Týrızm salasyndaǵy túıtkilder qyrýar tabystan qur qaldyryp otyr

Sarapshylardyń aıtýynsha, týrızm sektory bizdiń elde arbanyń besinshi dońǵalaǵy sııaqty ártúrli mınıstrlikterdiń sońynda tirkesip júredi eken. Týrızm ındýstrııasyna bólingen qarjynyń qanshalyqty tıimdi jumsalyp jatqany beımaǵlum.

Qazaqstanǵa keletin týrıster sany Ázerbaıjan, Grýzııa, О́z­bek­stanmen salystyrǵanda álde­qaıda tómen.

– Sebebi kórsetiletin qyzmet ha­lyqaralyq standarttarǵa saı emes. Týrızmdi damytýǵa qarjy joq, aqsha bólinbeıdi deý qı­synsyz. Eń bastysy yqylas joq. Qazir tıisti mekemeler tek esep berýmen otyr. О́ıtkeni qymbat munaı baǵasyna ıek artýdy biletin Úkimet áli ashyqqan joq. Týrızm mınıstrligin ashpaı bolmaıdy, – deıdi sarapshy Evgenıı Smırnov bizge bergen suhbatynda.

О́zbekstandaǵy týrıstik qaýym­dastyqtyń atqarýshy dırek­tory Gúlchehra Israılova О́zbek­stan bıligi týrızmdi memle­kettiń basym baǵyty sanap, 2016 jyldyń aıaǵynda týrızmniń kúretamyryna qan júgirtetin tarıhı sheshim qabyldaǵanyn aıtady. Onda eko-týrızm aýyldyń ınvestısııalyq jaǵdaıyn jaq­­sartatyn negizgi faktor retin­de qarastyrylypty. Bul jeke tulǵalardyń bıznesti týrızmmen ushtastyrýyna múmkindik beredi.

– Týrızm salasyn damytýǵa atsa­lys­qysy kelgenderge jylyna 2 pa­ıyzdyq ústemeaqymen nesıe beriledi. Olar 2022 jylǵa deıin salyqtan bosatylady, – deıdi Gúlchehra Israılova.

Qyrǵyz týrıstik qaýym­das­­ty­­ǵynyń atqarýshy dırektory Myr­zabek Ozýbekov bizben áńgi­mesinde Ys­tyqkólge kelgen sheteldik týrıs­ter Alataýdan asyp Almatyǵa ketetinin, odan keıingi tizgin qazaqtarǵa tıe­tinin aıtady. Onyń aıtýynsha, kúsh biriktirsek, Alataý qazaq pen qyr­ǵyzdy ash qaldyrmaıdy.

– Qudaı bir-birimizge kórshi bolýdy, Alataýdyń kún­geıi men teriskeıin tel emýdi, bir tarıhı taǵdyrdy jazdy. Bir-biri­mizdi qushaǵymyzǵa tartaıyq, – dedi M.Ozýbekov.

Týrısterdi ne qyzyqtyrady?

...Olardy birinshi kezekte qazaqtyń eshkimge uqsamaıtyn bolmysy, turmys-tirshiligi, salt-dástúri qyzyqtyrady. Shetten kelgender ózge órkenıetti kór­gileri keledi. Zamanaýı Astana men Almaty emes, kóne qalalar Saraıshyq, Aqyrtas, Otyrar tóbe men Túrkistan týrısterge qyzyqty eken. Eýropa, Azııa elderin aıtpaǵanda, irgemizdegi О́zbekstan bul jaǵynan bizden oq boıy ozyq tur. Sanǵasyrlyq tarıhy, qaıtalanbas shyǵystyq dara sáýleti bar Buqara, Samarqan, Qoqan men Hıýa sekildi kóne qalalaryn týrızm ortalyǵyna aınaldyra aldy.

Jaqynda Almatyda ótken IV qonaq­úı forýmyna qatysqan túrkııa­lyq sarapshy, «Kilit Hospitaly Group» tobynyń jetekshisi Tolga Kılıt Túrkııa bıligi eń aldymen halyqtyń áleýetine ıek artqanyn tilge tıek etti. Túrkııada shamasy keletinderge teńiz jaǵasynan jer berilip, qarjy bólinedi eken. Bıznesi nyǵaıǵansha salyqtan da bosatylady. – Teńiz jaǵasynan demalys úıin salamyn degenderge «azyq-túlikpen óziń qamtamasyz et, baý-baqsha ósir, egin sal», dep qosymsha qarjy bóldi. Sonyń nátı­jesinde az ǵana ýaqyt ishinde IJО́-niń teń jartysyn týrızm salasynan túsi­rip otyrǵan baı, qýatty elge aınaldyq. Bu­ryn tek jaǵajaı týrızmimen aty shyq­qan Túrkııa qazir tarıhı týrızmniń múm­kin­digin iske qosty. Súleımen sultan týraly 150 serııaly kınosynan keıin týrıs­ter sany 3-4 ese ósti. Tarıhtan tirek izdeý álemdik trendke aınalǵan kezde Túr­kııanyń aqparat kózderindegi «Súleımen sultannyń ýázirleriniń zıraty tabyldy» degen aqparattyń ózi týrısterdiń qyzyǵý­shylyǵyn týdyrady», deıdi Tolga Kılıt.

Qazaqstandyq týrıster qaýymdas­tyǵynyń basshysy Rashıda Shaı­kenova­nyń paıymdaýynsha, Qazaq­standaǵy týrızm­niń ındıkatory – Almaty men Kókshetaý.

 – Býrabaı men Shymbulaqtaǵy bes jul­dyzdy qonaqúılerdiń basym kópshiligi jaz mezgilinde bos turady. Jyl boıy adam aıaǵy úzilmese, baǵa da tómender edi. Ol úshin Ortalyq, Sol­tústik, Ońtústik, Shy­ǵys jáne Batys baǵytyn qamtıtyn týrıs­tik jobalardy uıymdastyrý kerek, – deıdi ol.

R.Shaıkenova bizdiń el týrızm brendin qalyptastyra almaı otyr dep sanaıdy. Onyń paıymdaýynsha, bul faktor týrızmdi damytý úshin mańyzdy. Úkimettik minberlerde aıtylatyn Astana fenomeni nemese Almaty tek ózimiz úshin ǵana mańyzdy. Myńjyldyqtar tarıhyn saqtap qalǵan Beıjiń nemese Ystanbul, Samarqan men Buqaraǵa Almaty men Astana ilese almaıdy. Sebebi týrısterdiń 50 paıyzy alys saıahatqa tarıhpen tildesý úshin barady.

Qonaqúıler qańyrap bos turmaýy kerek

Almatydaǵy forýmda «Kazakh tourism» ulttyq kompanııasy basqarma tór­aǵasynyń orynbasary Tımýr Dúı­sen­ǵalıev qazaq týrızmi úshin jańa ba­ǵyt­tar baıqala bas­taǵanyn, qonaqúı tý­rızminiń jańa múmkin­dikteri jaıly baıandady. Onyń pa­ıym­daýynsha, biz bız­nestiń osy túriniń múm­kindigin keńi­nen paıdalana almaı otyr­myz. My­saly, Qazaqstannyń О́z­bek­­stan­men, Qyr­ǵyzstan nemese Reseı­men she­ka­ra­las aı­maqtarynda qonaqúı bıznesi óz ále­ýe­tine saı damyp otyr dep aıta almaısyń.

Al oblys ortalyǵynda halyq­aralyq t­a­lap­tarǵa jaýap beretin qonaqúıler óte az.

– Qazir týrızm salasynyń múm­kindikteri ártaraptandyryldy. 2019 jyldyń aıaǵyna deıin Astanada «Kósh­pendiler», Shyǵys Qazaqstan oblysynda «Altyn adam» festıvalin ótkizý josparda bar. Astananyń bir mezgilde birneshe júzdegen myń qonaq kútýge múmkindigi bar. Sondyqtan shyǵys óńirdegi qonaqúı bıznesiniń áleýetin qaıta qarap, qosymsha qarjylandyrý týraly usynys engizdik, – deıdi T.Dúısenǵalıev.

Ol Qazaqstannyń maýsymdyq erek­shelikteri týrızmniń damýyna kóp kedergi keltirip otyrǵanyn aıtyp ótti. Qazaq­standaǵy qonaq úı bız­­nesinde maý­symdyq ózge­rister­ge táýelsiz Almaty men Astana ǵana eken. Qazir olardyń qa­taryna Túrki­stan oblysy qosylypty.

T.Dúısenǵalıev Ortalyq Azııa elderi týrızminiń múmkindigin birlesip paıdalaný týraly kelisimsharttar jasalyp jat­qa­nyn jetkizdi. Mysaly, Almatyǵa neme­se Astanaǵa kelgen týrıstiń jol sa­­paryn tek Qazaqstanmen shektep qal­ǵysy kelmeıtini túsinikti. Sol se­bepti Ortalyq Azııadaǵy týrıstik ba­ǵyt­tar aldaǵy ýaqytta Qazaqstannan bas­­talyp, Qyrǵyzstandy aınalyp ótip, Tájikstanǵa baryp toqtaýy da áb­den múmkin. Ortalyq Azııa el­deri ara­syndaǵy bul kelisimge tek О́zbek­stan ǵana jyly qabaq tanytpaı kelgen. – О́zbekstan bıliginiń týrıstik ba­ǵyt­tardy birlesip paıdalaný týraly ke­lisimi ózgerdi. Al­daǵy ýaqytta Or­ta­lyq Azııa­daǵy 5 memle­kettiń ókil­deri naq osy másele bo­ıynsha kez­desip qalýy ábden múmkin, – dep atap ótti T.Dúısenǵalıev.

Týrızm nemese qonaqúı bıznesi­niń damýy úshin ınfraqurylym neme­se menedjmenttiń jaqsy bolýy azdyq etedi. Bul túrkııa­lyq Tolga Kılıttiń pikiri. – Maǵan alys-jaqyn shetelderdiń týrızm ındýstrııasy jaqsy tanys. Basym kópshiliginde qonaqúı servısi dep súlgi nemese halattardy alystan arbalap alyp kel­genge basymdyq beredi. Bul qyzmet kór­setý baǵasyna áser etedi. Týrısti birin­shi kezekte barǵan eliniń tabıǵaty nemese arhıtektýrasy qyzyqtyrady. Qalǵan­dary ekinshi kezekte. Biz týrızmmen birge jeńil ónerkásipti de, kádesyı bıznesin de qatar damytýǵa tyrystyq. Qazir Túrkııa­da joǵary sanattaǵy qonaqúıleri bar kásip­ker­lerdiń basym kópshiligi jeńil ónerkásip sııaqty birneshe bıznes túrin qatar alyp júr, – dep sózin bir túıip ótti Tolga Kılıt.

Sońǵy on shaqty jyldyń bederinde Túrkııaǵa, túrik sultandary tarı­­hyna qyzyǵýshylyq tanyta basta­ǵandardyń qatary eselep kóbeıip ketipti. – Túrkııa týrızminiń altyn ǵasyry endi týdy. Túrkııa mádenı jáne tarıhı týrızmniń damýy úshin jyl saıyn 20 mlrd AQSh dollaryn bólýge sheshim qabyldady, – dep sózin qorytyndylady Tolga Kılıt.

Kúni búginge deıin Almatyǵa nemese Ystanbulǵa barǵysy kele­tin tý­rıs­ter ortadaǵy deldal ope­ra­tor­lardyń kó­megine júginedi eken. Máskeýlik sa­rap­shy Alekseı Jar­kovtyń paıym­daýyn­sha, deldaldar qonaqúı bıznesine tıesili paıdanyń 40 paıyzyn orta joldan qaǵyp alyp ketýge daǵdylanyp alǵan. Ony únemdeý úshin sıfrly tehnologııalardy paıdalanýǵa kóshken jón. Bul deldal operatorlarǵa emes, týrıstik kompanııalarǵa tikeleı shyǵý­ǵa múmkindik beredi. Iаǵnı, sapaly qyzmetti tikeleı kompanııadan alǵan klıent te, tabys tapqan kompanııa da rıza bolady degen sóz.

ALMATY