Segizsaı qorǵandar kesheni Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Shyńǵyrlaý aýdanynyń Segizsaı (burynǵy Lebedovka) aýyly jáne Qaratóbe aýdanynyń Egindikól eldimekenine jaqyn ornalasqan. Segizsaıdy alǵash ret josparly arhologııalyq zerttegen – A.S.Pýshkın atyndaǵy Oral pedogogıkalyq ınstıtýtynyń G.Bagrıkov jetekshilik etken arheologııa toby eken. 1966-1967 jyldary eki maýsymda ekspedısııa búgingi Shyńǵyrlaý jáne Terekti aýdandaryndaǵy birneshe qorǵanda qazba jumysyn júrgizgen. Segizsaı aýylynan soltústik-batysqa qaraı 8 shaqyrym jerde ornalasqan, 8 qorǵandy keshennen turatyn Segizsaı arheologııalyq eskertkishterin tuńǵysh ashqan da osy G.Bagrıkov. Sol alǵashqy ekspedısııanyń ózi erekshe materıaldar tapty. Sóıtip qorǵan máskeýlik arheologtardyń nazaryn aýdaryp, talaı jylǵa sozylǵan qazba jumystary bastaldy.
- Segizsaı alqabynda naqty qansha oba bolǵanyn eshkim bilmeıdi, dál esebi júrgizilmegen. Qazylǵan qorǵandar sol kúıinde oıran-botqasy shyǵyp qala barǵan. Onyń topyraǵyn qaıtadan úıip, alǵashqy qalpyna keltirýdi, ıaǵnı rekýltıvasııa jasaýdy eshkim oılamaǵan. Sondaı-aq Segizsaı qorǵandary týraly túrli zertteý jumystary bir jerge jınaqtalǵan júıeli eńbek te áli kúnge joq. Biz Segizsaıda ár jyldary qazba jumysyn júrgizgen arheologtardyń ǵylymı esepterin Almatydan, Máskeýden t.b. óńirlerden jınastyryp, osy isti qolǵa aldyq, - deıdi Jantas Nabıollauly.
Segizsaı qorǵandarynan tabylǵan jádigerlerdiń qazirgi «altyn adam tabyldy» dep júrgen qazba jumystarynan esh kem emestigin myna mysaldardan-aq qarańyz: 1967 jyly G.Bagrıkov qazǵan obadan jartyshar tárizdi 207 altyn japsyrma, tamshy pishindi 83 japsyrma, qusqanat tárizdi 130 japsyrma, som altyn bilezik, kózderi bar erekshe altyn syrǵa shyqqan. Dál osyndaı «w» árpi pishindi 44 japsyrma, tolqyn tárizdi 268 japsyrma 1978 jyly V.Krıger qazǵan obadan da tabylǵan. Eger restavratorlar qalpyna keltirse, Qazaqstannan tabylǵan «altyn adam» sany arta túser edi.
Degenmen, Segizsaıdyń qadirine jetip, shyn baǵasyn beretin jumystar endi naqty qolǵa alynatyn túri bar. Batys Qazaqstan oblystyq tarıh jáne arheologııa ortalyǵynyń dırektory Jantas Safýllın b.d.d. VI-IV ǵasyrlardan bizdiń dáýirimizdegi IV ǵasyr aralyǵynda, ıaǵnı myń jyl boıy sarmat-savromat taıpalary kósemderiniń panteony bolǵan alqaptyń naqty kartasy jasalyp, qazba jumystary kezinde búlingen obalardyń qaıta qalpyna keltirý qajettigin kóterip otyr. Bolashaqtaǵy qazba jumystary da endi qatań júıege túspek. Jantas Safýllınniń bul óńirdi ashyq aspan astyndaǵy murajaıǵa aınaldyryp, týrıstik nysanǵa aınaldyrý týraly usynysy da qolǵa alynatyn túri bar.
- Shyńǵyrlaý aýdany ákimdigi Segizsaı alqabyna jatatyn Esenamantaý ústirti janynan ótetin halyqaralyq Samara-Shymkent avtojolynyń boıyna osy mańda asa qundy arheologııalyq keshen bar ekendigin bildiretin eskertkish-silteme salýdy uıǵardy. Al bolashaqta Segizsaı alqabynda ashyq aspan astyndaǵy murajaı ashý josparyn da qoldaımyz. 2019 jyldyń 11-13-maýsym kúnderi ár jyldary «Esenamantaý» ústirtinde arheologııalyq qazba jumystaryn júrgizgen arheolog-ǵalymdardyń qatysýymen «Kóne Segizsaı» taqyrybynda dalalyq arheologtar sımpozıýmyn uıymdastyrýymyzdyń da bir sebebi osy, - deıdi Shyńǵyrlaý aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń basshysy Tilegen Qalıev.
Shyńǵyrlaý aýdanyndaǵy Segizsaı eldimekenine qarasty Esenamantaý ústirtinde Reseı Federasııasy jáne qazaqstandyq arheologtardyń qatysýymen «Arheologııa eskertkishterin saqtaý jáne zertteý. Reseı Federasııasy jáne Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy eskertkishterdi zertteýdiń zamanaýı ádisteri, olardy saqtaý problemalary jáne sheshilý joldaryn talqylaý máseleleri» atty dalalyq semınar bolatynyn «Egemen Qazaqstan» budan buryn habarlaǵan bolatyn.
Batys Qazaqstan