Esimǵalı Jumanovtyń esimi ónersúıer qaýymǵa jaqsy tanys. Onyń shyǵarmashylyǵynda portret, peızaj, natıýrmort janrlary mıstıkalyq sıýrrealızm baǵytymen úndesip, dramatızmge toly týyndylarmen túrlenedi. Sýretshi táýelsizdik jyldaryna deıin keskindemeniń ár alýan baǵyttarymen, beıneleý tásilderimen birge qazaq jerindegi saıası tolǵanystardy taqyryptaryna arqaý etken.
Qylqalam sheberiniń Á.Qasteev atyndaǵy óner mýzeıinde saltanat qurǵan mereıtoılyq jeke kórmesi «Beısanalyq ekzıstensııasy» dep atalypty. Mundaǵy týyndylardyń ıdeıasy men mazmunynyń jelisi birin-biri jalǵastyryp, adamzat boıyndaǵy tylsym dúnıelerdi aıshyqtaýǵa baǵyttalǵan dersiz. Onyń shyǵarmashylyǵy erekshe kózqarastardan turady. Adam bolmysynyń máni men ómirdegi orny, qoǵamdaǵy túıtkildi máseleler, jalpy álemdegi ózgerister sýretshi qylqalamynan shyqqan san túrli boıaýlarmen ushtasyp otyrady. Týǵan dala tabıǵatyn, qazaq halqynyń ulttyq nanym-senimine tereńnen boılap, kartınalarynda ózindik kórkem tásilmen jetkizýge kúsh salady.
О́nertanýshy Gúlnur Jubanova sýretshiniń kórmege qoıylǵan tańdaýly týyndylary týrasyndaǵy óz oıyn bylaısha jetkizdi: «Keskindemeshiniń 1983 jyly jazylǵan «Qara, aq, qyzyl» atty kartınasynda qoıý qara tústi fonǵa aq jáne qyzyl beıneler jazylǵan. Munda sýretshi aınalany túnek basqan álemniń shyrmaýynan shyqqysy kelip, talpynyp jatqan qazaq halqynyń jaı-kúıin astarlap jetkizedi. Sonymen qatar «Qara ıttiń kóleńkesi», «Qańǵybas», «Keńistik» jáne t.b. shyǵarmalarynda, qoǵamdaǵy áleýmettik óktem taptyń máseleleri men shyryldaǵan halyqtyń jan aıqaıyn qylqalamnyń syrymen jyrlaǵan. Sol kezeńdegi, el ómirine synı kózben qarap, týra bılerden qoldaý kútkendeı áserli jetkizedi».
Esimǵalı Jumanovtyń qalamynan órilgen «Arbanyń uzaq keńistigi», «Túrkistan-Iаsaýı nury», «Uly kóshpendiler», «Ál-Farabı. Otyrar kitaphanasy», «Edil men Rım qasqyry. XXI ǵasyr», «Keshki qonaq», «Ana», «Áke», «Máńgiliktiń aldynda», «Aqyn Mahambettiń ólimi», «Azııa hanym», «Ananyń arýaǵy» syndy shoqtyǵy bıik eki júzge jýyq shyǵarma ár kezeńderde óz kórermeninen joǵary baǵasyn alyp keledi. Bul kartınalar onyń ónerdegi úzdiksiz izdenisteriniń nátıjesi.
Sýretshiniń kórermennen joǵary baǵa alǵan biregeı kartınalary respýblıkalyq, aımaqtyq, búkilodaqtyq, dúnıejúzilik kórmelerge qoıyldy. Shyǵarmalary Fransııanyń Parıj qalasynda ótken «Qazaqstan mádenıeti», Iran, Tegeran qalasynda shymyldyǵyn túrgen Dúnıejúzilik musylman elderi jáne Reseıdiń Máskeý qalasynda uıymdastyrylǵan Sýretshiler odaǵynyń halyqaralyq kórmelerinde, Germanııanyń Magdebýrg qalasynda jalaýyn kótergen «Eýropa-Azııa» II halyqaralyq baıqaýynda kópshilik nazaryna usynyldy. Onyń kórkem týyndylary qyrǵyz, qytaı, túrik halyqtaryna keńinen tanylǵan. Kórmege sýretshiniń 90-nan asa keskindemelik, grafıkalyq jáne ınstallııasııalyq jumystary qoıylǵan. Sýretshi seziminiń názik qylyn terbegen kenep betindegi myń san boıaýlar syrbaz ónerdiń sıqyryna qaraı tartady. Úmit pen kúdikke toly tynymsyz tirshilik alýan oılarmen arpalysqan adam kóńiliniń yrǵaqtaryn tap basqandaı. Esimǵalı kenebindegi almaǵaıyp álemge sizde úńilip kórińiz...
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY