Bıýdjet qarjysynyń ár teńgesi tıimdi jumsalsa, basy artyq shyǵynǵa jol berilmese, jergilikti bıýdjetterdiń búıiri qabysa qoımasy kámil. Isti osylaısha júrgizýdiń joldary men tásilderi de bar.
Sonyń biri – bıýdjet qarajaty esebinen ázirlenetin jobalyq-smetalyq qujattardyń, ıaǵnı JSQ-nyń tıimdiligi men paıdaly áser koeffısıentin kótere bilý. О́ndiristi óńirde osy máseleniń sońǵy úsh-tórt jyl aralyǵyndaǵy jaı-kúıine jan-jaqty saraptama men tereń taldaý jasaldy. Aıtalyq, Aqtóbe oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik jobalaý basqarmasynda ázirlengen derekterge súıensek, jańadan turǵyzylatyn nysandar úshin 1120 JSQ jasalǵan. Búginge deıin onyń 486-sy tolyq júzege asyrylǵan. Buǵan deıin jasalǵan taldaýlar men monıtorıngtik zertteýler 12 JSQ-nyń merzimi ótip ketkenin aıǵaqtady. Bul qarjyny tıimdi jumsaýǵa nuqsan keltirgeni sózsiz.
Tıisti basqarma mamandary men sarapshylary JSQ-nyń tıimsiz jasalýynyń birneshe sebebin alǵa tartady. Birinshiden, basty basymdyqtar eskerilmeıdi. Sonymen qatar nysan boı kóteretin eldi mekenderdiń múmkindikteri men bolashaǵy, nysannyń sol jerge qajettiligi nemese qajetsizdigi oılastyrylmaýy jıi kezdesetin kemshilik. Aıtalyq, 2016 jyly Áıteke bı aýdanynyń Sarybulaq aýylynda 60 oqýshyǵa arnalǵan mekteptiń jobasy jasalǵan eken. Alaıda aýylda osynsha balaǵa arnalǵan mektep bar ekeni eskerilmegen. Qazirgi tańda Sarybulaqta barlyǵy
29-aq oqýshy bar. Aýyldaǵy barlyq turǵynnyń sany 200 shamaly ekenin eskersek, jańa mekteptiń qajet emes ekeni túsinikti emes pe?
Bıýdjetti josparlaýǵa nemketti qaraý mysalyn Qobda aýdanynan da keltirýge bolady. 2017 jyly osy aýdanǵa qarasty Qarakemer aýylynda mektep qurylysynyń jobalaý-smetalyq qujattary jasalǵan. Jobalaýshylar aýylda 120 oryndyq mektep bar ekenine mán bermegen. Bul ǵımarat tarlyq etse bir jón, kerisinshe joba jasalǵan ýaqytta nebári 22 oqýshy bolypty.
Jasalǵan taldaýlar bıýdjet qarajaty esebinen JSQ jasaý kezinde oǵan negizsiz shyǵyndardyń qosylǵanyn kórsetedi. Bul keı jaǵdaıda qurylys-montaj jumystarynyń qymbattaýyna ákelip soqtyratyny túsinikti. Máselen, qazir aýdandardyń ortalyqtarynda 6 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni salynyp jatyr, árqaısysy 160 adamǵa shaqtalǵan. Alaıda keshenderdiń qurylys júrgizý quny 250 men 430 mıllıonnyń aralyǵyn quraıdy. Baǵa alshaqtyǵynyń mánisine úńile kelgende, onyń basty sebebi ǵımarat janyndaǵy alańdardyń aıyrmashylyǵyna, atap aıtqanda ony jabdyqtaý men abattandyrýǵa jumsalatyn shyǵyndar men qazandyqtar qurylysy baǵalarynyń ártúrli ekendigine baılanysty bolyp shyqty.
Qazirgi tańda óńirde jobalyq-smetalyq qujattardy ázirleýdiń tıimdiligin kóterý jóninde naqty sharalar qolǵa alynýda. Soǵan sáıkes jergilikti memlekettik organdar JSQ jasaýǵa ótinish berý prosesin qatań baqylaýdy uıǵaryp otyr. Oblystyq ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý basqarmasy janynan jobalaý bóliminiń ashylǵany da qarjynyń tıimdi ári únemdi jumsalýyna septigin tıgizbek. Salalyq basqarmalardyń kelisimin almaǵan jáne bıýdjet komıssııasynyń súzgisinen ótpegen jobalardy qabyldamaý tártipteri de qarastyrylǵan. Buǵan qosa jańa bólimniń quzyretine jobanyń basty basymdyqtary men eldi mekenderdiń áleýetin jáne bıýdjet múmkindikterin anyqtaý jumystary da engizilmek.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE