Qazaqstan kıbersporttyń kóshine ilesýi kerek

Kıbersport jahandyq sıfr­ly ekonomıkanyń bir bóligi: Qazaqstan álemdik kıbersport naryǵyna qalaı qosylady? AEF-2019 kezekti sessııasynyń aıasynda «Qazaqtelekom» mu­ryndyq bolǵan shara osy saýalǵa jaýap izdedi. Oǵan Eýropa men TMD elderindegi kıbersport týrnırleriniń operatory Stariadder kompanııasynyń burynǵy at­qa­rýshy prodıýseri Stepan Shýlga jáne «Qazaqtelekom» AQ basqarma tór­aǵasy, «Qazaq­stan­nyń kıbersport fede­rasııasy» RQB prezıdenti Qýanyshbek Esekeev moderator boldy. Spı­kerler retinde shaqyrylǵan meımandar da osy salanyń qyr-syryn jetik biletin myqty mamandardan jasaqtalypty.

Jalpy, elimizde kıbersport­tyń sport túri retinde resmı túrde moıyndalǵanyna bir jyl ǵana boldy. Oǵan deıin kıbersport túrli ja­rystarǵa qatysyp júrgen jas­tardyń deńgeıinde ǵana edi. Al Qazaqstannyń kıbersport federasııasynyń qurylǵany bul prosesti jańa deńgeıge kó­tergeni anyq. Bas­qosýdyń bet­asharynda federasııa prezı­denti Qýanyshbek Esekeev «Qazaqtelekomnyń» osy sessııaǵa bastamashy bol­ǵanyn aıta kelip, spıkerlerdi tanystyryp, sóz tizginin Stepan Shýlgaǵa berdi. 

Stepan Shýlga búgingi tańda kıbersport qarqyndy damyp kele jatqan sport túri ekenin aıta kelip, onyń mańyzdy tus­taryna toqtaldy.

– Kıbersport dástúrli sport túrleriniń búgingi zamanaýı medıa keńistikke beıimdelgen túri. Kıbersport naryǵynyń óte joǵary qarqynmen ósip kele jatqany eriksiz tańǵaldyrady. Halyqaralyq sarapshylardyń boljamy boıynsha, 2016 jyldan bastap 2020 jylǵa deıingi aralyqta bul naryqtyń qar­jylaı kólemi 500 paıyzǵa kó­beıedi. Mundaı kórsetkish dúnıe júzi boıynsha birde-bir ındýs­trııada joq. 2018 jyly iri týrnırlerdiń jalpy syıaqy somasy 150 mıllıon dollardy qurady. Dúnıe júzi boıynsha 201 mıllıon adam ózin kıbersporttyń entýzıasty dep sanaıdy, – dedi Stepan Shýlga.

Stepan Shýlga kıbersport­tyń damýyna yqpal etetin shara­nyń ekonomıkalyq forým alańynda ótip jatqanyn, eń bastysy ony ótkizýge Qazaq­stannyń betke ustar telekom­mýnıkasııalyq kompanııasy «Qazaqtelekom» bastamashy bolǵanyn úlken jetistik dep ba­ǵalaıtynyn jetkizdi.

– Mundaı sharalardy tele­kommýnıkasııalyq kompanııa ótkizgeniniń mańyzy erekshe. Sebebi kıbersporttyń negizinde ınfraqurylym, keńjolaqty ınternetke qoljetimdilik jatyr. Kıbersporttyń ózi – teh­nologııalyq progrestiń jemisi – dep atap ótti Stepan Shýlga.

Shyndyǵynda, Qazaqstannyń kıbersport federasııasy osy salaǵa qajetti ınfraqurylym qalyptastyrýda, kıbersportty halyqaralyq sporttyq qoz­ǵalystardyń bir bólshegi retinde damytýǵa jáne nasıhat­taýǵa atsa­lysyp kele jatqanyn atap ótken jón.

Búgingi tańda kıbersporttyń kóptegen salalarǵa qatysy bar. Atap aıtsaq, vıdeooıyndar shyǵarý ındýstrııasy, arnaıy qurylǵylar, onlaın platformalar, oıyndardy tikeleı efırden kórsetýge múmkindik beretin strımıng, jarnama bıznesi, taǵy basqalary osy kıbersporttyń tikeleı baılanysta isteıtin salalary. Alibaba Group, Adidas, Prokter&Gamble, MasterCard, Castrol, Audi, Mersedes syndy alpaýyt kompanııalardyń óz taýarlaryn, qyzmetterin ótkizýge, ımıdjderin jaqsartýǵa kıbersportty paıdalanyp jatqany osyǵan baılanysty deýge bolady. Bul oraıda, basqosýǵa spıker retinde shaqyrylǵan Alisport-tyń elektrondy sport jónindegi ja­handyq dırektory Djeıson Fang:

– Alibaba kıbersportqa ınves­tısııa salatyn asa iri kom­panııalardyń biri ekenin bile­sizder. Biz sońǵy úsh jyl ishinde óz ónimderimizdi ótkizýge, jar­namalaýǵa tıimdi paıdalaný úshin kıbersport salasyn damytýǵa yqpal etetin ınfraqurylym jasadyq. Bizdiń kompanııamyz kıbersportqa erekshe mańyz beredi. Nátıjesinde búgingi tańda bizdiń jumysymyz Qytaıdy ǵana qamtyp qoımaı, búkil álemdegi kıbersportty qamtýǵa jetetin boldy, – dedi.

Spıkerlerdiń qatarynda Djeıson Fangpen qatar, Reseı kompıýterlik sport federa­sııasynyń basqarma tóraǵasy Emın Antonıan, Alibaba Group-tiń enshiles kásiporny Alisport-tyń elektrondy sport jó­nindegi jahandyq dırektory Djeıson Fang, Reseıdiń Esforce kıbersporttyq holdınginiń stra­tegııalyq kommýnıkasııalar jónindegi dırektory Iаroslav Meshalkın, U CAN COMPANY LLC dırektory Andreı Mıheev boldy.

Emın Antonıan:

– Qazirgi tańda kıbersport tanymaldyǵy boıynsha fýtbol, hokkeı syndy dástúrli sport túrlerin ókshelep kele jatyr. Meniń boljamym boıynsha, bolashaqta ol kórermenniń asa aýqymdy bóligin ózine qaratyp alady, ıaǵnı, túsetin tabystyń da úlesin alady. Qazirdiń ózin­de Reseıde, Qazaqstanda jáne álemniń basqa da otyzǵa tarta elinde kıbersport sport túri retinde resmı túrde moıyn­dalǵan. Maıkl Djordan, Shakıl O Nıl jáne basqa da álemdik juldyzdar oǵan ınvestısııa salýda, – deıdi.

Emın Antonıan Reseıdiń kıbersport federasııasynyń basqa memlekettik mekemelermen arada qalaı baılanys ornatqany týraly aıtyp berdi. Onyń sózine qaraǵanda, federasııalar memleketpen tyǵyz baılanys ornatýǵa tıis. Nege? Sebebi kıbersport basqa fýtbol, basketbol, voleıbol sııaqty sport túrlerimen teńesip, Olımpııalyq oıyndar­ǵa qatysýy úshin keminde elý-alpys memlekette sport retinde res­mı moıyndalýǵa tıis. Sol úshin kıbersportpen aınalysý barysynda fızıkalyq aýyrtpalyq pen demalýdyń arasynda tepe-teńdik bolýǵa tıis.

– Kıbersportpen aınalysatyndar da kásibı kelisimshart jasaıdy. Olardyń de kásibı sport sııaqty jattyǵatyn, oınaıtyn jáne demalatyn ýaqyttary retteledi. Kıbersportshylar jıi shaldyǵatyn aýrý túrleri de, emdelý joldary da aıqyndalǵan, – deıdi Emın Antonıan.

Tipti, Halyqaralyq kıbersport federasııasy Dúnıe­júzilik dopıngige qarsy agent­tikpen kelisimshart jasasqan, sportshylardyń qoldanýyna tyıym salynǵan zattar da bar eken. Iаǵnı, kıbersportty to­lyqqandy sport dep qabyl­daıtyn ýaqyt kelgen sııaqty.

Joǵaryda kıbersport na­ry­ǵynyń qarqyndy túrde qanat jaıyp kele jatqanyn, álemge áıgili alpaýyt kompa­nııalardyń ózi onymen berik baılanys ornatýǵa tyrysyp jatqanyn aıtqan bolatynbyz. «Qazaqtelekom» uıymdastyrǵan paneldik sessııa kezinde bul saladaǵy qarjy aınalymyna qatysty birqatar derekter aıtyldy. Máselen, 2017 jyly kıbersport naryǵy 655 mıllıon AQSh dollaryna baǵalansa, 2018 jyly bul kórsetkish 906 mıllıon dollarǵa ósipti. Mamandar 2021 jylǵa qaraı atalǵan na­ryqtyń 1,6 mıllırd dollarǵa kóteriletinin, al kıbersport jankúıerleriniń sany dúnıe júzi boıynsha 557 mıllıon adamǵa jetetinin boljap otyr.

Paneldik sessııada aı­tyl­ǵandaı, kıbersport qarqyndy túrde qanat jaıyp jatqanymen, áli de damýdyń bastaýynda tur deý­ge bolady. Iаǵnı Qazaqstannyń kıbersport sharalaryn ótkizý júıesinde, sonymen qatar kıbersport ınfraqurylymynda kóshbasshy retinde kórinýine tolyq múmkindik bar. Mysaly, Kıbersport týrızmine basa nazar aýdaryp, adamı jáne qar­jylyq resýrstardy ba­ǵyttaý arqyly elimizdi óńir­diń kıberastanasy retinde qalyp­tas­tyrýǵa múmkindik bar. Halyq­aralyq kıbersport arbıtrajyn «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń bazasynda ornalastyrýǵa da múmkindik mol deýge bolady. Búgingi tańda «Sıfrly Qazaqstan» mem­lekettik baǵdarlamasy belsen­di túrde júzege asyrylyp jatqanyn, Qazaqstanda kıbersporttyń bir­qatar túrleri resmı moıyn­dalǵanyn, aımaqtyq chempıonattar da ótkizilgenin esker­sek, bul másele óte ózekti deýge bolady.

Paneldik sessııaǵa qaty­sýshy spıkerler taıaý bolashaq­ta kıbersporttyń TMD memle­ketterinde, onyń ishinde Qazaq­standa qanshalyqty keń taralatynyna boljam jasap kórdi. Olardyń paıymdaýynsha, qazirgi tańda kıbersportty jaqsy kóretinder de, ony unatpaıtyndar da talqylap jatyr. Al bul onyń tanymaldyǵyn arttyra túsetin faktor.

Reseıde kıbersportpen aınalysatyn adamdardyń sany 10-12 mıllıon shamasynda. Jalpy, TMD kıbersport ále­minde keńinen tanymal óńir deý­ge bolady. Bul elderde myqty kásibı mamandar, áıgili halyqaralyq týrnırler bar, ınfraqurylym da qarqyndy damyp keledi. Astana ekonomıkalyq forýmynyń aıasynda osy taqy­rypqa jeke sessııanyń arnalýy kıbersporttyń ýaqyt ótken saıyn mańyzy artyp kele jat­qanynyń aıqyn kórinisi deýge bolady.