Senat cpıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen Palata otyrysy ótip, onda kún tártibine shyǵarylǵan zańdar qaralyp, depýtattyq saýaldar joldandy.
Taraptardy tutastyrǵan eki zań
Otyrys barysynda senatorlar «Ázerbaıjan Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy jáne О́zbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy jasyl energııany óndirý jáne berý salasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Talqylaý kezinde atalyp ótkendeı, bul kelisimdi ratıfıkattaý energetıkalyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, tranzıttik baǵyttardy ártaraptandyrýǵa jáne tómen kómirtekti ónim eksporttaý arqyly Qazaqstannyń turaqty ekonomıkalyq ósimine yqpal etedi.
«Qaralǵan úshjaqty kelisim elderimiz arasynda jasyl energetıkany damytý jolyndaǵy birlesken jumysty aıqyndaıdy. Onyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda taraptar arnaıy Basqarýshy komıtet pen Jumys toptaryn qurýdy kózdep otyr. Jalpy, bul zańdy maquldaý elimizde jańartylatyn energııa salasyn damytýǵa, osy baǵytta óńirlik yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Atalǵan zań arqyly taraptar «jasyl» elektr energııasyn senimdi ári úzdiksiz jetkizýdi qamtamasyz etý úshin tehnıkalyq jáne kommersııalyq sharttardy aıqyndaıdy. Sondaı-aq kelisim energııa tıimdiligin arttyrýǵa arnalǵan jańa tehnologııalardy engizýdi qarastyrady. Qujatta energııany Eýropaǵa jáne ózge de óńirlerge eksporttaýǵa arnalǵan ınfraqurylymdy damytý máselesi de qamtylǵan.
Sonymen qatar depýtattar «TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń radıasııalyq jaǵdaı monıtorınginiń derekterimen almasý kezindegi ózara is-qımyly týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Taraptar bul zań normalary aıasynda aqparattyq ózara is-qımyl sheńberinde derektermen turaqty almasýdy qamtamasyz etýge, olardyń durystyǵyna kepildik berýge jáne tehnıkalyq irkilister týraly jedel habarlaýǵa mindettenedi. Kelisim radıasııalyq jaǵdaıǵa memlekettik monıtorıng júrgizý júıesiniń derekterine ǵana qoldanylady jáne atom energııa-syn paıdalaný obektilerindegi radıasııalyq monıtorıng derekterine qoldanylmaıdy.
Zerendidegi murajaı qurylysy toqtap tur
Palata otyrysy sońynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Depýtat Talǵat Júnisov Premer-mınıstr atyna joldanǵan saýalynda Zerendide salynatyn tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qurylysyna bıýdjettik qoldaý kórsetý máselesine toqtaldy. Nysandy Aqmola oblysyndaǵy týrıstik klasterdiń zamanaýı vızıt-ortalyǵy qyzmetin atqaratyn kreatıvti habqa aınaldyrý kózdelgen. Alaıda qazirgi tańda joba qarjylandyrý tapshylyǵyna baılanysty toqtap tur.
Joba mádenı murany saqtaý, jańasha ındýstrııalardy damytý jáne týrısterdi qoldaý maqsatynda kópfýnksıonaldy keńistik qurýdy kózdeıdi. Bul rette aýdannyń «Býrabaı» jáne «Shalqar» kýrorttyq aımaqtary arasynda ornalasýy nysandy týrısterge tartymdylyq núktesi retinde qarastyrýǵa múmkindik beredi.
Senator sonymen qatar jobanyń jalpy quny 1 mlrd 170 mln teńge bolǵan kezde ony iske asyrýǵa 200 mln teńge bólingenin, bul rette qarjylandyrý tapshylyǵy 878 mln teńgeni quraıtynyn atap ótti.
«Qazirgi ýaqytta qarjylandyrýdyń bolmaýyna baılanysty jobany iske asyrý is júzinde toqtatyldy. Jobany qarjylandyrý maqsatynda 2025 jyly Aqmola oblysynyń ákimdigi Ulttyq ekonomıka mınıstrligine birneshe ret bıýdjettik ótinim joldady. Alaıda atalǵan ótinimder bıýdjet qarajatynyń tapshylyǵyna baılanysty qoldaý tappady. Aqmola oblysynyń sýbvensıonaldyǵyn, oblystyq bıýdjettiń shekteýli múmkindigin eskeretin bolsaq, joba áleýetti uzaqmerzimdi qurylysqa aınalatyndaı. Joǵaryda aıtylǵandardyń negizinde Zerendi aýylyndaǵy vızıt-ortalyqpen biriktirilgen tarıhı-ólketaný murajaıynyń qurylysyn aıaqtaýǵa bıyl Arnaýly memlekettik qordan qarajat bólýge járdem kórsetýdi suraımyz», dedi T.Júnisov.
Fermerlerge qarjylyq qoldaý qajet
Senator Sultan Dúısembınov aýyldaǵy shaǵyn bıznesti qoldaý men qaryz alýshylardyń eń osal sanattaryna ataýly kómek kórsetý maqsatynda kredıttik seriktestikter júıesin reformalaýdy, sondaı-aq agroónerkásip keshenin naryqtyq qarjylandyrý tetikterin engizýdi usyndy. Bul rette sharýalarǵa kórsetiletin qarjylyq qyzmetter tizbesin zańnamalyq turǵyda keńeıtý mańyzdy shara bolmaq.
«Kredıttik seriktestikter aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdi qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti qamtamasyz etedi, ekinshi deńgeıdegi banktermen salystyrǵanda qaryz alýshylarǵa neǵurlym ıkemdi talaptar qoıady. Fermerlerdiń bank resýrs-taryna qoljetimdiligi shekteýli bolǵan jaǵdaıda olardyń mańyzdylyǵy saqtalyp otyr. Alaıda jınaqtalǵan júıeli problemalar qoldanystaǵy modeldi keshendi baǵalaýdy qajet etedi», dep atap ótti senator Premer-mınıstrge joldanǵan saýalynda.
Sondaı-aq óz sózinde ol seriktestikterdiń basqa qarjy ınstıtýttarymen salystyrǵanda tıimsiz jaǵdaıda ekenin basa aıtty. Qaryz alýshylar jarǵylyq kapıtalǵa qarajat salýǵa jáne ortaq jaýapkershilik arqalaýǵa májbúr, sonymen birge seriktestikterdiń jeke resýrs bazasy joq ári Agrarlyq nesıe korporasııasynyń qarjylandyrýyna táýeldi.
«Qoldanystaǵy modeldi ózgertpeı saqtaý bıýdjet shyǵystary tıimdiliginiń tómendeýine, agrosektordyń memlekettik qoldaýǵa táýeldiliginiń artýyna jáne qarjylyq tártipti nyǵaıtýǵa degen yntanyń bolmaýyna ákep soǵýy múmkin. Nesıe seriktestikterin balamasyz joıý fermerlerdi qarjylandyrýdy nasharlatý qaýpin týdyrady, aýyldyq aımaqtardaǵy áleýmettik ekonomıkalyq shıelenistiń artýyna ákeledi», dedi S.Dúısembınov.
Senator kredıttik seriktestikterdi júıeli túrde transformasııalaýǵa kóshýdi usyndy, onyń ishinde zańnamany jetildirip, olar kórsetetin qarjylyq qyzmetter tizbesin keńeıtýdi, qarjylyq jaǵynan álsiz birlestikterdi shoǵyrlandyrý men irilendirýdi, sondaı-aq memlekettik resýrstardy bólý tásilderin qaıta qaraı otyryp, agroónerkásiptik keshendi qarjylandyrý naryǵyn qurylymdaýdy atap ótti.
Inklıýzıvti sportty damytýdyń jańa baǵyttary
Aınur Arǵynbekova Premer-mınıstrge joldaǵan depýtattyq saýalynda Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý aıasynda ınklıýzıvti sportty damytýǵa arnalǵan jańa bastamalardy usyndy. Naqty aıtqanda, depýtat óńirlik ortalyqtardyń jumysyna biryńǵaı reglament ázirleý, olardy teń qoljetimdilik qaǵıdattary negizinde qarjylandyrý tetikterin aıqyndaý jáne kadrlyq áleýet pen salanyń normatıvtik bazasyn kúsheıtý kerek ekenin atap ótti.
«Elimizde múgedektigi bar 743 myńǵa jýyq adam turady. Degenmen osy sanattaǵy azamattardyń bir bóligi ǵana sportpen turaqty túrde aınalysady. Taldaý kórsetkendeı, kedergi bolyp otyrǵan keshendi máseleler bar. Sport ınfraqurylymdaryna qoljetimdilik shekteýli kúıde qalyp keledi, ol nysandardyń bir bóliginde múgedektigi bar adamdarǵa tolyqqandy paıdalanýǵa múmkindik joq. Kadrmen qamtamasyz etý de nashar: beıimdelý maqsatyndaǵy dene shynyqtyrý jáne sporttyq medısına salasyndaǵy mamandardy daıarlaýda biryńǵaı júıe jasalmaǵan», dep atap ótti A.Arǵynbekova.
Senator sonymen qatar sporttyq medısına salasynda saralanǵan tásilderdi engizý, klınıkalyq hattamalardy, bilim baǵdarlamalaryn jáne halyqaralyq sertıfıkattaýdy ázirleý qajettigin atap kórsetti.
Otyrysta, sondaı-aq senator Ǵalıasqar Sarybaev kommersııalyq emes uıym nysanynda jumys isteıtin ulttyq zertteý ýnıversıtetteriniń avtonomııasyn keńeıtý máselesine nazar aýdardy. Depýtat qazirgi úlgi olardyń ınvestısııa tartýy-na jáne ázirlemelerdi kommersııalandyrýyna shekteý qoıyp otyrǵanyn aıtyp, Nazarbayev University tájirıbesin keńinen engizý kerektigin tilge tıek etti.
Al depýtat Ernur Áıtkenov agroónerkásip kesheni men eksporttyń negizi sanalatyn fıtosanıtarlyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa arnalǵan naqty sharalar toptamasyn usyndy.