Eger statıstıka málimetterine júginsek, 2018-2019 jyly Mańǵystaý oblysynda 85 balaǵa qarsy qylmystyq is-áreket tirkeldi, onyń ishinde 29-y jynystyq zorlyq-zombylyq, 7 bala óz-ózine qol jumsasa, 47 bala óz erkimen úıinen ketip qaldy.
Resmı derekter boıynsha, búginde áleýmettik qorǵaý organdarynda 25771 múgedek tirkelgen. Onyń ishinde 5188 múgedek bala bar, bul barlyq múgedekterdiń 20%-y, BSP aýrýymen aýyratyn 290 bala, aýtızmi bar 92 bala, Daýn sındromy bar 65 bala. Aqtaý qalasynda 153 múgedek bala, 95 BSP aýrýymen, 10 – aýtızmmen, 11 bala Daýn sındromymen ómir súredi.
Sondaı-aq №2 arnaıy qyzmet kórsetý ortalyǵynda, ıaǵnı qarttar úıinde 107 qart pen múgedek turady, qalada 549 jalǵyz basty qart, 114 jalǵyz basty múgedek turady. Balalar psıhonevrologııalyq ınternat úıinde 114 bala emdelýde, onyń ishinde 63 bala turaqty túrde ınternatta ómir súredi, al balalar aýylynda 40 bala tárbıelenýde.
Adamnyń mádenı tulǵa retindegi tabıǵatyn zertteýshi ǵalymdar, adamnyń mádenıeti men qasıetin túsindirý úshin sol adamnyń ósken, óngen, bilim alǵan, tárbıelengen ortasynda alǵan tálim-tárbıesi negiz bolatyndyǵyn aıtady.
Osy arada bilim men tárbıe berý ortasy retinde ýnıversıtetter qoǵamnyń damýyna qalaı kómektesýge bolady jáne ýnıversıtet bitirýshi túlekterimizdi mansapqa, tabysqa, jalaqyǵa, qoǵamdaǵy jaqsy jaǵdaıǵa baǵyttap qana qoımaı, oǵan qol jetkize almaıtyndar týraly oılady qalaı qalyptastyrýǵa bolady?
Sondyqtan stýdent jastardy qundylyqtarymyzǵa sáıkes, qoǵamda yqylastylyqty qalyptastyrýǵa baǵyttaý maqsatynda osy oqý jylynan bastap, álemdik tájirıbege súıene otyryp, áleýmettik jobalardy qamtıtyn «Qoǵamǵa qyzmet» (Service Learning) páni engizildi. Alǵash ret Service Learning baǵdarlamasy AQSh-ta ázirlenip, synaqtan ótkizildi jáne tájirıbeli oqytýdyń tyǵyz qalyptasqan praktıkasynda bastaý alady. Service Learning – azamattylyqqa, akademııalyq pánderge, daǵdylar men adamı qundylyqtarǵa oqytý ádisi. Bul jobany engizgen AQSh joǵary oqý oryndarynyń biri – Stenford ýnıversıteti. Sodan keıin Argentınada, Chılıde jáne Eýropanyń keıbir elderinde taralǵan. Búginge deıin Qazaqstanda Service Learning jobasy tek eki JOO-da engizildi: AlmaU jáne Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ.
Jobanyń maqsaty – bilim alýshylardyń sana-sezimine adamgershilik, qoǵamǵa qajettilik, qaıyrymdylyq sııaqty adamı qundylyqtardy uıalatý, stýdentterdiń ómirge degen belsendi ustanymyn qalyptastyrý. Stýdent jastardy volonterlyq qyzmetke tartý. Mundaı joba arqyly stýdentter qoǵamnyń áleýmettik máselelerin kórip, sheshý joldaryn úırenedi ári áleýmettik mekemelerde is-tájirıbeden ótedi. Iаǵnı, atalǵan oqý kýrsy aıasynda bilim alýshylar qoǵamǵa qyzmet etýdi oqıdy jáne qarttar úıinde, múgedekter úıinde, sondaı-aq basqa da áleýmettik uıymdarda jumys isteý arqyly alǵan bilimderin tájirıbe júzinde qoldanýdy úırenedi.
Stýdentter leksııalar men praktıkalyq sabaqtarǵa qatysyp, qoǵamdyq uıymda alǵan bilimderin tereńdetip, basqalardyń ıgiligi úshin áleýmettik paıdaly jumystardy oryndaıdy. Nátıjesinde stýdentter qoǵamdyq paıdaly is-áreket tájirıbesin uǵynýǵa jáne alǵan bilimderi men iskerlikterin kórsetýge múmkindik alady. Volonterlyq jumys nátıjesinde oqý úderisin naqty mekemede is-tájirıbemen ushtastyrý múmkinshiligi paıda bolady.
Joǵary oqý oryndarynda bilim berý sapasyn jaqsartý jastardyń bilim berý prosesine jergilikti qoǵamdastyqqa ıntegrasııalaý tetikterin qosý jáne stýdentterdi áleýmettik jaýapkershilikke tárbıeleý arqyly iske asyrylady.
Joba engizilgennen keıin alǵashqy semestr qorytyndysy boıynsha joba jaqsy nátıjelerge jetip, ÚEU «Eko Mańǵystaý», «Ana men bala ortalyǵy», «Balalar aýyly», «Jetimder úıi», «Psıhonevrologııalyq ortalyq», «Múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan sport kesheni», «Arda» jáne t.b. áleýmettik mekemelermen birlesken múmkindigi shekteýli azamattarǵa, qart adamdarǵa, jetim balalarǵa, Analar úıindegi jas analarǵa, múgedek sportshylarǵa, aýtızmmen aýyratyn, devıantty minez-qulyqty balalarǵa arnalǵan qaıyrymdylyq aksııalar ótkizilip, 50 áleýmettik joba iske asyryldy. Oǵan 583 stýdent qatysyp, eriktiler uıymyna tartyldy.
Eriktilerdiń mundaı kómegine zárý adamdar az emes. Sondyqtan da osy aýqymdy, mańyzdy ıgi iske tek stýdentter qaýymy emes, búkil qoǵamnyń atsalysýy qajet ekendigi belgili.
Berik AHMETOV,
Sh.Esenov atyndaǵy KMTIÝ rektory
AQTAÝ