ońa­lýyna járdem berý, áleýmettik kásipker­likti damytý jáne áleýmettik mańyzy bar basqa da jobalardy iske asyrý isimen aınalysyp jatqan úkimettik emes uıymdarǵa rızashylyq bildirdi.

Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń úki­mettik emes sektoryn damytýdyń bir­qatar nátıjelerin atap ótti.

– Úkimettik emes uıymdar sany 2003 jyly 5 myń bolsa, 2018 jyly 22 myńǵa deıin jetip, tórt eseden astam ósken. Memlekettik áleýmettik tapsyrysty qarjylandyrý kólemi 65 ese ósip, qazirgi kezde 20 mıllıard teńgeden asyp otyr. Nátıjesinde búginde úkimettik emes uıymdardyń qyzmeti, is júzinde, qoǵa­my­myzdyń mańyzy bar barlyq salasyn qamtıdy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Memleket basshysy úkimettik emes sektordy áleýmettik saıasattyń basty baǵyttaryna tartýdyń mańyzdylyǵyn aıtyp, úkimettik emes uıymdar jobalaryn qarjylandyrý isiniń ashyq júrgizilýin qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.

– Osy baǵytta Úkimetke sıfrlandyrý úderisiniń aıasynda Úkimettik emes uıymdardy tekserýdiń biryńǵaı elektrondy reestrin qurýdy tapsyramyn. Munda úkimettik emes uıymdar óz er­ki­men tirkelip, tıisti materıaldaryn or­nalastyra alady. Bul osy uıymdardyń reı­­tın­gin qalyptastyryp, olardyń qar­jy­­landyrý kózine qol jetkizýine múm­kindik beredi, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Sondaı-aq Elbasy azamattyq baqylaý júrgizýdiń tıimdi tetigin qurý qajet ekenin aıtyp, bul rette Qazaqstannyń Azamattyq alıansy basty ról atqa­ra­tynyn atap ótti.

– Úkimettik emes uıymdarǵa mem­le­­ket­tik qyzmetterdi berý jónindegi ju­mys­tardy jalǵastyrǵan jón. Osy baǵyt­tyń aıasynda ekologııa, áleýmettik jumys, balalardyń quqyǵyn qorǵaý jáne basqa da salalar boıynsha jobalar júzege asyrylýy múmkin. Úkimet pen Qoǵamdyq damý mınıstrligine barlyq aıtylǵan usynystardy muqııat zerttep, onyń is júzinde júzege asyrylýyn qarastyrýdy júkteımin, – dedi Memleket basshysy.

Is-shara barysynda memlekettik baǵdarlamalardyń iske asyrylýyna qoǵamdyq baqylaýdy baǵalaý jáne qam­tamasyz etý úderisine úkimettik emes uıymdardyń belsendi atsalysýy kerek ekeni aıtyldy. Osyǵan baılanys­ty Elbasy Úkimetke Azamattyq qo­ǵam­dy damytýdyń 2025 jylǵa deıingi tujy­rymdamasyn ázirleýdi tapsyrdy.

– Jastar saıasatyn iske asyrý isinde úkimettik emes sektordyń rólin kúsheıtý qajet. 2019 jyldyń Jastar jyly dep jarııalanǵanyn eskeretin bolsaq, bul másele óte mańyzdy, – dedi Elbasy.

Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev eriktiler qozǵalysyna qoldaý kórsetý baǵdarlamasyn keńeıtý úshin sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Memleket basshysy osy qyzmet túriniń suranysqa ıe ekeni EKSPO-2017 kórmesi men XXVIII qysqy ýnıversıadanyń ótkizilýi barysynda anyq kóringenin atap ótti.

– Úkimettik emes uıymdardyń atsalysýymen múmkindigi shekteýli adamdar, erekshe muqtaj balalar men jastar úshin asa belsendi ortanyń qalyptasýy jaqsy úr­dis sanalady. Inklıýzıvti qoǵamdy da­mytý – álemdik tájirıbe jáne barlyq da­my­ǵan elderdiń azamattyq qoǵamy jú­zege asyratyn mańyzdy áleýmettik mindet­terdiń biri, – dedi Qazaqstan Prezı­denti.

Memleket basshysy «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasyn odan ári júzege asyryp, «Uly dalanyń jeti qyry» atty ja­ńa maqalada belgilengen basymdyqtar aıasynda jumystardy bastaýdyń mańyz­dy­lyǵyn atap ótti. Elbasy munda kór­setilgen baǵyttar men jobalardy iske asyrý úderisine úkimettik emes uıym­dardy tartý qajettigin aıtty.

– Qalalardyń, aýdandardyń ákimderi sıfrly tehnologııany qoldana otyryp, «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha halyqqa kedergisiz ashyq keńistik qyzmetin usyný júıesin engizýi kerek, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Sońynda Qazaqstan Prezıdenti Úki­metke Azamattyq forým barysynda aı­tylǵan usynystar negizinde naqty is-qı­myl josparyn ázirleýdi jáne oǵan barlyq múddeli memlekettik organdardyń atsalysýyn qarastyrýdy tapsyrdy.

ÚEU akademııasy qurylady 

Shyndyǵynda, elimizdegi úkimettik emes uıymdar salasy memleketpen birge qalyptasyp, damyp keledi. Sondyqtan da, forýmǵa jınalǵandardy Elbasynyń saıasatyn tolyq qoldaıtyn, óz bolashaqtaryn Qazaqstanmen ǵana baılanystyryp, eldiń erteńine úmitpen qaraıtyn belsendi azamattar desek, artyq bolmas.

Forýmda sóz alǵan Qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Káletaevtyń aıtýyn­sha, bıyl jıynǵa qatysýshylardyń sany boıynsha rekordtyq kórsetkishke qol jetken. Bul – tek jalań sıfr emes. Úki­met pen úkimettik emes uıymdardyń bir­lesken jumystarynyń nátıjesinde óza­ra senim qalyptasyp, yntymaq artyp ke­ledi. Árıne, onyń qarjylyq jaǵy da bar. 

– Qazir úkimettik emes uıymdardy qarjylandyrý  14 baǵyt boıynsha júzege asyrylýda. Onyń ishinde qarjynyń úshten biri – áleýmettik jobalarǵa, tór­tinshi bóligi – bilim salasyndaǵy maqsat­tardy iske asyrýǵa, jastar saıasatyn júrgizýge, besinshi bóligi – azamat­tyq qoǵamnyń qalyptasýyna jáne aza­mattardyń zańdy quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa bólinýde. Osyndaı jolmen úkimettik emes uıymdar salasy ınstı­tý­sıonaldyq turǵyda qalyptasty. Olar­dyń el damýyndaǵy róli artyp keledi. Elbasynyń azamattyq qoǵamdy damytýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalary tabysty júzege asyrylýda. Úkimettik emes uıymdar óz áreketterin júzege asyrý barysynda Elbasy baǵdarlamalaryn, Jol­daýlaryn basshylyqqa alýda, – dedi D.Ká­letaev. 

Qoǵamdyq damý mınıstri osy oraıda úkimettik emes uıym ókilderi eki kún­dik forýmda talqylaǵan, taldaǵan, or­taq sheshimge kelgen usynystardy da jetkizdi. Onyń alǵashqysy qoǵamdaǵy rólin tolyq túısingen uıymdardyń tek grant alýshy mártebesinen arylǵylary keletindiginde bolyp otyr. 

Uıym ókilderiniń birqatar usynysy saladaǵy tártip pen eseptilikti qa­lyp­­­tas­tyrýǵa arnaldy. Máselen, qazirgi ýa­qytta úkimettik emes uıymdar­dyń sta­­­tıs­­tıkasyn úsh qurylym – Ádilet, Qar­­jy jáne Qoǵamdyq damý mınıstr­­lik­­­teri júrgizýde. Árıne budan ózge úki­met­­­tik emes uıymdarǵa tán ortaq qıyn­dyq­­­­­tar men ishki máseleleri de keńi­nen tal­­­qy­­­lan­dy. Sonymen qatar esepte tur­ǵany­­men jumys istemeıtin uıymdar­dy ban­krot tásilimen jabý týraly oılar aıtyldy. 

Sonymen qatar ÚEU qarjylandyrýdy tómen baǵa usyný qaǵıdasynan arylyp, sapaly qyzmet usynýshylarǵa basymdyq berý, tenderlik dempıngterdiń aldyn alý, uıymdardy salyqtyq jáne qarjylyq jaǵynan yntalandyrý, uıymdardy qoldaıtyn kásipkerlerdiń rólin arttyrý, áleýmettik uıymdarǵa shaǵyn nesıe berý jáne basqa máseleler keńinen kóterildi.  

Eń basty mindetterdiń biri – «Ata­meken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń izimen nemese jolymen Azamattyq alıans­­tyń mártebesin kóterý. Sonda ǵana bir shańyraqtyń astyna kóptegen uıym­dar­­dy biriktire otyryp, salada ashyq­­tyq­ty, jarııalylyqty, ádildikti, qara­­jat kóz­derine qoljetimdilikti qalyptas­tyrýǵa bolady.    

Onymen qosa bolashaqta ÚEU akademııasyn quryp, joǵaryda atalǵan ıdeıa­lar men mindetterdi sheshkennen soń ǵana úkimettik emes uıymdarǵa memle­kettik qyzmetterdiń birqataryn júkteý kózdelgen.  

– Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda kóterilgen máseleler halyq, onyń ishinde azamattyq qoǵam tarapynan zor qoldaý taýyp otyr. Bul maqala halqymyzdyń rýhyn kóterip, sana-sezimin jańǵyrtýdyń uly bastamasy. Elbasy aıtqandaı, «О́tkenin maqtan tutyp, búginin naqty baǵalaı bilý jáne bolashaqqa oń kózqaras tanytý – elimizdiń tabysty bolýynyń kepili». Osy mańyzdy is-sharalardyń basynda belsendi qoǵam ókilderi turýy qajet dep sanaımyn. Búgingi forýmnyń da negizgi maqsaty – osy, – dedi Qoǵamdyq damý mınıstri.  

Mine, Astananyń tórinde ótken se­gi­zinshi forým osyndaı kúrmeýi qıyn má­se­lelerdi sheshe otyryp, qoǵamnyń sana-sezimin jańǵyrtýdyń bastamasyna aınaldy.

Mundaı salalyq jáne tereń oılar «Qazaqstannyń azamattyq alıansy» ZTB tóraǵasy Asylbek Qojahmetovtiń baıandamasynda da aıtyldy. 

Qoǵam dertiniń dárigerleri

Elbasynyń aldynda sóz alǵandardyń barlyǵy derlik óz salasynda mamandanyp, kemeldenip, azamattyq qoǵamdy damytýda aıanbaı ter tógip júrgen otandastarymyz boldy. Árıne, tek qaraqan basynyń qamyn ǵana emes, qolyna tıgen az-kem qarajatty eldiń kádesine, ıgiligine jaratyp júrgen belsendilerdiń isi kópke úlgi.

Aıtalyq, Elbasynyń bıylǵy Jol­daýynda kórsetilgen «Aýyl – el besigi» jobasyn júzege asyrýǵa qazirdiń ózinde bel sheship kirisip ketken Almaty obly­syndaǵy «Eńbekshiqazaq aýdandyq jergilikti qaýymdastyqtar» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory Baqytgúl Elshibaeva aýyldastarynyń eńsesi men rýhyn kóterýge arnalǵan sharýalarynyń jaıyn tanystyrdy. 

– «Aýyl – el besigi» jobasyn júzege asyrýda qoǵamdyq uıymdardyń da erek­she orny bar ekendigin aıtqym keledi. Búgin Úkimet aýyldardaǵy úkimet­tik emes uıymdarǵa bet burdy. Jaqyn­da úlken forým ótkizildi. Onyń ishinde osy uıymdardan koalısııa jasaqtalyp, ol óz jumysyn bastap ketti. Aýyl­da eńbekqor, tájirıbeli azamattar jetki­likti. Biraq olarǵa jańa tehnologııa­lardy úırenýge, jańa bıznes daǵdylar­dy qalyptastyrýǵa, óziniń qarjylyq saýat­tylyǵyn arttyrýǵa orta qalyptastyrý kerek dep esepteımin. Sol arqyly báriniń múmkindikterin kóterýimiz qajet. Mundaı is-sharalardy uıymdastyrýǵa aýyldyq uıymdar daıyn, – dedi B.Elshibaeva. 

Al bıznestiń áleýmettik jobasy ja­ıynda usynystaryn ortaǵa salǵan «BI Group» kompanııasy dırektorlar keńe­siniń tóraǵasy Aıdyn Rahymbaev eldegi jetim balalardyń taǵdyry, zábir kór­gen analardyń ahýaly jaıynda usynystaryn ortaǵa saldy. 

– Memleket tarapynan jetimder sa­nyn azaıtý baǵytynda kóptegen ju­mys atqarylýda. Alaıda, bul jerde tek qana memlekettiń kúshi jetispeıdi. Sondyqtan osydan bes jyldaı buryn bir top kásipker birigip qıyndyqqa tap bolǵan jas analardy qoldaý maqsatynda «Analar úıi» jobasyn bastap kettik.  Nátıjesi kóp kúttirgen joq! Osy jobany bastar aldynda, Siz – Nursultan Ábishuly, «Analar úıi» jobasyna qoldaý bildirip, erekshe mártebe bergen edińiz, – degen A.Rahymbaev jobaǵa baılanysty nátıjelerin aıtyp berdi. 

Ony málimdeýinshe joba qolǵa alynǵan tusta elimizdegi jetim balalar úıinde tárbıelenýshiler sany 11 myńnan asatyn bolsa, qazir bul san eki esege qysqarǵan. Oǵan qosa balalarynan bas tartýshylar sany 70 paıyzǵa kemigen. Elimizdiń 19 qalasynda ashylǵan 25 «Analar úıiniń» arqasynda 3600 jas ana balasynan ajyramaı, shaǵyn otbasylaryn saqtap qalǵan. Sonymen qatar balalar úıiniń 800 tárbıelenýshisi jańa otbasy tapqan. 

Osy derekterdi aıta kele, belgili ká­sip­ker Memleket basshysynan elimizde memlekettik emes bala asyrap alý Ulttyq agenttigin qurýǵa qoldaý kórsetýdi surady. Onyń shyǵyndaryn kásipkerlerdiń ózderi kótermek. Oǵan qosa elimizdegi tárbıe ádistemesi kónergen balalar úılerin reformalaý jónindegi usynysyn ortaǵa tastady. 

Jıynda sondaı-aq Azaptaýǵa qarsy ulttyq aldyn alý tetigi úılestirý keńe­siniń hatshysy Sáýle Mektepbaeva quqyq qorǵaýshylardyń aralasýymen júzege asyrylǵan jazasyn óteýshilerdiń sanyn azaıtý jobasynyń nátıjelerimen tanys­tyrdy. 

Sondaı-aq Astanada jaqynda ǵana qu­rylǵan «I Komek» monıtorıng jáne shu­ǵyl áreket etý ortalyǵynyń jetek­shisi Janat Dúbirovanyń elorda turǵyn­dary­nyń turmysyn jeńildetýge arnalǵan jo­ba jaıyndaǵy áńgimesi qyzyqty shyqty. 

Sonymen qatar «GreenTAL» áleý­met­tik sheberhanasynyń jetekshisi Emın Áskerovtiń bastamalaryna, mınıs­tr­lik­terdiń birinde qyzmette júrgen shaǵynda jol apatyna túsip, arbaǵa tańylǵan aqtóbelik Shahan Joldasbaev esimdi jas jigittiń órligi men erligi, múgedekterdiń turmysyn jeńildetý, onyń ishinde pandýstar salýǵa beıimdelgen áleýmettik kásipkerlikti qolǵa alǵan berekeli isine forým qatysýshylary rızalyq tanytty. 

Jalpy, forým aıasynda eki kún boıy semınarlar, sheberlik synyptary, dóńgelek ústelder, pikirtalas alańdary, mı­nıstrlikter men vedomstvolar bas­shy­lary­men salalyq kezdesýler formatyn­da­ǵy taqyryptyq sessııalar 35 alańda ótip, jıynǵa qatysýshylar qundy máli­met­terge qanyqty, oı bólisti, pikir almasty. 

Forým sońynda elimizdegi azamattyq qoǵamnyń qurylýyna jáne damýyna baǵa jetpes úles qosqan qazaqstandyq ÚEU, qoǵamdyq keńester men qoǵam qaırat­ker­leriniń jetistikterin qoǵamdyq tanýdy bildiretin «Tanym-2018» syılyǵynyń 17 atalymy boıynsha jeńimpazdardyń esimderi atalyp, júzden júırik shyq­qandarǵa syılyqtar tabys etildi.

Marat QOILYBAEV, Aýǵan soǵysy ardagerleriniń «Er Baqyt» sporttyq-patrıottyq klýbynyń tóraǵasy  (Aqtóbe oblysy):

– Elbasynyń Aza­mat­tyq forýmǵa qatysyp, bizdiń baǵyt-baǵdary­myzdy aıqyndaıtyn jol kórsetýin úkimettik emes uıymdar úshin úlken mártebe dep esepteımin. Mem­leket basshysynyń elimizde jetim balalar bolmaýy ke­rek, jastarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý kerek degen tapsyrmalary erekshe kóńilimnen shyqty. О́ıt­keni ózim basqaratyn «Er Baqyt» sporttyq-pat­rıot­tyq klýby da uzaq jyldardan beri jastar arasyn­da sporttyq jarystar ótkizip, áleýmettik qol­daýǵa muqtaj balalarǵa kómek kórsetip keledi. Mine, endi Elbasynyń tapsyrmalarynan keıin bul ju­mystardyń deńgeıin kótere túsemiz. Biz – úkimettik emes uıymdar qashanda elmen, Elbasymen birgemiz!

Ádilhan ÁBDEShEV, «О́gem» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy (Túrkistan oblysy):

– Biz Elbasynyń tapsyrmalaryn oryndaýǵa búginnen bastap kirisemiz. Ásirese memlekettik organdardyń úkimettik emes uıymdarmen bir­lese jumys isteýi aldaǵy ýaqytta jandana túspek. Eki kúndik forýmda qoǵam damýyna qatysty asa mańyzdy máseleler talqyǵa tústi. Sonyń ishinde bizdiń salamyz – eko­týrızmdi damytý, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa baıl­anysty kóptegen keleli áńgime aıtyldy. Qatysýshylarmen ózara pikir almasyp, birqatar máseleni talqyladyq. Memleket basshysy da óz sózinde ózekti máselelerdi qozǵap, baǵyt-baǵdar kórsetti. Endi osy salalarda Elbasynyń tapsyrmalarynan soń oń ózgerister bolatyndyǵyna senimdimin.

Tatıana MAGRÝPOVA, «Jastar daýysy» jastar qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy (Qaraǵandy oblysy):

– Men Elbasymen ótken kezdesýden óte jaq­sy ásermen shyǵyp otyrmyn. О́ıtkeni Azamattyq forým aıasynda eki kún boıy jastardy qoldaý, jastarǵa kómektesý máse­lelerin barynsha talqylaǵan edik. Elbasy da óz sózinde osy máselelerge baılanysty Úkimetke naqty tapsyrmalar berdi. Biz óz tarapymyzdan eldegi jastardy kótermeleýde memlekettik organdarmen birlese kúsh sala beremiz. Bizdiń uıym jastardyń bastamalaryn, onyń ishinde esirtkige qarsy nasıhat, jumysshy mamandyqtaryn dáripteýdi qolǵa alǵan edi. Endi osy forýmnan qanattanyp shyqqannan soń jumys qarqynyn arttyra túsemiz. Jastar jyly memlekettik organdarmen birlese atqaratyn jumystar kóp bolaryna senimdimin.   

Almagúl SÁLIMBAEVA, «BI-Juldyzaı» korporatıvtik qory dırektorynyń orynbasary (Astana qalasy): 

– Jalpy, forýmda ózekti máseleler qoz­ǵal­dy, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jalpy oty­rysqa qatysýy forým­­nyń bedelin kóterdi. El­basynyń Úkimetke ber­gen tapsyrmalaryn birlese oryndaýǵa daıynbyz. Bizdiń 13 jyldan bergi us­tanǵan baǵytymyz – mú­gedek balalarǵa qoldaý kórsetý. Sol balalar úshin jyl saıyn festıval, spartakıada ótkizip kele­miz. Qazirgi ýaqytta elimizdiń aımaqtarynda bala­lardy ońaltý ortalyqtaryn ashýdamyz. Ol úshin «BI Group» kompanııasynyń 3500 jumysshysy óz jala­qy­larynan aı saıyn bizdiń qorymyzǵa qarajat aý­daryp otyrady. Osynyń nátıjesinde jınalǵan qarajatty jarymjan sábılerdi ońaltýǵa jumsap kelemiz. 

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»