О́tken juma kúni Astanada Túrkııa, Reseı, Ýkraına, Belarýs, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qyrǵyzstan elderiniń tanymal ǵalymdary men elimizdiń barlyq óńirlerinen jetekshi tarıhshy ǵalymdar qatysqan «Rýhanı jańǵyrý: tarıhı sana qalyptastyrý» atty halyqaralyq ǵylymı konferensııa ótti. Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń qory, Elbasynyń kitaphanasy, BǴM ǴK Memleket tarıhy ınstıtýty birlesip uıymdastyrǵan aýqymdy sharada memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, dıplomatııalyq ókildikter basshylary, depýtattar, saıası partııalar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi qatysty.
Konferensııa barysynda «Tarıh ǵylymynyń azamattyń qoǵamdyq sanasyn qalyptastyrýdaǵy orny», «Qazaqstan tarıh ǵylymynyń táýelsizdik jyldaryndaǵy damýy» jáne «Ǵylymı-zertteý ortalyqtarynyń táýelsiz Qazaqstan tarıhyn zertteý men nasıhattaýdaǵy róli» syndy baǵyttar boıynsha jumys júrgizildi.
Qatysýshylar táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda respýblıka halqyna usynǵan tarıhı sanany jańǵyrtý ıdeıasynyń ózektiligin áńgimeledi. Sonymen qatar Memleket basshysynyń saıası-tarıhı taqyryptarǵa jazǵan 20-dan astam irgeli eńbekteriniń Qazaqstannyń táýelsizdik kezeńiniń tarıhyn zerdeleýde mańyzdy derekkózi bolatynyn ortaǵa saldy. Sondaı-aq táýelsiz Qazaqstannyń tarıhyn jańasha kózqaraspen zerdeleýde jáne nasıhattaýda elimizdegi joǵary oqý oryndaryndaǵy, ǵylymı mekemelerdegi tarıhshy ǵalymdarmen birge Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen qurylǵan Memleket tarıhy ınstıtýty ujymynyń 10 jyl ishindegi ǵylymı eńbekteriniń úlesi atalyp ótti.
Jıyn tizginin ustaǵan Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory, belgili tarıhshy Búrkitbaı Aıaǵan Elbasy N.Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy tarıh ǵylymy burynǵy markstik-lenındik metodologııadan bas tartyp, tarıhqa basqasha baǵyt ustaný kerektigin uqtyryp otyrǵandyǵyn aıtty. «Bizdiń búgingi konferensııa – «Rýhanı jańǵyrý: tarıhı sanany qalyptastyrý» dep atalady. О́zderińiz biletindeı, qarasha aıynda Prezıdenttiń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy shyqqan kezde biz qatty qýandyq. Sebebi ol maqalanyń bir keremet mańyzy – burynǵy markstik-lenındik metodologııadan bas tartý. Mundaı baǵdar biz úshin óte mańyzdy, sebebi tarıhty zerdeleýde burynǵy zertteý súrleýinen shyǵa almaı júrgen ǵalymdarymyz áli de az emes.
Qazaqstan tarıhshylary sońǵy kezde bir úlken qozǵalysta. Shyn máninde tarıhshylar meniń oıymsha, kóp jumys atqaryp jatyr. Sonyń arasynda qandaı deseńizder, mektep jáne joǵary oqý oryndaryna jańa metodologııa boıynsha kitap, hrestomatııalar daıyndalǵan. Olar burynǵy keńestik ıdeologııa emes, qazirgi zamanǵa saı, tarıhı negizdemelerge súıene jazylǵan. Máselen, buryn aıtylmaı kele jatqan Alash tarıhy, Qazaqstan dalasyndaǵy asharshylyqtyń, tipti Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń da sebepteri men saldary, keńes ımperııasynda bolǵan qazaq dalasynyń taǵdyry, táýelsizdik alǵan kezde bizdiń qandaı el bolyp shyqqanymyzdyń bári qamtylǵan», dedi ol.
Konferensııa barysynda «The history of Kazakhstan», «Qazaqstan dıplomatııasy», «Gorızonty nasıonalnoı ıstorıı», «Qazaqstan tarıhy», «Ábilqaıyr Shaıban», «Qazaqstandaǵy kóshi-qon jáne demografııalyq ahýal» kitaptary tanystyryldy.
Qyrǵyzstannan kelgen tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Zaınıddın Qurmanov: «Shynymdy aıtsam N.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» maqalalary tarıhqa ózgeniń emes, ózimizdiń kózimizben qaraýǵa úndep, sonyń baǵyt-baǵdaryn usyndy desem bolady» dese, Ankara qalasyndaǵy Áleýmettik ǵylymdar ýnıversıtetiniń saıası ǵylymdar fakýlteti halyqaralyq qatynastar bólimi Túrik álemi ınstıtýtynyń dırektory Marııam Hakım: «N.Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» degeni, anyǵynda «Uly órkenıettiń jeti qyry» degeni. Aǵylshynsha da solaı qabyldanady. Biz endi osy sózdi álem aldynda tolyqtaı dáleldep berý kerekpiz», dedi.
Sondaı-aq keleli jıynda ózge de ǵalymdar sóz alyp, Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» jáne «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalyq maqalalary ıdeıalaryn jáne tarıhı eńbekterin nasıhattaý men túsindirý jumystaryn jandandyrý qajettigin aıtty. Qazaqstannyń tarıhı-mádenı muralaryn saqtaý jáne damytý rýhynda, urpaqtar sabaqtastyǵyn jalǵastyrý jolynda tarıh jáne qoǵamdyq ǵylym ókilderiniń kúsh-jigerin barynsha jumyldyrýdyń tıimdi joldaryn anyqtaýdy talqylady.
Konferensııaǵa qatysýshylar ǵylymı qaýymdastyqtyń barlyq ókilderin, memlekettik organdardy, qoǵamdyq uıymdardy jáne buqaralyq aqparat quraldaryn, elimizdiń gúldenýi jolynda belsendilik tanytýǵa, qazaqstandyqtardyń tarıhı sanasyn qalyptastyrýǵa, sol arqyly halyqtyń birligi men tutastyǵyn qalyptastyrýǵa úles qosýǵa shaqyrdy.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»