KASE shırek ǵasyr ishinde qarqyndy damyp keledi, búgin de osy ekpinnen jańylmaıdy

Qazaqstan qor bırjasy bas­qar­ma­synyń tóraıymy Alına Aldambergenniń aıtýynsha, búginde KASE maqsaty – shyǵyn­dar­dy azaıtý, qyzmetterdi jaqsartý jáne ámbebap qor bırjasy bolyp tabylatyn, KASE-niń ázir­legen barlyq ónimderdi usyný­ǵa qol jetkizetin, zamanaýı tehnolo­gııa­larǵa kóshý.

Qazaqstan qor bırjasynyń jos­parlary men maqsattary, pers­pek­tıvalyq baǵyttary suhbaty­myz­dyń negizgi taqyrybyna aınaldy. 

– Alına О́temisqyzy, 2018 jyl KASE úshin dınamıka turǵy­sy­nan ekpindi jyl boldy: jazda Clearstream júıesinde esep aıy­ry­satyn, baǵaly qaǵazdar tizi­mine memlekettik baǵaly qaǵaz­dar­dy (MBQ) engizý jobasy iske qosyldy. Jýyrda Máskeý bır­­ja­sy­men strategııalyq ynty­maq­tastyq týraly memo­ran­dýmǵa qol qoıyldy, qytaılyq baǵyt belsendilendirildi. Munyń bar­ly­ǵy kezekti kezeńde bırja­nyń pers­pek­tıvalyq damý baǵyt­taryn kórsetýge uqsaıdy…

– Shırek ǵasyrda KASE úlken jol­dy eńserip, óńirdegi eń zamanaýı jáne joǵary tehnologııalyq bır­ja bolyp qalyptasty. Mu­nyń bárine qol jetkizý úshin bırja ár damý kezeńinde qarjy nary­ǵy­nyń damytýshy lokomotıvi rólin atqardy. Sondyqtan, búgingi tańda da, básekelestik órshigende de, basyp ozýǵa qadamdar jasaýymyz kerek. Eger biz osy qadamdardy durys tańdamasaq, bizdiń ornymyzdy tar­tymdyraq usynys jasaǵan basqalar dereý basady.

Osy jyly jergilikti qor nary­ǵyn damytýǵa, sondaı-aq kapı­tal­dyń jahandyq naryǵymen tyǵyz ın­te­grasııalanýǵa baǵyttal­ǵan, bir­qatar jobalardy bastadyq. Eń bas­ty­sy, bul Clearstream jáne Más­keý bır­­ja­sy­men (MOEX) yntymaq­tastyq.

Atap aıtsaq, Qazaqstannyń MBQ-men jasalǵan mámileleri bo­ıynsha Clearstream halyqaralyq depozıtarııi arqyly esep aıyrysýlar halyqaralyq ınvestorlardyń qazaqstandyq qor naryǵyna qol­jetimdiligin edáýir jeńildetedi. Qazaq­standa sheteldik ınvestor­lar úshin, olar moıyndaıtyn, túsi­nik­ti jáne úırenshikti halyqara­lyq deldaldar arqyly jergilikti na­ryq­taǵy MBQ saýda-sattyǵyna ruq­sat­tama alý úshin barlyq jaǵdaı­lar jasalǵan. Ekinshi kezeńde aksııa­lardyń, korporatıvtik oblıgasııa­lardyń saýda-sattyǵyna ruqsattama alý úshin uqsas jaǵdaılar jasaý josparlanǵan.

Qazaqstan men Reseı EAEO-ǵa kiredi, búgingi kúnniń kún tártibinde emıtentterge, ınvestorlarǵa, saýda-sattyqqa kásibı qatysýshylarǵa Odaqqa qatysýshy memleketterdiń naryqtaryna ruqsattamany jeńil­detý máselesi tur. MOEX-pen yn­ty­maqtastyq jáne tikeleı korres­pon­denttik qarym-qatynastar elderi­mizdiń esep aıyrysý júıeleri arasynda osyndaı múmkindikterdi týǵyzady. Bolashaqta MOEX bırjasynda saýda-sattyq júrgizetin reseılik broker sol saýda-sattyq júıeleri arqyly KASE saýda-sattyqtarynda da saýda júrgizýine múmkindigi bolady. Qazaqstandyq brokerlerge Máskeý bırjasynda saýda-sattyq júrgizýge uqsas múmkindikter beriledi. 

Atap aıtar bolsaq, bul biryńǵaı qor naryǵy emes, ózge naryqtarǵa ruqsattama beretin, saýda-sattyq júıesi. Mysaly, skandınavııalyq elderdiń bırjalary (Danııa, Islan­dııa, Fınlıandııa, Shvesııa) jáne Baltyq elderi (Estonııa, Lat­vııa jáne Lıtva) NASDAQ sheshi­mi negi­zinde biryńǵaılanǵan saýda-sat­tyq júıesin qoldanady. Atal­ǵan naryqtardyń ıntegrasııasyna bir­yń­ǵaı retteý de yqpal etedi.

Máskeý bırjasymen yntymaq­tastyq bırjalyq servısterdi ári qaraı damytýǵa, sonyń ishinde ın­f­ra­­qurylymnyń ózinde saýda-sat­tyqqa qatysýshylardyń táýekel­derin joıýǵa múmkindik beredi. Atap aıt­saq, saýda-sattyqqa qatysý­shy­lardyń nesıelik táýekelderi KASE ortalyq kontragent retinde ózine qabyldap alyp, zań júzinde mámile boıynsha sonyń bir taraby bolyp, sol ýaqytta ortalyq kontragenttiń óziniń táýekelderi, qatysýshylar­dyń kepildik jarnalar men kepil­dik qorlardy qarastyratyn, táýe­kel-menedjmenttiń kúrdeli, kóp deńgeıli jáne tıimdi júıesi esebinen jabylady. Bırjada josparlan­ǵan ortalyq kontragentti engizý, MOEX tájirıbesi kórsetkendeı, qazaqstandyq naryqtyń sheteldik ınvestorlar úshin tartymdylyǵyn arttyrady.

Máskeý bırjasymen strategııa­lyq yntymaqtastyq aıasynda negiz­gi maqsat KASE saýda-sattyq uıym­­dastyrýynda qoldanylatyn bar­lyq saýda-sattyq júıeleriniń moder­­nızasııasy bolyp tabyla­dy. MOEX saýda-sattyq júıesi alǵy shep­tegilerdiń arasynda bol­ǵan­dyq­tan, biryńǵaı IT ıadrosyna ótý KASE óz naryǵyna qatysýshylarǵa qarjy quraldarynyń jańa túrleri men eseptesýlerdiń jańa amaldaryn usynýǵa múmkindik beredi. 

– Basqa jobalarǵa da nazar aýdaraıyq: JShS arnalǵan jańa saýda-sattyq alańdary, KOB, tipti startap-jobalarǵa kóbirek nazar aýdarý. Klassıka turǵy­synan, bırja úshin bul tıptik sala emes qoı. Úlken táýekelge bas uryp, kóptegen ınvestorlar «defolttar sherýin» eske ala oty­ryp, osylaı oılaıtyn bolar. Mundaı táýekelderdiń negizi qan­daı jáne oǵan suranys bar ma?

– Shynynda da klassıkalyq bır­jalyq bıznes, turaqtanǵan bız­nes-modelderi, kiristi aksııa­lary bar, salystyrmaly iri kompanııalarǵa kóbirek baǵyttalady. Biraq álem toqtaýsyz ózgerip jatyr. Barlyq salalarda ıntegrasııa úderisteri júrip jatyr, al jańa tehnologııalar sanaý­ly sekýndta aqparatpen almasýǵa qol ­jetkizdi. Tehnologııalardyń, ásire­se, IT damýy klassıkalyq bır­ja­lyq bızneske áserli yqpalyn tıgizdi. Qarjy quraldarynyń saýda-sat­tyq­tary vırtýaldy álemge aýysyp ketti. Álemde túrli elektron­dy saý­da-sattyq alańdary, sonyń ishin­­de crowd-funding qyzmet etip ja­­tyr. Al klassıkalyq qor alań­dary beıim­delýge tyrysyp, bıznes sýbek­ti­leriniń keń spektrin qam­typ, qol­jetimdirek bolýǵa umtylady.

KASE osy úderiske qosylady, qazaqstandyq kompanııalardyń keń spektri úshin ashyq naryqta qarjy tartý múmkindigi qoljetimdi bolýy úshin jumys isteımiz. Bırja emıtentter qyzmetiniń, saýda-sattyq alańynda aınalysta júrgen qarjy quraldarynyń aıqyndylyǵyn qam­tamasyz etý úshin maksımaldy jaǵ­daılar jasaıdy, sondaı-aq ashy­latyn aqparattyń sapasyn arttyrý boıynsha is-sharalar keshenin júzege asyrady. Bul ınvestorlarǵa jan-jaqty oılanǵan sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi.

2017 jyly bırja lıstıng qury­lymyn transformasııalady, al aǵym­daǵy jyly KASE Private Market jáne KASE Start-up saýda-sat­­tyq alańdaryn iske qos­ty. Túrli alań­dardyń bar bolýy ınves­tor­larǵa, olardyń ınves­tısııa­lyq tań­daýlaryna sáıkes kele­tin, qarjy quraldaryn tańdaý múmkindigin beredi.

– Jańa ıdeıalar áleýetti emı­tent­­terdi yntalandyrdy, al óńir­degi bıznesti qor nary­ǵyn­da qarjy tartýdyń artyqshy­ly­ǵy­na kóz jetkize aldyńyzdar ma? 

– Qazaqstanda ekonomıkany nesıelendirýdiń kóbinde banktik modeli tarıhı qalyptasqan. Otan­dyq qor naryǵynyń tanymal­dylyǵy tómendiginiń birden-bir sebebi, onyń minsiz ınfraqurylymy men qural­darynyń keń spektrine qaramastan, kásipkerler men tur­ǵyndardyń qor naryǵy men onyń múmkindikteri týraly az habardar bolýy. Sondyqtan KASE aqpa­rattandyrýdy arttyrý boıynsha belsendi jumys júrgizedi.

2015 jyly KASE Qazaqstannyń óńirlerine kóshpeli aqparattyq-bilim berý sıklyn bastady. Bul bas­tamany Qazaqstan qarjygerleriniń assosıasııasy, «Atameken» UKP, «Damý» KDQ, qazaqstandyq brokerler, konsaltıngtik jáne aýdıtorlyq uıymdar qoldady. Birlesip biz oblys ortalyqtarynda «dóńgelek ústelder», kezdesýler jáne bıznes-lanch uıymdastyrdyq. 2016 jyldan bastap bırja kásipkerlerge arnalǵan qor naryǵynyń negizderi men ınvestorlarmen ózara árekettestik bo­ıynsha oqytý semınarlaryn ótkize bastady. Salystyrmaly túrdegi bizdiń az ǵana tájirıbemiz kórsetkendeı, otan­dyq qor naryǵyn kompanııa­lar úshin qarjylandyrý arnasy retinde tanymal etý boıynsha ótkiziletin is-sharalar, orta mer­zim­dik jáne uzaqmerzimdik pers­pek­tıvada saýda-sattyqtardyń kólem­i­niń ósýine de, ınvestorlyq belsen­dilikti qarqyndatýǵa da, sondaı-aq korporatvıtik basqarý deńgeıin arttyrýǵa jáne damýdyń eń úzdik praktıkalaryna qol jetkizýge múmkindik beredi.

KASE-niń keıbir naryqtarynda ósimdi baıqaımyz. Mysaly, aksııa­lar­dyń qaıtalama naryǵynda saýda-sattyqtyń kólemi aǵymdaǵy jyldyń 11 aıynda 529,6 mlrd teńgeni qurady, al 2017 jyly bul kórsetkish 261,8 mlrd teńge bolsa, 2016 jyly – 249,4 mlrd teńge bolǵan. Korporatıvtik oblıgasııalardyń bastapqy nary­ǵyndaǵy, ornalastyrýdyń kólemin kórsetetin, saýda-sattyqtyń kólemi 2018 jyldyń 11 aıynda edáýir ósip, 1 572,8 mlrd teńgeni qurady, al 2017 jyly osy kórsetkish – 864,5 mlrd teńge bolǵan.

KASE usynylatyn qyzmetter­diń spektrin keńeıtýge, ınfraqury­lymnyń senimdiligin qamtamasyz etýge jáne qazaqstandyq qor nary­ǵynyń tanymaldylyǵyn arttyrýǵa jumsaǵan kúsh-jigeri qazaqstandyq qor naryǵynyń halyqaralyq klassıfıkatorlarda reıtıngi ósýine sebep boldy. 2017 jyldyń naýryz aıynda FTSE Russell qazaqstandyq naryq­tyń «Klırıng jáne eseptesýler» krıterııi boıynsha jaıǵasymyn jaqsartyp, «Shektelgen» deńgeıinen «Sáıkes» deńgeıine deıin kóterdi. Sol jyldyń qyrkúıek aıynda qazaqstandyq qor naryǵyna «Frontier» mártebesi berildi.

Úkimetimizdiń, QR UB úılesti­rilgen áreketteriniń arqasynda Qazaqstan eki jyl qatarynan Doing Business reıtınginde «Mıno­rı­tarlyq ınvestorlardy qorǵaý» ındıkatory boıynsha birinshi orynǵa ıe bolǵandyǵyn qosymsha aıta ketkim keledi. 

– Qazirgi ınvestorlar men emıtentter kimder?

– Qazaqstandyq qor naryǵy­nyń qazirgi ınvestorlyq bazasy jergilikti jeke jáne ınstıtýsıo­nal­dyq ınvestorlarmen, qazaqstandyq kompanııalarmen jáne sheteldik ınvestorlarmen kórinis alady. Start-Up bastap Blue chips deıin bırjalyq saýda-sattyq alańdarynyń tizbegin iske qosqannan soń jáne engizý bo­ıynsha KASE belsendi jumys jasap jatqan, jańa qarjy quraldary paıda bolǵannan soń, ashyq naryqta qarjy tartatyn qazaqstandyq kompanııalardyń ári qaraı kóbeıýin jáne ósýin kútýdemiz.

Investorlyq bazanyń ósýiniń oń tendensııasy jáne bastapqy, sondaı-aq qaıtalama naryqtaǵy oıyn­shylardyń belsendiligi baı­qa­lady. Mysaly, bıylǵy 11 aıda aksııalardyń qaı­talama naryǵyn­daǵy saýda-sat­tyq­tyń kólemindegi 54,2% jeke tul­ǵa­­lardyń úlesinde; 16,7 % – zańdy tulǵalardyń úlesi; 21,4% – bro­kerlik uıymdar jáne 7,6% – ınstıtýsıonaldyq ınves­torlar. Sheteldik ınvestorlar­dyń aksııalar naryǵynyń brýtto-aınalymyndaǵy úlesi 9,8%, 2017 jyly – 5,2% jáne oblıgasııalar naryǵynda 1,4%, al 2017 jyly 2,3% bolǵan.

Sondaı-aq ınvestorlyq bazanyń sapaly ózgeristeri oryn alyp, onyń dıversıfıkasııasy júrip jatyr. Osylaısha, oblıgasııalar naryǵyndaǵy ınvestorlardyń negizgi sanattarynyń úlesterin qarasaq, 2016 jyly 89,5% BJZQ alatyn, basqa ınstıtýsıonaldyq ın­ves­torlardyń úlesi 2,8%, 2017 jyly olardyń úlesi 4%-ǵa ósip, al aǵym­daǵy jyly 53,8%-ǵa jet­ti. BJZQ úlesi aǵymdaǵy jyly 11,9%-ǵa deıin tómendedi. Bul rette bır­ja­daǵy ornalastyrýlardyń kólemi bıyl 639,1 mlrd teń­geni qurady, al 2016 jyly 424,4 mlrd teńge, 2017 jyly 269,5 mlrd. teńgeni quraǵan (2017 jáne 2018 jyldardaǵy banktik sektordy qarjylaı qoldaý baǵdarlamasy men naryqtyq emes ornalastyrýlardy qospaǵanda).

Sońǵy úsh jylda 49 jańa emıtent tartyldy, olardyń qarjy qu­ral­­d­ary bırjanyń resmı tizimine engizildi. KASE resmı tizimi 162 jańa qarjy quraldarymen tolyq­ty­ryldy. 2018 jyldyń basynan bas­­tap lıstıngilik kompanııalardyń qata­ryna 15 jańa qazaqstandyq kompanııa 17 qarjy quralymen qosyldy.

KASE ózin EAEO keńistiginde de, jahandyq naryqta da ózin belsen­di kórsete bildi. 2015 jyl­dan bastap bırja, álemniń 79 bır­jalyq uıymynyń basyn birik­tir­e­tin, BUU «Sustainable Stock Exchanges» halyqaralyq bastama­sy­na qosyldy. Bırja álemdegi bır­jalyq uıymdarynyń eń iri jahan­dyq assosıasııasy bolyp taby­latyn Dúnıejúzilik bırjalar federasııasynyń (WFE) qura­myna kiredi. KASE eki óńirlik bır­ja­lyq assosıasııanyń quramyna kiredi, sonyń biri: Taıaý Shyǵys pen Shyǵys Eýropa elderiniń jáne ekinshisi – TMD elderiniń bırjalyq uıymdaryn biriktiredi.

– Búgingi tańda KASE ózin ámbebap bırja retinde kórsetedi. Onyń qurylymyn qalyptastyrý qalaı boldy, barlyq qarjy quraldary damydy ma, jáne valıýtalyq quraldardyń basym­dylyǵy saqtalady ma? 

– Halyqaralyq naryqtarda aksııalardyń, ındeksterdiń jáne fıýchersterdiń saýda-sattyq alańy eń basymdy model bolyp tabylady. Eýropa elderinde jáne AQSh-ta shetel valıýtalarynyń naryǵy ádette bırjadan tys saýda-sattyq alań­darynda qalyptasady. Bizdiń bıznes-modelimiz – ámbebaptyq prın­sıpine negizdelgen. Ol naryq­tar jınaǵynda, ónimder tizbeginde, qyzmetter túrinde (saýda-sattyqtyq, saýda-sattyqtan keıingi) kórinisin tabady. Bırjada ınvestor óziniń aqsha qarajattaryn tıimdi basqara alady, sebebi naryq aktıvterdiń túrli klastary usynylǵan.

Bırjada barlyǵy 4 sektor qyz­met etedi: baǵaly qaǵazdar, shetel valıýtalary, aqsha jáne derıvatıvter. Investor baǵaly qaǵazdardy satyp ala alady jáne sata alady, repo naryǵynda aqshanyń qajetti somasyn tartyp, shetel valıýtalarynda nomınasııalanǵan qarjy quraldaryn satyp ala alady.

Bizdiń bırjamyzdaǵy eń alǵash­qy qarjy quraly valıýta bolǵa­nyn eske sala keteıin. 25 jyl boıy bırjada birinen keıin biri jańa qarjy quraldary paıda bola bas­tady, jáne biz emıtentter men ınvestorlar úshin meılinshe yńǵaı­ly jaǵdaıdy qamtamasyz etýge atsa­lystyq. Ýaqyt talabymen jáne naryqqa qatysýshylardyń eseıýimen qatar, basty draıverler qarjy quraldarynyń jańa klastarynyń paıda bolýy boldy.

Bul úrdis jalǵasyn tabýda. Osy­laısha, 2016 jyly KASE jeńil­­detilgen syzba boıynsha kom­mer­sııalyq oblıgasııalar shyǵarý ar­­qyly turaqty emıtenttermen shuǵyl túrde qysqa merzimdi qar­jy tartýy­na jaǵdaı jasady. Kommersııalyq ob­lıgasııa­lar tarıhynyń bul eń bastaýy, alaıda júzege asyrylǵan ornalas­tyrýlar 10 shyǵarylymǵa jetti: «PAVLODARENERGO» AQ, «SevKazEnergo» AQ, «Istkomtrans» JShS, «Azyq-túliktik kelisimshart korporasııasy ulttyq kompanııasy» AQ, «MREK» AQ, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ, «Bank SentrKredıt» AQ, «Sesnabank» AQ, «QazAgroQarjy» AQ jáne «Alfa-Bank» Enshiles Banki AQ. Barlyǵy lıstıng prosedýrasynan 15 kommersııalyq oblıgasııa ótti.

Qazaqstandyqtardyń kópshiligi bırjada tek valıýta saýdalanady degen oıda. Múmkin bul turǵyndardyń nazaryndaǵy valıýta týraly jańa­lyq­tarmen baılanysty bolar. Shyn máninde, mámilelerdiń eń úl­ken kólemi repo operasııalary nary­ǵynyń úlesinde, ol ekinshi deń­geı­degi bankter úshin eń tanymal. Osy­laısha, osy jyldyń 11 aıyn­da aqsha naryǵynyń jalpy kólemdegi úlesi 101,5 trln teńgege nemese 85,8% jetti, al sheteldik valıýtalar nary­ǵy­nyń úlesi bar-joǵy 10,5 %.

KASE naryǵynyń árbir segmen­ti damyp kele jatyr. Alaıda barly­ǵyn birdeı jetildirý múmkin emes, oǵan obektıvti sebepter bar. KASE naryǵynyń eń az talap etilgen seg­menti derıvatıvter naryǵy bolyp tabylady. Álemdik praktıkada bul eń ótimdi quraldar bolsa, biz Qazaq­standa bul olaı emes dep málimdeýge májbúrmiz.

– KASE úshin zamanaýı talap dep neni aıta alasyz, jańa qarjylyq daǵdarystyń jarshysy dep atalǵan, jýyrda oryn alǵan rekordtyq kúrt quldyraý týraly álemdik bırjalardan keli­p jatqan habarlar sizdi alań­datpaı ma? 

– Qazaqstandyq KASE aksııa­lary­nyń ındeksi jaǵymdy dınamıkany kórsetýde: dúnıejúzi qor ındeksteriniń tez ósip kele jatqan ındeksteriniń úshtigine eki ret kirip otyr. 2016 jyly +58% bolsa, 2017 jyly +59% boldy. Jyldyń basynan bastap KASE aksııalary ındeksiniń ósimi 4%-dy qurady.

Aǵymdaǵy 2018 jyldyń aldyń­ǵy jyldarmen salystyrǵanda aıyrmashylyǵy bar: ındeksterdiń ósimi kózge túsetindeı emes. Inves­torlar táýekeli joq aktıvterdi tańdaı­dy, mysaly, AQSh memleket­tik oblıgasııalary. Olar boıynsha kiris 2014 jyldan beri maksımýmdarda: AQSh-tyń 10-jyl­dyq memlekettik oblıgasııalary boıynsha – 3% asa. Kiristiń ósýi AQSh-tyń Federaldy rezervtik júıesiniń monetarlyq saıasatynyń kúsheıýi tusynda oryn aldy. Kompanııalardyń aksııalary eki jyldan keıin qymbat turatynyn, al táýekelsiz quraldar boıynsha mólsherlemelerdiń ósýin eskersek, ınvestorlardyń basym bóligi táýekelsiz aktıvterdi tańdap ketýdi jón kóredi. Bizdiń oıymyzsha, FRJ ekonomıkanyń quldyraýy jaǵdaıynda monetarlyq saıasatty báseńsitedi, bul qor ındeksterine onyń yqpaly shekteledi.

Álemdik naryqtar úshin búgingi tań­daǵy eń zor táýekel dúnıe­júziniń eń iri ekonomıkalary bolyp tabylatyn AQSh pen Qytaı­dyń arasyndaǵy saýda saıysynan tónedi. Biraq, meniń oıymsha, bul shıelenistiń eskalasııasy, qor alań­darynyń qulaýyna ákep soq­tyra­tyndaı, 2008 jyldyń qar­jylyq daǵdarysyna uqsas, daǵ­darystyq deńgeıge jetkizbeıdi.

– О́z mereıtoıyn bırja qan­daı kórsetkishtermen qarsy alyp jatyr?

– Biz úshin eń mańyzdy kórset­kish­ter kapıtalızasııa, saýda-sat­tyqtyń kólemderi, bırja músheleriniń sany jáne ınvestorlardyń belsendi shottary bolyp tabylady. Atalǵan kórsetkishterdiń barlyǵy edáýir jaqsarǵanyn qýana rastaımyz. 2017 jyly bırja tarıhyndaǵy saýda-sattyqtyń jıyntyq kóleminiń rekordtyq kórsetkishi tirkeldi – 151,5 trln teńge, aksııalar nary­ǵynyń kapıtaldandyrý da tarıhı maksımaldy mánine jetti.

Mereıtoılyq jyldyń qorytyn­dylaryn jýyrda shyǵaramyz, al ázirshe 2018 jyly KASE ındeksiniń onjyldyq maksımýmǵa jetkenin atap ótsek bolady. Bul óte mańyz­dy, sebebi KASE ındeksi – qor nary­ǵynda qyzyqty ári ótimdi qural­dar bar ekendigin dáleldeıtin, elimizdiń beınesi dese bolady.

Bir jylda lıstıngilik kompa­nııa­lardyń sany da ósti. Qarasha aıynyń sońynda bırjanyń saýda-sattyq tizimderinde 111 emıtent shyǵarǵan, 128 ataýdaǵy aksııa­lar, sondaı-aq 61 emıtenttiń kor­pora­tıvtik oblıgasııalarynyń 244 shy­ǵarylymy boldy. KASE múshe­leriniń tiziminde úsh sanat boıynsha 52 kásibı qatysýshy bar.

Investorlardyń sany da ulǵa­ıyp kele jatyr. Ústimizdegi jyl­dyń 1 jeltoqsanyndaǵy jaǵdaı boıyn­sha Ortalyq depozıtarııde jeke tulǵalardyń atynan ashyl­ǵan 116 264 jeke esep-shottar tir­kelgen, bul jyldyń basyndaǵydan 7 019 shotqa artyq. KASE – kom­mer­sııalyq uıym, sondyqtan qar­jylyq kórset­kish­ter­di de atap ótken jón bolar. Saý­da-sattyq kólemderiniń ósýi­men qatar bizdiń kiristerimiz de ósýde. О́tken jyly biz tarıhı maksımýmǵa jet­tik: 2017 jyldyń nátıjesi bo­ıyn­sha bırjanyń operasııalyq kiri­si 2,5 mlrd teńge, al taza paıdasy 792,8 mln teńgeni qurady. Salys­tyratyn bolsaq: 2005 jyly osy kórsetkishter tıisinshe 515,5 mln teńge jáne 232,7 mln teńge bolǵan.

– Sizdiń pikirińiz boıyn­sha 25 jylda elimizdiń ekonomıkasy­nyń damýynda KASE qandaı ról atqardy?

– Qazirgi ekonomıkany qor nary­ǵysyz jáne onyń ózekti qurylymy – bırjasyz kózge elestetý qıyn. Osy turǵydan KASE qarjy júıesinde óz ornyn ıelendi. Synaqtar men daǵdarystardy eńsere otyryp, bırja elimizdiń ekonomıkasynyń ajyramas bóligi bolyp qalyptasyp, bıznesti qorǵa aınaldyrýdyń, onyń kapıtalǵa aınalýyn arttyrýdyń, bıznes-maqsattardy sheshýdiń al­ternatıvti múmkindikterin kórsetti.

Bırjanyń Qazaqstandaǵy at­qaratyn róli óte joǵary, sebebi biz birneshe naryqtarǵa qyzmet kór­se­temiz. Biz tek qor bırjasy ǵana emespiz – KASE barlyq kontra­gent­terdiń kezdesýine eń yńǵaıly orny­na aınaldy. Bizde valıýta da, keń aýqymdy aqsha naryǵy da, aksııa­lar da, oblıgasııalar da saýdalanyp, barlyq naryqtar bir-birimen baıla­nys­tyrylǵan. Bul kezdesý ornynyń aıqyn ınfraqurylymyn qurdyq.

KASE óz aksıonerleriniń, qarjy uıymdarynyń bırjasy ǵana emes bolyp shyqty. Ol barlyq adamdarǵa arnalǵan bırja bolyp kele jatyr. Biz barlyq emıtentter úshin de, barlyq klastaǵy ınvestorlar úshin de saýda-sattyq alańdaryna ruqsattamany maksımaldy keńeıtip, jeńildetemiz. Alaıda, hedjerleý naryǵynda aýqymdy jumystar atqarý qajet. Ol naryq bizde bar, biraq basqalaryna qaraǵanda áli kóp tanymal emes. Biz bul naryqty barlyq qatysýshylar úshin paıdaly etýimiz kerek.

Sheteldik ınvestorlar Qazaq­standy ınvestısııalar úshin tartymdy memleket retinde qaras­ty­ra­tynyn KASE ábden túsinedi, alaı­da osyndaı ınvestısııalarmen baı­lanysty barlyq táýekelderge de baıypty qaraımyz. Osyǵan baı­lanysty KASE Qazaqstanda sheteldik jáne jergilikti ınvestorlarǵa usynýǵa bolatyndaı jobalardy usyný­ǵa múddeli. Bırjanyń baǵa­laýy bo­ıynsha iri jáne aıqyn jobalar bolǵan jaǵdaıda, Qazaqstan­ǵa kapıtaldyń aǵylýy eleýli bolýy múmkin. О́z tarapynan Bırja áleýetti emıtenttermen jáne ın­ves­torlarmen dıalog uıymdas­tyrý, jetilgen sheteldik ınvestorlar­­­dyń talaptaryna saı keletin, eń úz­dik álemdik tájirıbeler boıynsha aqparattar ashýǵa kómek kórsetý boıynsha óz qyzmetin usynýǵa ázir. Sondaı-aq Bırja, Baǵaly qa­ǵaz­dar jónindegi halyqaralyq uı­y­mynyń nusqaýy boıynsha, ózi­niń saýda-sattyq alańdarynda jasal­ǵan mámileler boıynsha esep aıy­rysýlardy usynady. Osy úshin Clearstream jáne Máskeý bırjasymen kelisimder jasaldy.

Biz, naryqtyń talaptaryn aldyn alý jáne básekege qabilet­tiligi­mizdiń deńgeıin tómendetpeı ári qaraı qor naryǵyn damytamyz, bıznespen jáne turǵyndarmen jumysymyzdy jalǵastyramyz, basyp ozý boıynsha qyzmet etemiz. Son­dyqtan óz bıznesimizdiń kók­jıegin ári qaraı keńeıtip, qarjy qu­ral­darynyń tizbegin ósirip, ın­f­ra­qurylymdy damytamyz.

Áńgimelesken Ǵabıt ISKENDERULY,

«Egemen Qazaqstan»