Jazyqsyz japa shekken áıeldiń shyndyq úshin shyryldaǵan jan daýysy áli baıyz tabar emes

Tergeýshiniń tálkegi

Nurjamal Nurǵalıevanyń quqyq qorǵaý organdaryn jaǵalap, taban tozdyrǵanyna úshinshi jylǵa aınalyp barady. О́ıtkeni adam taǵdyry bezbenge túsetin ekiudaı sátte máseleniń birjaqty baǵalanýy saldarynan esh jazyǵy joq ol qylmysker sanatyna qosylyp kete barǵan. Jap-jaqsy qyzmetinen aırylyp, jyp-jyly ornyn sýytyp, sútteı uıyp otyrǵan otbasy oıran etilip, basqa jaqqa amalsyz kóshýge májbúrlegenin, mysqaldap jınaǵan abyroı-bedeliniń shómishtep tógilgenin oılasa, keýdesin ashy óksik qysyp, janary jasqa tolady. Ádildik izdep sandalyp, janyn qoıarǵa jer tappaǵan onyń óńmenine pyshaqtaı, júregine tiken­deı qadalatyny – namysyn aıaqqa tap­tap, aýyl-aımaqqa masqara et­ke­ni. Shyrǵalańǵa toly shytyrman oqıǵalardyń basty keıipkerine aına­lamyn deý óńi túgili túsine enbegen tárizdi. Jambyl aýdanynyń ortalyǵy Presnovka kentindegi «Aına­gúl» balabaqshasyna 2014 jyl­dan jetekshilik etip kele jatqan ony qaıyrshyǵa sada­qa etip bergendeı etip bóli­ne­tin qarajattyń mekemeni aǵym­dyq jóndeýden ótkizbek túgili jyrtyǵyn da jamaýǵa jet­peı­ti­ni qaıran qaldyratyn. Onyń ózin jylap-syqtap, buldap beretin. Ǵımarattyń ańǵal-sań­ǵal ishki-syrtqy jutań keıpi tipti qorash kórinetin. Ty­ǵy­ryq­tan shyǵýdyń jolyn sharq uryp izdep, oqý bólimine qansha barsa da, taýy jyǵylyp, taýany shaǵylyp qaıtatyn. «Úmitsiz shaıtan» degen, sonda da 1,5 mıllıon teńge mólsherinde shyǵyn esebin jasap, qaldyryp ketken. Keıin estýinshe, qazynanyń tapshy­ly­ǵyn jeleý etken máslıhat de­pýtattary onyń usynysyn qabyl­damaı tastaǵan. Sóıtip júr­gende A.Ýataev degen ot ja­ǵýshy basqa jaqqa kóshetin bol­yp, buǵan bir oı kelgen. Oǵan mán-jaıdy táptishtep túsin­dirip, jumystan shyǵý týra­ly ótinish jazbaýyn ótingen. Erik­ti kelisimin alǵannan keıin sharýa­shylyq meńgerýshisi R.Ap­pa­qo­vaǵa onyń aı saıynǵy eńbekaqysyn bir tıynyn da shashaý shyǵarmastan ret-reti­men balabaqshanyń birinshi k­e­­zek­tegi muqtajdyqtaryna ju­m­sap otyrýdy nyǵyrlap tap­­syrǵan. Sóz arasynda san márte tekserister barysynda Ap­paqovaǵa eshqandaı kinárat taǵyl­maǵanyn aıta ketken jón. Ol óz mindetin barynsha adal atqaryp, satyp alynǵan zat­tar­dyń qaıda jumsalǵanyna deıin arnaıy jýrnalǵa tirkep, túbir­tek­terine deıin saqtap qoıǵan. 

Al sybaılas jemqorlyqqa qar­sy kúres ulttyq bıýrosy ob­lys­tyq departamentiniń ter­­­geýshisi Serda­lınov bolsa N.Nurǵalıevanyń áre­ke­tin qyl­mysqa jatqyzyp, 294 myń 44 teńge memleket qarajatyn jym­qyrdy degen aýyr aıyp taq­qan. Men tergeýshiniń kináńdi moıyndap, aqshany qaıtarsań qyl­mystyq is qozǵalmaıdy de­gen sózderine ımandaı se­nip qaldym. Sóıtse, onysy aldar­qatý ekenin aıyptaý qory­tyn­dysymen tanysqanda bir-aq bil­dim. Qarjylyq qujattar boıynsha eshqandaı saraptama jasal­maǵan. Qarjynyń qaıda jum­­sal­ǵany jaıly naqty dáıek­ter iske tirkelmegen. Bir sóz­ben aıtqanda, laýazymdyq ókilettigin asyra paıdalanyp, qyz­met­tik kózboıaýshylyqqa bardy degen biryńǵaı qaralaý maqsatyn usta­nyp, qoldan «qylmysker atan­dyr­ǵany» janyna qatty batty. Sotqa deıingi tergeý jumystary bur­malanǵany týraly sotqa shaǵym­da­nýyna, shyǵyndanyp advokat jal­­daýyna, kóp kún­der­di uıqysyz ót­ke­rý­­ge týra keldi. 

Tergeýshiniń aldap soqqan aılasymen, otbasy ómirin múldem basqa arnaǵa buryp jibergen tálkegimen aqyryna deıin kú­re­sýge bel býǵan ol aldynda júı­keni juqartatyn qanshama beınettiń kútip turǵanyn bilgen joq.

Úmitti úzgen úkim

«Hatshy qyzdyń «Sot kele jatyr! Turyńyzdar!» degen qatqyl daýysynan uıqydan beı­mezgil oıanǵandaı selk ettim. Sotqa birinshi ret kelip otyr­ǵan­dyqtan ba, ókpem aýzyma tyǵylyp, uıalǵanymnan qara jerdiń tesigine kirip ketetindeı aýyr kúı keshtim. Qara qyldy qaq jaryp, shyndyqtyń shyraıyn sharbolattaı shyr aınaldyrady degen sýdıa tergeýshiniń qoldan qurastyrǵan «ssenarıi» jeteginde ketip, úkili úmitti úzetindeı úkim shyǵarǵanda tóbemnen sýyq sý quıyp jiber­gen­deı boldy. «Meniń muń-zarymdy tyńdar adamnyń qal­maǵany ma?» dep kúbirleı berip­pin. Sharasyzdyqtan jaman qorlandym», dedi bizge nebir teperishti basynan keshirgen Nurjamal áńgimeni áriden órbitip.

Obaly ne kerek, sotta oqý bóli­miniń býhgalteri Irına Baty­reva 2014-2015 jyldary qarjy keńse zattary men kir jýý untaqtaryna ǵana qarastyrylǵanyn, lınoleým alýǵa – 139 myń, qazandyqqa – 833 myń, murja ornatýǵa – 981 myń, logoped pen ot jaǵýshy shtattyq birlikterine 294 myń teńge suraǵan ótinishi keri qaıtarylǵanyn aıtqan. Basqa kýáler de biraz shyndyqty jaıyp salǵan. Alaıda Jambyl aýdandyq soty  (19.02.2016.) olardyń birde-birin eskermegen. Kúdikti laýazymyn asyra paıdalanyp, jalǵan qujat jasady, memleket múddesine nuqsan keltirdi, ujymnyń qalypty jumys yrǵaǵyn buzdy degen sekildi nebir aıyptaýlardy tizbelep, 1.010.820 teńge aıyppul tóleýge mindettegen. Memlekettik qyzmetten ómir boıy shettetken. Oblystyq sottyń qylmystyq ister jónindegi alqasy (18.05.2016.) qarsy taraptyń apellıasııalyq shaǵymyn qanaǵattandyrmaı úkimdi ózgerissiz qaldyrǵan. Jalǵyz jalaqyǵa kúneltip otyrǵan Nurjamal mundaı mol somany qapelimde qaıdan taba qoısyn? 2,5 mıllıon teńgege baǵalanatyn úıin 1,5 mıllıon teńgege satyp, aıyppuldy tóleý qadamyna amalsyz barǵan. Al moraldyq jankúızelisti, kúıinisti, bala-shaǵanyń qaıǵy-ýaıymyn tilmen aıtyp jetkizý tipti qıyn. Aýyldastarynyń «jemqor», «ury» degen kóztúr­tki­sine kúıik bolmaý úshin otba­sy oblys ortalyǵyna kóship, tórt jan páter jaldap turýǵa májbúr bolǵan. 

«Boztorǵaı zorlyq kórip turym­taıdan, taıanysh taba almap­ty qyr­dan-oıdan» demekshi, jergilikti jerde mańdaıy tasqa tıgen jábir­lenýshi tájirıbeli advokat Nur­ba­qyt Temenovtiń kóme­gimen Joǵarǵy sotqa aryz­da­nýǵa táýekel etken. 

Daý túıini áli sheshiler emes

Qylmystyq ister jónin­de­gi alqa (15.08.2018.) isti jan-jaqty saraptaı kelip, shaǵym­da­nýshyny kinásiz dep tapqan. «N.Nurǵalıeva jeke bas maq­sa­tyn kúıttemegen. Qarajat bala­baq­sha qajettilikterine tolyq jumsalǵan. Eńbek ujy­my­na eshqandaı nuqsan kelmegen» delingen qaýlyda. Onyń is-áreketinde qylmystyq quram­nyń bolmaýyna baılanysty tómengi sot úkimderiniń kúshi joıylyp, burynǵy qyzmetine ornalastyrý, materıaldyq, moraldyq shyǵyndardy tóleý mindettelgen. Aqtaý úkimi qolyna tıgen Nurjamaldyń qýanyshy qoınyna syımaı salyp uryp oqý bólimine kelgenimen, taǵy da biraz áýre-sarsańǵa kezikken. Jumysqa ornalasý týraly ótinishin qabyldamaı, sot arqyly sheshiledi degen negizsiz talap qoıǵan. Aýdandyq sot máseleniń azamattyq sot óndirisi arqyly qara­la­tynyn alǵa tartyp, talap aryzyn qanaǵat­tandyrmaǵan. Kelisim komıs­sııasy arqyly mámilege kelýge keńes bergen. Ondaǵylar óndirilip alýǵa tıis tólemnen bas tartý týraly qısynsyz usynystar aıtqan. Ne kerek, eki arada dopsha qaqpaqylǵa túsip, oblystyq sot arqyly ǵana ádildik saltanat qurǵan. Munyń bári aıtýǵa ońaı bolǵanymen, buralań-bultańy kóp qanshama bıýrokrattyq kedergilerge kez bolǵany japa shegýshiniń sharshań­qy júzinen, muńly kózinen anyq ańǵarylady. «Shyndyq pen ótiriktiń, ádildik pen álimjettiktiń arasy bir-aq qadam dese de úsh jyl ishinde atan túıege júk bolarlyq kórgen qııanatym men mehnatymdy esepteıtin bolsam, jazyq­syz jandy kústánalaý ońaı da al onyń kirshiksiz qaly­by­na ózge­lerdi qaıta sendirý, aqıqattyń aq-qarasyn, arajigin ajyratý ashy ishekteı sozylyp ketetini nelikten?» dep nalı, qajı sóılegen onyń sózinen jýyq arada daý túıininiń tar­qa­ty­la qoıa­tynyna seniminiń azdyǵyn uqtyq. Atap aıtqanda, 4,8 mıllıon mól­she­rindegi jalaqy, taǵy basqa tıesili tólemaqylardan 600 myń teńge moraldyq shyǵyn ǵana tólengen. Materıaldyq shyǵyndardy óteý Qarjy mınıstrligine júktelgen. (28.07.2018.) Respýblıkalyq vedomost­vo­nyń sheshimdi ózgertý týraly talap aryzy qoldaý tappaǵan. Endeshe sot talaby nege oryndalmaı otyrǵan degen saýal eriksiz týyndap, máseleniń jaı-japsaryn bilmek bolyp Jambyl aýdandyq sot keńsesiniń meńgerýshisi Azamat Jańabergenovpen sóıles­ke­ni­miz­de tómendegideı jaýap aldyq:

– Iá, N.Nurǵalıeva keńse qyz­met­kerlerine qalǵan qara­jat áli túspeı jatqanyn aıtyp, habarlasqan bolatyn. Osy­ǵan baılanysty zertteý júrgizilip, nátıjesinde mynalar anyqtaldy. О́ndirilýge tıisti bastapqy soma mólsheri túzetilip, qaıtadan aýdandyq sottyń qaýlysy shyqqan. Bar másele qate ketken alǵashqy atqarý paraǵyn Astanadaǵy sot oryndaýshynyń keri qaı­tar­maǵanyna, ony túze­til­me­gen kúıi Qarjy mınıstrligine ótkizgenine kelip tireledi. Nur­jamaldyń eskertýinen keıin ile-shala ekinshi atqarý paraǵy mınıstrlikke de, sot oryn­daý­shy­ǵa da qaıtadan joldandy. Qarajattyń qashan túsetinin boljap aıtý qıyn, – dedi ol kúmiljip. 

О́tken jyldyń qońyr kúzinde daıyn bolǵan atqarý paraǵy tıisti oryndarǵa ýaqtyly jet­pe­ýine kim jaýap berer eken? Bárinen de balabaqshadaǵy kózderi jaýtańdaǵan sábıler­diń aıanyshty jaıyn oılap, tyǵyryqtan shyǵýdyń qare­ke­tine umtylǵan názik jandy japtym jala, jaqtym kúıeniń qurbanyna aınaldyryp, shala qar­pylǵan kıizge uqsaǵan syńar­jaq sheshimderimen bir otba­syny qańǵytyp, úısiz-kúı­siz qaldyrǵan tergeýshi men sýdıadan suraý bola ma? Ádil­dik qalpyna keltirilgendeı kóringenimen, túbegeıli sheshimin tapty deýge áli erte.     Soltústik Qazaqstan oblysy