Búginde halyqtyń arasynda aıtys óneri týraly pikir kóp. Árıne keshegi Birjan men Saranyń, Súıinbaı men Qataǵannyń, Jambyl men Qulmanbettiń aıtysy týraly sóz basqa. Olar báribir ulttyń uly óneri retinde tarıhtyń bıik tuǵyrynda turǵan týyndylar. Al búgingi aıtys týraly kópshiliktiń kóńil toǵaıtar pikir aıtatyny nemese aıtyskerlerdiń aýzynan shyǵa qalǵan sózdi synaıtyny da jeterlik.
Rasynda da búginde eldiń jetken jetistigin, kóterilgen bıigin jyrǵa qosatyn da nemese bılikti synaıtyn, sol arqyly shyndyq aıtylady dep sengen aqyndar da, tipti ózara sóz qaqtyǵysy kezinde bir-biriniń kemshiligin «betke basatyn» aqyndar da bar. Osy sııaqty dúnıelerden halyqtyń pikiri ekige jarylyp tur. Degenmen báribir aıtys óneriniń halqymyzdyń ǵasyrlar boıy saqtalyp kelgen asyl qazynasy retinde ómir súre beretini shúbásiz shyndyq.
Búginde memlekettiń qoldaýymen de, jeke kásipkerlerdiń demeýshiligimen de elimizdiń árbir aımaǵynda úlkendi-kishili aıtystar uıymdastyrylyp keledi. Al aıtyssúıer qaýym taǵatsyzdana kútetin «Altyn dombyra», «Júrsinniń júırikteri» sııaqty jáne ózge de aıtystardyń jóni bir basqa. Kezinde aıtys ónerinde atyn qalyptastyrǵan aqyndarmen qatar, munda elimizdiń árbir óńirinen kelgen talantty jastar da sóz saıysyna túsip, bir serpilip qalady. Bir oılantatyny, úlken sahnalardan sóz qonǵan, óner daryǵan Áýlıeata óńirinen sońǵy kezderde aıtys aqyndaryn kóre almaıtyn boldyq. Kezinde qońyr únimen talaıdy tańdandyrǵan marqum Ázimbek Janqulıev, maqamy erekshe Shorabek Aıdarov, talantyn talaıǵa tanytqan Aıtmuhanbet Isaqov, aıtys álemine atoı sala kelgen Muhamedjan Tazabekov sııaqty tarlandar týǵan jerden olardyń izbasarlarynyń da shyqpaýy múmkin emes. Búginde Áýlıeata jerinde jas aıtyskerlerdiń ózi bir shoǵyr. Aıtys alamanynda uly jyraý Jambyl atyndaǵy óńirden sol talantty jastardyń jıi kórinbeı kele jatýy shynynda da ersi sııaqty. Árıne eshkim aqyndy qoldan jasaı almaıdy. Tek bardy uqsatý, olardy qoldap otyrý eldiktiń kórinisi bolsa kerek.
Bul rette talaı jyldan beri aıtystyń alamanyn uıymdastyryp kele jatqan aqyn, respýblıkalyq «Aıtys aqyndary men jyrshy-termeshileri odaǵynyń» tóraǵasy Júrsin Erman Jambyl oblysynyń jas aıtyskerlerge tıisti kóńil bólmeı kele jatqanyn aıtty. «Kıeli Áýlıeata óńirinen Ázimbek Janqulıev, Shorabek Aıdarov, Aıtmuhambet Isaqov, Ahmetjan О́zbekov, Kúmisaı Sársenbaeva syndy aqyndar aıtystyń kóshin jalǵap edi. Al qazir aıtysqa qamqorlyq kishkene azaıǵannan beri jas aqyndar kórinbeı qaldy. Qazirgi ýaqytta Jambyl oblysynda eki-aq aqyn bar qulaǵy kórinip kele jatqan. Olar Nurlybek Qurmanov jáne Darhan Ábdimanat degen jigitter. Bulardy úlken aıtysqa qosa almaı otyrmyz. Bular áli de bizdiń talaptarǵa jaýap bere almaı jatyr. Eger Jambyl oblysynda elimizdegi basqa óńirler sııaqty Odaqtyń fılıaldary ashylyp, aqyndar mektebi jumys istep, aqyndardy shyńdaıtyn bolsa, Áýlıeata sııaqty qazaqtyń qazaqylyǵy uıyp otyrǵan jerden nege myqty aqyndar shyqpasqa. Shyny kerek, biz sońǵy ret aıtyspen Jambyl óńirine Qazaq handyǵynyń 550 jyldyq toıynda barǵanbyz. Odan beri úsh jyl ótti. Jergilikti jerlerde aıtys ótip tursa, aqyndar da shyńdalady ǵoı», deıdi Júrsin Erman.
Rasynda kezinde Qazaq handyǵynyń toıyna oraı Tarazda ótken aıtystyń sońy el ishindegi qyzý pikirtalasqa ulasqany shyn. Olaı deıtinimiz, osy aıtysta shymkenttik Birjan Baıtýov kóne shahardyń batys qaqpasyndaǵy «Móp-móldir kózdiń qarasyn, Tarazdan ǵana tabasyń» degen Fırdoýsı ǵazalyn «synaǵany», sol úshin jergilikti bıliktiń pármenimen ol sózdiń alynyp tastalǵany biraz áńgime bolǵanyn el jaqsy biledi. Sonda osy «synǵa» qarsy naqty jaýap bere almaǵan kóptegen aqyndar týraly da aıtylǵan. Sonda álem ádebıetiniń danyshpandarynyń ózi qurmet tutqan shyǵys shaıyrlarynyń báriniń derlik Taraz arýlary týraly jyrlaǵany umyt qalǵan.
Osy ýaqytqa deıin respýblıkalyq «Aıtys aqyndary men jyrshy-termeshileri odaǵynyń» Qyzylorda, Batys Qazaqstan, Aqtóbe sııaqty birqatar óńirlerde qurylǵany belgili. Al atalǵan Odaqtyń Jambyl oblystyq fılıalynyń tóraǵasy, belgili aıtysker aqyn Ahmetjan О́zbekovtiń aıtýynsha, Áýlıeata óńirinde bul tirlik endi qolǵa alynyp, josparlar túzilip jatyr eken. «Buıyrsa, aldaǵy aqpan aıynda uly jyraý Jambyl Jabaevtyń týǵan kúnine oraı respýblıkalyq deńgeıdegi aıtys ótedi» degen jaqsy habardy da jetkizdi.
Jýyrda ǵana Astana tórinde halyqtyń kópten kútken «Altyn dombyra» alamany ótti. Bıylǵy «Altyn dombyra» ıegeri Aqjaıyqtyń arýy Jansaıa Mýsına ekeni belgili boldy. Munda da jambyldyq aqyndardyń eshqaısysy tóbe kórsetken joq. Júrsin Ermannyń aıtýynsha, bul alamanǵa qatysý úshin árbir aqyn respýblıkalyq aıtystyń jeńimpazy bolý kerek eken. «Aqyndardy «Altyn dombyraǵa» qatystyrý meniń qolymda emes. Ony qazylar alqasy sheshedi. Biraq biraz jyldan beri Jambyldan aqyndardyń úlken alamandarda kórinbeı kele jatqany ras», deıdi ol.
Aqyndardy qoldaý degennen shyǵady, osy ýaqytqa deıin aıtysker Aıtmuhanbet Isaqovty izdegen eshkim bolǵan joq. Onyń osy ýaqytqa deıingi aıtysqa sińirgen eńbegi, Muhamedjan Tazabekov, Aınur Tursynbaeva sııaqty tanymal aqyndardy tárbıelegeni jaıly aıtylǵan joq. Jambyl aýdanynda eleýsiz tirlik keship, eskerilmeı jatqanyn eldiń bári biledi. Jýyrda ǵana ardager aqyn Jambyl oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetovtiń qolynan «Jambyl oblysyna sińirgen eńbegi úshin» marapatyn aldy. Budan keıin de talaı talanttyń atamekeni bolǵan kóne Áýlıeata óńirinde rýhanııat ókilderin qoldaý kóbeıse degen oı bar. Eger óńirden ónerli jastardy tárbıeleıtin mektep ashylyp, ol jerde jastarǵa baǵyt beretin muǵalimder eńbek etse, tipten jaqsy bolar edi. Sonda ǵana aıtys áleminde osy óńirden jańa juldyzdardyń jarqyraı túsetini sózsiz.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy