Tastandy

Adamdardy bir-birinen ajyratyp, taǵdyrlardy ereksheleıtin  de – Allanyń tylsym qasıeti. Sondyqtan, adamzat úshin qasıet joǵaltý – eń  úlken qasiret. Adamzat júreginen eshqashan asa almaıdy. О́ıtkeni, onyń qaǵysy men tynysy qulshylyqqa baǵyt. «Allanyń uly baqyty bala emes pe», dep úzilgen ana «Bireýler Qudaıdan bala tileıdi. Ol balany ne qylady? О́lsem ornymdy bassyn deıdi, artymnan Quran oqysyn deıdi, qartaıǵan kúnimde asyrasyn deıdi. Osydan basqasy bar ma?» degen Abaıdyń «Adam bolyp kelý ońaı, adam bolyp ketý qıyn» degenine den qoısyn. Bárimiz de anadan týdyq.

Adamdardy bir-birinen ajyratyp, taǵdyrlardy ereksheleıtin  de – Allanyń tylsym qasıeti. Sondyqtan, adamzat úshin qasıet joǵaltý – eń  úlken qasiret. Adamzat júreginen eshqashan asa almaıdy. О́ıtkeni, onyń qaǵysy men tynysy qulshylyqqa baǵyt. «Allanyń uly baqyty bala emes pe», dep úzilgen ana «Bireýler Qudaıdan bala tileıdi. Ol balany ne qylady? О́lsem ornymdy bassyn deıdi, artymnan Quran oqysyn deıdi, qartaıǵan kúnimde asyrasyn deıdi. Osydan basqasy bar ma?» degen Abaıdyń «Adam bolyp kelý ońaı, adam bolyp ketý qıyn» degenine den qoısyn. Bárimiz de anadan týdyq. Sahıh hadıstegi úsh qarańǵyny, ıaǵnı aqqan sý – nutfa, uıyǵan qan – ǵalaqa, kesek et – mudǵany basymyzdan ótkerdik. Bir qyzyǵy, ana júreginen bárimiz ózektensek te, meıirimdilikti bilmeımiz. Tipti, adamnan adam shyǵarǵan Jaratýshynyń baqytynan eseńgirep, qýys keýdeniń qańyraǵan janyna ózgeni tańsyq etemiz. Kezinde shańyraǵynda jypyrlaǵan qara baqyr balalarynan qazaǵymnyń basy aınalǵanymen, baqytynan aırylmaǵan edi. Jaılaýdaǵy azan-qazan bolǵan malymen qosa shýlasqan kús-kús alaqan men tabandar sol kezeńniń naǵyz ómir jolyn shańdatýshylar bolatyn.

Qazir shýyldaqtar bastan da, baqyttan da ajyratyldy. Allanyń baǵytynan adaspaı anasynyń  júregine jetkenimen, aldaǵy jaryǵyn kórmeı, óz sharanasyna tunshyǵyp, óz ishegine oratylyp, ólimmen qaýyshyp jatyr. Tipti, qara jerge arýlanbaı ezile jetip nemese myljalana dárethananyń tesiginde, bolmasa jetimder úıiniń esiginde, qatygezdiń tyrnaǵyna ilinýde. Bile-bilgenge, tirshiligin úzip, ǵumyry qıylǵan sharana qaıtadan Allanyń alaqanyna ótkende perishte kúıinde qalady. Júreginen julǵan anasy  ornyna Alla taǵala meıirimge alyp, jumaqqa jibergende, «Jaratqan Iem, meniń jer basyp júrgen ákem men sheshem bar. Olardyń qateligin keshire gór. Jumaqqa birinshi solar ensin», dep surana árbir buryshtan syǵalap,  áke-sheshesin kútip júredi eken. Al, aldy-artyna qaramastan taırańdaǵan anasy men ákesi bolsa, ol perishteni esine de almaıdy.

«Bireýdiń janyn qımańdar, bir adamdy óltirýdiń kúnási – barlyq adamdy óltirýmen teń, qııamet kúni kúnásiz óltirilgen balalardyń esebi suralǵanda…» deıdi qasıetti Quran. Amerıka eliniń beldi bir dárigeri áıelder emhanasynda ómir boıy jasandy túsik (abort) jasaýmen kelgen. Isine asa mán bere otyryp, mamandyǵyna qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, kezekpen jasalynatyn túsikti ýltradybystyq júıege túsirýdi oılas­tyrypty. Keıinnen bul isine ókinýge shamasy jetpeı qalady. Sebebi, ishtegi sharana syrttaǵy jamandyqty birinshi sezip, ózine qaraı tóngen qaýipten qasha anasynyń júregine umtylady. Bárinen buryn taspaǵa jazylǵan sol balanyń shyrqyraǵan jan daýysy dárigerdiń tula boıyn túrshiktirip, túısigine qatty soqqy beredi. Osylaısha besaspap dárigerdiń qulaǵynan ótip, júregin  shymyrlatqan ýyz balanyń obaly qalǵan ǵumyryn es-tússiz etip, qusalyqpen ótkizýge soqtyrǵan. «Jerde jatqan nandy kóter, qarǵys atady» degen ata-ájelerimizdiń uly dinmen ulasqan tárbıesi bizderge jerdegi nandy kótertedi. Bul ulaǵat ta qazir urpaqqa umyt qalyp barady. Degenmen, búginde jerdegi nandy da, Allanyń baqytyn da, balasyn da kóterý musylman áıeli men erine qıyndyq boldy. Nege, sebebi baba tárbıesi úzilgen, soǵan qaraı Jaratqan Alla da bererin azaıtqan tárizdi. О́ıtkeni, jerdegi nandy kóterýge beli búgilmeı qalǵan qyz-qyrqynnyń oıy dalada, armany qalada, jany jaǵada, tárbıesi aıdalada. Oshaq anasy bolýǵa sanasyn jyrtyp, bala biter belin qymsha beldikpen býyp tastaǵan. Osy kelbetine oraı, musylman eri de qaraqan basyn oılaýǵa kóshken. Jeńil júristi shaqyryp, jaýapkershilikti qashyryp, aldap soǵýdy asyrtyp, aqyldy qysqartyp, sezimdi ótkinshi etýde. Tipti, tán lázzatyn bir kúndik, jan rahatyn keıinge shegindirgen. Al qyzdarymyz «Aldanyp qaldym» deıtin bir ǵana  sebeppen sholaqtanýda. Sonda, bolǵan istiń boıaýyn sińdirgen eki jastyń ata-anasy qaıda? Qazirgi tastandynyń taǵdyry qate isterine qymsynbaı, úlkennen ótirik uıalǵan, ardan bezingen, ómirin qorlaǵan jastarymyzdyń tirliginde jatyr. Buǵan kim kináli? Urpaq uıasyn tyrnalatyp, jatyryn «kúrekpen kúretken» jas órim qyzdarymyz aqsaq densaýlyǵymen keleshekti jalǵastyra ala ma. Urpaq qaıda, qyz qaıda, jalǵastyrar ul qaıda? Tipti, shyryldatqan shalajansaryn balmuzdaq etip, jaýyzdyqqa  bet alǵan  qyzdarymyz bolashaǵyn tońazytqyshqa qatyra bastady. Bul náýbetti basymyzdan tynysh qana ótkizip, qyzdarymyzdyń aýyr qylmysyna nemquraıly qarap, jasyrǵanymyz azdaı  tipti aqtaýǵa kóshtik. Ras, bolashaq ananyń ómirine qaýi­p tónse, balany aldyr­tý­ǵa dinimiz ruqsaty bar. «О́z balalaryńdy baǵyp-qaǵýdan  qorqyp, rızyǵyn taýyp berýdi qıynsynyp, ony óltirmeńder» degen ardaqty (s.ǵ.s.) Paıǵambarymyzdyń hadısi bar.

Bárimiz dúnıege kelgende Allanyń nesibesin arta kelgenbiz. «Sen týylǵan jyly qar mol, kóktem kókoraı, shúıgin shóp, alqapqa egin syımaǵan. Kúzdik sıyrymyzdyń ólip qalǵany bolmasa, qyrqalar kıikke toly, etimiz dámdi bolǵan», degen atamnyń sózi áli kúnge esimde. «Bir qozy týsa, bir jýsan artyq shyǵady» degen naqyl bar. Sol sııaqty, ár balanyń ózimen keletin bir qýanyshy men jarty qıyndyǵy bolady. Otbasyǵa qıyndyqsyz qýanysh, balasyz baqyt ornamaıdy. Túısiktige bala qıyndyq emes, ol baqyt. Baqytty asyraý jeńil bolsa, jetildirý álbette ońaı emes. Qazir qyzyq pen kúıiktiń zamany. Baqytymyz aramyzdan azaıyp, jolymyzdy qýatyndar qalmaı barady. Jahılette, ıaǵnı ıslam dini kelerden buryn adamdar qyzdaryn tirideı jerge kómse, búginde ana jatyryndaǵy sábıdiń ómirin qıdyrǵany sonaý jahıldiktegi ozbyrlyqty jandandyrǵandaı. О́mirde eline «tastandy» atanǵan balanyń yzasy jórgeginde ósirgen jalǵyz atasynyń aıaly alaqanyn sezbesten, qatygezdigimen týǵan ákesi men anasyn izdep, birin ómirge jyǵyp, birin ólimge qulatqan kezeńder de ótken. Ana meıirimi men ákeniń tárbıesin kórmegen júrek qasiretti keledi. «Qolyma qalaı keldiń, solaı kettiń», dep sol tastandysynyń ólimine tipti, qart kóńil jas shyǵara almaǵan. Arada qarǵys degen bar. Allanyń qarǵysyn alǵys etip, odan jasyratyn  aılany esh adam oılap tappas. Qazirgi ımanynan jurdaı bolǵan qatygez adamnyń ýly sanasynan zaman buzyldy. Balaýyz sezimder baqytyn tabytqa aınaldyrýda. Halqymyzdyń kóbeıýine jandy tirlikter men jaǵdaılar elimizde jasalynǵan. Týǵanynan balıǵat jasyna deıin qamqorlyqqa alǵan memleketimizdiń aýqymdy sharalary tipti, úıindegi úlkenin, ishindegi balasyn asyraýǵa eringen nemese uıat kórgen tastandysyna jetimder men qarttar úıin, ımanyna ergen jastarǵa meshit pen medreseler ashylýda. Ana men balaǵa qamqorlyq, mekteptegi ystyq taǵam, úlken oqý ornyndaǵy jeńildikter men jańa otbasylarǵa alǵashqy kómek kórsetilip keledi. Sondyqtan, qazirgi jastarǵa, ásirese, bolashaq analarymyz, musylman qyzdaryna aıtarym, oınaqtap júrip ot bassań, baqytyńdy óltirme, oǵan ómir ber. Ony ár túpke laqtyrma, quryǵanda jetimder úıine ótkiz. Baba tárbıesin alǵan  el basyndaǵy basshylarymyz ben elimiz jetimin jylatpaýǵa qaýqary men meıirimi, Allaǵa shúkir, jetedi. Asyraýǵa qınalarsyń, biraq ótkinshi qıyndyqqa moıyma, oǵan bola eńseńdi túsirip, baqytyńnan aırylma. Perzent «Fıtra», ıaǵnı taza pákıza. Nekeli ıakı nekesiz dúnıege kelgeni de balanyń betine eshqashan basylmaıdy. Sondyqtan, Allanyń qalaýyna qarsy kelme, sebebi búgingi sender erteńgi el basqaratyn azamatty nemese din uıytatyn taqýany dúnıege ákeletin, álem terbetetin anasyńdar!

Nurlan ACANOV,

Shyǵys Qazaqstan oblystyq

meshitiniń bas ımamy.

О́SKEMEN.