Máselen, bıyl Qaraǵandy oblysynyń Nura aýdany aýmaǵynda «Ohotzooprom» О́B» RMQK ınspektory Erlan Nurǵalıevtyń sırek kezdesetin jáne quryp ketý qaýpi tóngen jabaıy ańdar men kıikterdi qorǵaý boıynsha is-sharalardy júrgizý barysynda brakonerlerdiń qolynan aýyr jaraqat alyp, qaıtys bolýy jurtshylyqtyń qabyrǵasyn qaıystyrǵan qaıǵyly oqıǵa bolǵanyn jaza otyryp, brakonerlerdiń bulaısha shekten shyǵýy qoǵam úshin qaýipti kesel ekenin kóterdi.
Brakonerlerdiń shekten shyǵýy qoǵam tarapynan aıyptalsa da, kıikterdi qyrý oqıǵasy munan keıin de toqtaǵan joq. Aıtalyq, 2019 jyldyń I toqsanynda 1740 quqyq buzýshylyq oqıǵasy tirkelgen.
«Ohotzooprom» О́B» RMQK bas dırektorynyń orynbasary Jannat Tansyqbaevtyń aıtýynsha, 2019 jylǵy 10 naýryzda Aqtóbe oblysy Yrǵyz-Torǵaı memlekettik tabıǵı rezervatynyń aýmaǵynda atylǵan 40 kıiktiń óleksesi tabylyp, atalǵan fakti boıynsha qylmystyq is qozǵalǵan.
Keıbir jaǵdaıda kıikterdi brakonerlerden qorǵaýy tıis mekeme ınspektorlarynyń ózi osyndaı qylmysty isterge qatysatyny týraly jekelegen faktiler tirkeldi. Muny «Ohotzooprom» О́B» RMQK-nyń basshylyq quramy málimdedi.
«Dál osyndaı jaǵdaı 2019 jylǵy 17-21 naýryz aralyǵynda Qorǵaljyn memlekettik tabıǵı qoryǵynyń aýmaǵynda oryn alyp, atylǵan 108 kıiktiń óleksesi tabyldy. Kúdiktilerdi izdeý jumystary kezinde 6 adam quryqtalsa, onyń 2-eýi «Ohotzooprom» О́B» RMQK-nyń ınspektorlary bolyp shyqty. Osy fakti boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, Aqmola oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasynda qyzmettik tekseris jumystary júrgizildi», deıdi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde ótken brıfıng barysynda Qorǵaljyn qoryǵynyń dırektory Asqar Seksenbıev.
Biz muny «Ohotzooprom» О́B» RMQK tarapynan brakonerlikpen kúres sharalarynyń kúsheıtilýiniń belgisi retinde qabyldadyq.
Kıikti qorǵaý jumystaryn kúsheıtý maqsatynda Aqmola, Qaraǵandy, Aqtóbe jáne Batys Qazaqstan oblystaryndaǵy atalǵan ańnyń qoljetimsiz arealyna Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti tarapynan aýmaqtyq ınspeksııa mamandary jiberildi. Olar jergilikti jaǵdaıdy jete tekserý ústinde.
«Tek kıikterdi ǵana emes, jalpy janýarlar dúnıesin qorǵaý maqsatyndaǵy jumystar júrgizilý ústinde. 1 sáýirden bastap Atyraý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblystarynda «Bekire-2019» balyq qorǵaý aksııasy bastaldy. Aksııa bastalǵannan beri 250 tabıǵat qorǵaý zańnamasyn buzýshylyq anyqtaldy. Onyń ishinde Atyraý oblysynyń aýmaǵynda – 173, Mańǵystaý oblysynda – 68, BQO-da – 9 zańbuzýshylyq anyqtaldy. Jalpy ákimshilik jaýapkershilikke 191 adam tartyldy, 13 qylmystyq turǵydan jazalanatyn is-áreket belgileri tirkeldi jáne 2,3 mln teńge ákimshilik aıyppul salyndy. Sonymen qatar zań men tártip buzýshylardan 8 tonna 715 kılo balyq, onyń ishinde 536 kılo bekire tuqymdas balyq, 3,2 kılo ýyldyryq alyndy», deıdi Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetiniń Balyq resýrstaryn qorǵaý jáne balyq sharýashylyǵyn retteý basqarmasynyń basshysy Qadyrbek Isqalıev.
Budan buryn brakonerlerdiń emin-erkin qımyldaýynyń bir sebebi retinde olardyń kóp jaǵdaıda jazasyz ketetinin, tabıǵat qorǵaý uıymdary bergen brakonerlik faktilermen jumys isteýge quqyq qorǵaý uıymdary, sonyń ishinde ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri belsenip kirispeıtinin, kóp istiń aıaqsyz qalatynyn jazǵan edik. Mysaly Nura aýdanynyń aýmaǵynda 2016-2018 jyldar aralyǵynda brakonerlik oqıǵasyna baılanysty 15 is quqyq qorǵaý organdaryna joldansa, «Ohotzooprom» О́B» RMQK qyzmetkerleriniń aıtýy boıynsha, ázirge sonyń ekeýine ǵana sot sheshimi shyǵarylǵanyn aıtýǵa bolady.
Osy turǵyda Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetiniń baspasóz hatshysy Sáken Dildahmettiń aıtýy boıynsha, qoryqshy qazasynan keıin brakonerlikpen kúresti nyǵaıtý baǵytynda jaǵymdy ózgeris bar. Ishki ister organdarymen birlesip jumys júrgizý isi jaqsara túsken. Quqyq qorǵaý organdary, janýarlar dúnıesin qorǵaýshylar talabyna birshama sergek qaraıtyn bolǵan. Nátıjesi kóp ótpeı baıqalýy tıis.
«Bul baǵyttaǵy jumystardy júıeli jolǵa qoıý úshin biz birinshi kezekte zań talaptaryn kúsheıtý jáne janýarlar dúnıesin qorǵaýshy uıymdardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý baǵytyndaǵy is-sharalardy qolǵa aldyq. Buryn brakonerler ustalsa, kóp jaǵdaıda aıyppul tóleý arqyly qylmystan qutylyp ketetin. Endi olardy bas bostandyǵynan aıyrýdy surap otyrmyz. Janýarlar dúnıesin qorǵaýshy ınspektorlardy yntalandyrý máselesin de zań arqyly sheshý qarastyrylýda. Buryn ınspektor brakonerdi ustasa, jalaqysyna 30 paıyzdyq ústeme qosylatyn. Endi osy talapty qaıta qalpyna keltirýdi surap otyrmyz. Sondaı-aq janýarlar dúnıesin qorǵaýshy ınspektorlardyń quqyn ishki ister organdary qyzmetkerleriniń quqymen teńestirse, qyzmettiń mártebesi artqan bolar edi. Taǵy bir eskeretin másele, baqaıshaǵyna deıin qarýlanǵan brakonerlerdiń qoldanatyn tehnıkalary bizdiń qyzmetkerlerdikine qaraǵanda áldeqaıda qýatty, jańa. Sondyqtan olardy ustaý ońaı emes. Bul úshin bizdiń qyzmetti qaıta jaraqtandyrý kerek. Mine, osy baǵyttaǵy shyǵyndardyń ornyn tıimdi toltyrý úshin ustalǵan, kinási moıyndalǵan brakonerlerdiń tehnıkalaryn tárkilep, bizdiń qyzmetke berýdi surap otyrmyz. Qazir osy máseleler qarastyrylý ústinde. Tıisti zańdarǵa ózgerister engiziletini aıqyn. Biraq qandaı deńgeıde bolatyny belgisiz. Biz zańdy qabyldaıtyn Parlament depýtattarynan qoldaý kútemiz», deıdi S. Dildahmet.
Iá, qazir janýarlar dúnıesi qorǵalatyn aýmaqtyń jalpy kólemi 123 mıllıon gektardy qurasa, ony qorǵaıtyndar sany tym mardymsyz eken. Máselen, «Ohotzooprom» О́B» RMQK-de 220 ınspektor men 36 jedel top qyzmetkeri ǵana bar. Úlken aýmaqtaǵy janýarlar álemin qorǵaýda munyń azdyq etetini belgili. Sondyqtan mekemeniń shtattyq kestesin arttyrý baǵytynda da máseleler qarastyrylý ústinde.
Árıne, brakonerlik tarapynan qylmys pen zańbuzýshylyq asqynyp otyrǵan sátte janýarlar dúnıesin qorǵaýshy mekemeler jumysyna qoldaý bildirý, olardy nyǵaıtý óte qajetti shara. Sonymen qatar «almaqtyń da salmaǵy bar» degendeı atalǵan qyzmettiń jaýapkershiliginiń arta túskenin de qalar edik.