Seısenbi, 2 sáýir 2013 0:44
Bir kezderi álem órkenıetiniń besigi bolǵan Azııa zamana kóshiniń ábjil qımylyna ilese almaı, syrtqy saıasaty túgili ishki is-áreketterinde de kári qurlyqqa qarap eleńdep, solar aıtqan baılamǵa bas shulǵyp, burysynyń ózin durysqa balap, óz dilinen ajyrap, demokratııany jeleý etip syrttan tańǵan úlgini tuıaq serippesten qabyldaǵan kúnder kelmeske ketti demesek te, siresken seńniń kóbesi sógilgeni ras.
Seısenbi, 2 sáýir 2013 0:44
Bir kezderi álem órkenıetiniń besigi bolǵan Azııa zamana kóshiniń ábjil qımylyna ilese almaı, syrtqy saıasaty túgili ishki is-áreketterinde de kári qurlyqqa qarap eleńdep, solar aıtqan baılamǵa bas shulǵyp, burysynyń ózin durysqa balap, óz dilinen ajyrap, demokratııany jeleý etip syrttan tańǵan úlgini tuıaq serippesten qabyldaǵan kúnder kelmeske ketti demesek te, siresken seńniń kóbesi sógilgeni ras.
Qazirgi álemniń saıası kartasynda halqynyń kóptigimen de, damý úderisiniń jyldamdyǵymen de, bir-birimen yqpaldasyp, UQShU, AО́SShK, ShYU, AYÚ syndy halyqaralyq uıymdarda aqyldasyp, týyndaǵan ózekti problemalar jaıynda pikir alysýymen ózderiniń planeta sanasatyn álem ekendigin dáleldegen azııalyqtardyń bul jolǵy júzdesýi tájik jerinde ótti. О́ziniń Tájikstanǵa resmı sapary aıasynda Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy Erlan Ydyrysov Dýshanbe qalasynda Azııadaǵy yntymaqtastyq jónindegi únqatysýǵa múshe memleketterdiń 11-shi Syrtqy ister mınıstrleri keńesine qatysty. Al azııalyq memleketterdiń syrtqy ister mınıstrleri jınalǵan alqaly keńestegi aıtylǵan oılar Elbasynyń Syrtqy ister mınıstrligi aldyna qoıǵan syrtqy saıasatty ekonomııalandyrý týraly tapsyrmasyna sáıkes kelip jatty. Ol – yntymaqtastyq jónindegi únqatysýda ózara tıimdi ekonomıkalyq yntymaqtastyqty alǵa tartý, sonymen qatar, óńirdegi saýdany keńeıtý men álem naryǵyndaǵy básekege qabilettilikti nyǵaıtý sekildi ózekti máseleler bolatyn.SIMK barysynda sóz sóılegen qazaqstandyq dıplomat azııalyq memleketterdi sý qorlaryn sapaly basqarýǵa, azyq-túlikpen qamtamasyz etýge, ásirese, energetıkalyq qaýipsizdik máseleleri boıynsha yntymaqtastyqty belsendi ete túsýge shaqyrdy. Sonymen qatar, Erlan Ydyrysov aımaqtyq qana emes, álemdik qaýipsizdik máselesine yqpal etetin faktorlarǵa da toqtalyp ótti. «BUU resmı málimetterine sáıkes, búgingi tańda álemdegi 1,5 mlrd. adam elektr qýatyna qol jetkize almaı otyr jáne 2,4 mlrd. adam otyn qorymen qamtamasyz etilmegen. Al jer betindegi halyq sanynyń ósýi jáne energııa qýatyn paıdalanýǵa suranystyń artýy álem aldyna jańa qıyndyqtar alyp kelýi ábden múmkin. 2030-jyldardaǵy jahandyq damýdyń tegeýrinine tótep berý ońaı bolmaıdy. Qazirgi energetıkalyq júıe ol dárejege shydas bermeıdi. Búgingi álemdik damý qarqynyn esepke alyp shamalasaq, ol ýaqytta sý – 30 paıyzǵa, energııa qýaty – 40 paıyzǵa, azyq-túlik 30 paıyzǵa artyq qajet bolady. Dál osyǵan baılanysty Qazaqstan EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi úshin «Bolashaqtyń energııasy» taqyrybyn tańdady», dep atap ótti E.Ydyrysov. Sonymen qatar, ol barlyq sharaǵa qatysýshylardy ózderiniń ulttyq pavılondarymen kórmege qatysýǵa shaqyrdy.Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri qazirgi zamanda álem elderiniń bir-birimen baılanystarynyń qaı túrinde de kólik-logıstıka máselesinen aınalyp ótýge bolmaıtynyna mán bere sóıledi. Ol úshin kólik qatynastaryn zamanaýı úlgide alǵa aparýda sapaly joldar salynýynyń asa mańyzdy ekendigin aıtqan mınıstr tas joldarmen qatar, temir jol baılanysyn óristetý qajettigine de basa mán berdi. Osy rette jańǵyrǵan Uly Jibek joly – Batys Eýropa-Batys Qytaı transmagıstraliniń birneshe myń shaqyrymynyń bizdiń el arqyly ótýinde Qazaqstan tarapynan atqarylyp jatqan jumystardy jurtshylyq nazaryna salyp ótti.Sonymen birge, mınıstr óz sózinde Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrýdyń, onyń ekonomıkasyn beıbit maqsatqa beıimdeýdiń álemdik mańyzy barlyǵyn aıtty. Osy eldiń ekonomıkalyq ahýaly durystalyp, halqynyń áleýmettik problemalary sheshilmeıinshe, osynda týyndap, odan keıin álemdik qaýipsizdikke qater tóndiretin qaýipterdiń seıilmeıtindigin, jer betinde turaqtylyq máselesiniń tek sóz bolyp qalatynyn, ony durys baǵytqa bettetýde kúsh biriktirýdiń qajettigin, osy rette qoldan kelgen kómekti alys-jaqyn elderdiń aıamaýy kerektigin atap kórsetti. Aýǵanstandaǵy turaqtylyq jaıyn áriptesteriniń nazaryna taǵy bir salyp ótken mınıstr alda ótkiziletin «Ystambul úderisiniń» mańyzdylyǵyna toqtaldy.Ras, alaqandaı jumyr jerdiń bir shetinde oryn alǵan turaqsyzdyqtyń bizderge esh qatysy joq deıtin bul 17-shi nemese 19-shy ǵasyr emes. Londonda qundy qaǵaz baǵamynyń ósýi men quldyraýy, AQSh bankterindegi ıpoteka júıesiniń shytynaýy men alaqandaı Kıpr aralyndaǵy ekonomıkalyq qıyn jaǵdaıdyń álemge áserin tıgizetini kishkentaı balaǵa da málim zamanda aımaqta jatqan Aýǵanstandaǵy turaqsyzdyqtan bizge kelip-keter ne bar dep aıta almaısyń. Sondyqtan da, bizdiń el mańdaıynyń sory bes eli, soǵystan kóz ashpaı, qıyndyqtyń bel ortasynda batpaqtap jatqan elge kómek qolyn sozdy. Jáne ol Aýǵanstannyń bolashaǵyna jasalǵan jandy kómek. Qazaqstan qarjysyna mektep pen aýrýhana salynyp, aýǵan jastary beıbit eldiń ekonomıkasyna qajetti mamandyqtar boıynsha bizdiń joo-larda bilim alýda. Bul jaıynda keńesten soń jýrnalısterge arnaǵan brıfıngte Erlan Ydyrysov aıtyp berdi.Forým alańynda E.Ydyrysov Iran Syrtqy ister mınıstri Alı-akbar Salehımen, Qyrǵyzstan Syrtqy ister mınıstri Erlan Abdyldaevpen, Aýǵanstan Syrtqy ister mınıstri Zalmaı Rasýlmen, Kýveıt Syrtqy ister mınıstri sheıh Sabah ál-Hamadomımen jáne Japonııa delegasııasynyń basshysy Mınorý Kýıtımen ekijaqty kezdesýler ótkizdi.Azııadaǵy yntymaqtastyq jónindegi únqatysý 2002 jyly qurylsa, qazirgi tańda óńirdiń 32 memleketin biriktiretini belgili. Qazaqstan atalǵan uıymdy 1992 jyly Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasymen qurylǵan Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńeske ózindik bir áriptestik tuǵyrnama retinde qarastyrady. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Azııadaǵy yntymaqtastyq jónindegi únqatysý aıasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne energetıka salalaryndaǵy 3 jobanyń úılestirýshisi bolyp tabylady.
Anar TО́LEÝHANQYZY,«Egemen Qazaqstan».