Aqmeshit úńgiri Ońtústik Qazaqstan oblysy Báıdibek aýdany aýmaǵynda, Shymkent shaharynan 90 shaqyrymdaı qashyqtyqta ornalasqan. О́lke turǵyndary bul jerdi kóneden kele jatqan ańyz-áńgimelerge toly tarıhı qasterli oryn retinde qurmetteıdi. Sondyqtan da bul nysan sońǵy jyldary jalpyulttyq mártebege ıe qasıetti oryndar qataryna iligip otyr.
Úńgirdiń geografııalyq ornalasýy men qurylymdyq úderisin zerttegen mamandar ony áktasty jynystar qabatynyń oıylýynan paıda bolǵan degen boljam jasapty. Úńgirdiń ishinen qaraǵanda sańylaý pishini kıiz úıdiń shańyraǵy ispettes kórinedi.
Nysannyń ishinde uzyndyǵy 7-8 metrdeı úlken joldy jyryq bar. Zııarat etýge kelgen adamdar joǵarydaǵy joldy jyryqtyń soraby arqyly eńbekteı kóterilip, ózine qajet arman-muratyn, duǵa-tilegin bir Allaǵa joldaıdy. Bul dástúr qashan qalyptasqany belgisiz. El ishinde kóp aıtylatyn taǵy bir ańyzǵa sensek, ertede úńgir ishinde kóp jamaǵat jınalyp namaz oqıtyn, qulshylyq jasaıtyn meshit tárizdi oryn bolǵan-mys.
«Osyndaǵy meshitke syrttan kiretin qupııa joldar salynǵan. Eki ǵasyr buryn meshit kúmbeziniń bir bóligi opyrylyp qulap, úńgirge kiretin úlken sańylaý paıda bolady da, jer qyrtysynyń ózgerýine baılanysty burynǵy qupııa joldar jabylyp qalǵan», deıdi jergilikti ólketanýshylar.
Úńgirdi arnaıy bıolokasııalyq quralmen teksergende, adam densaýlyǵyna keri áser beretin geomagnıtti mıkrotolqyn joq ekeni anyqtalǵan. Iаǵnı, úńgirde adam aǵzasyna keri áser beretin bıoenergııa joq.
El aýzyndaǵy taǵy bir ańyzda: «Bir kezderi úńgirde úlken aıdahar ómir súripti. Ol qarasha halyqtyń mal-múlkin oırandap, orasan zor zııan keltiripti. Amaly taýsylǵan halyq Aqmeshit atty batyrdan kómek suraıdy. Aqmeshit batyr tylsym ilim-bilimniń kúshimen aıdahardy jeńgen eken. Biraq ózi o dúnıege attanarda múrdesin osy úńgirge jerleýin ótinipti. Sodan beri bul jer «Aqmeshit úńgiri» dep atalady».
Úńgirdiń ishi qashanda qońyr salqyn raıynan esh ózgermeıdi. Jazda dalany 40 gradýs aptap ystyq kúıdirse, úńgir ishinde 17-19 gradýs shamasynda ǵana jaıly lep terbep turady. Úńgir tóbesinen aýyq-aýyq sozyla úzilip móldir tamshylar qulaıdy. Muny jergilikti jurt «Aq moldanyń kóz jasy» dep ataıdy. Osy sý tamshylary úńgir ishindegi ǵajaıyp ósimdikterge nár beredi.
Daıyndaǵan Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»