Atap aıtar bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasy kásipodaqtar federasııasy tóraǵasynyń orynbasary Erlan Saırov, «Ulttyq agrarly ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» kommersııalyq emes AQ basqarma tóraǵasy Tóleýtaı Raqymbekov, «Talap» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory Rahym Oshaqbaev, «Adam quqyǵynyń hartııasy» qoǵamdyq qorynyń atqarýshy dırektory Jemis Turmaǵambetova, «Jańǵyrý joly» respýblıkalyq jastar qozǵalysynyń jetekshisi, QHA múshesi Maksım Spotkaı Ulttyq keńeste qarastyrýǵa usynatyn máselelerge toqtalsa, «Máskeý memlekettik ýnıversıteti» aqparattyq-taldaý ortalyǵynyń bas redaktory Janar Týlındınova, Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń áleýmettik-saıası zertteýler bóliminiń basshysy Alýa Joldybalına, saıasatker Baýyrjan Tólegenov Ulttyq keńeske qatysty usynystarymen bólisti.
Ulttyq keńestiń múshesi Erlan Saırov jańa Jarlyqqa qatysty qoǵamdaǵy rezonansty elimizdegi qoǵamdyq-saıası prosesterdi lıberaldandyrýǵa suranystyń bolýymen baılanystyratynyn aıtty. «Ulttyq keńes bılik pen qoǵam arasynda dıalog qurýǵa múmkindik beretin, demokratııadaǵy plıýralızmge qajetti alǵysharttardy usyna alatyn alańǵa aınalmaq. Qoǵamdyq senim dep atalýynyń ózi senim arqyly ulttyq dıalogtyń jańa formaty paıda bolarynan úmit beredi. Bul keńes arqyly qoǵamdyq saıası balans túzeýge múmkindik alamyz. Elimizde áleýmettik, eńbek, azamattardy qorǵaý máselelerinde sheshimin tappaǵan suraqtar kóp. Olardyń barlyǵy tolyq, betpe-bet talqylanbaq. Meni mazalaıtyn suraqtardyń biri – shekara jaǵdaıy. Shyǵystaǵy Katonqaraǵaı, Marqakól, Aqsýat, Maqanshy óńirlerinen halyq údere kóship jatyr. Mysaly, burynǵy Marqakól aýdanynda osydan 30 jyl buryn 27 myń adam turǵan. Qazir aýdandaǵy turǵyndardyń sany 6 myńǵa jeter-jetpes. Muny gýmanıtarlyq problema dep te ataýǵa bolady. Dál osyndaı jaǵdaı Almaty oblysynda da bar. Bul máseleni sheshý úshin kezinde qysqaryp qalǵan aýdandardy qaıta qurý qajet. Sodan keıin shekaralyq aımaqtardy damytý jónindegi memlekettik baǵdarlama jasaý kerek. Ulttyq keńeste bul suraq ta talqylanatyn bolady. Memlekettiń saıası menedjmentinde osy syndy ózekti máselelerdi sheshý qarastyrylǵan dep senemin», dedi keńes múshesi.
«Ulttyq agrarly ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» kommersııalyq emes AQ basqarma tóraǵasy Tóleýtaı Raqymbekov Ulttyq keńes sheńberinde talqylanatyn máseleler áleýmettik-saıası reformalarǵa alyp keletinine senetinin jetkizdi. «Táýelsizdik jyldarynda saıasatqa qaraǵanda ekonomıkaǵa den qoıdyq. Endigi kezekte zań jobalaryn jańartýdy qolǵa alý kerek. Búgingi qoǵamda áleýmettik máseleler áli de sheshimin tappaı keledi. Saıası reformalardyń ýaqyty keldi. Úkimettiń keńeıtilgen otyrysyn Memleket basshysy azamattardyń jalaqysyn ósirý máselesimen bastaǵan bolatyn. Bul jerde memlekettik mekemelerdiń jumys ónimdiligin arttyrý, normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi qaıta qarastyrý máselesi de jatyr. Eń aldymen Ulttyq keńes saıası reformalar úshin qurylǵanyn este ustaǵan jón», dep sózin túıindedi T.Raqymbekov.
Al «Talap» qoldanbaly zertteýler ortalyǵynyń dırektory Rahym Oshaqbaevtyń aıtýynsha, Ulttyq keńeste bilim berý máselelerin talqylaý arqyly bilim berý sapasyn jaqsartýdy jolǵa qoımaq. «Elimizdegi bilim berýge jumsalatyn qarajat IJО́-niń 5 paıyzynan az bolmaý kerek. Bul aqshany Ulttyq qordan da alýǵa bolady. Ulttyq qor – keleshek urpaqtyń qory. Ony bilim berý júıesin jańǵyrtýǵa jumsaýdan durys sheshim joq. Qazir bólinip jatqan qarajatqa qosa, qosymsha 2 mlrd AQSh dollary kóleminde aqsha bólgen jón. Bul bilim berý sapasyn jaqsartýmen qatar, muǵalimderdiń mártebesin kóterý úshin mańyzdy. Barlyq sheshim bıýdjettiń jetispeýine tireledi. Al muǵalimderdiń jalaqysy eńbek naryǵyndaǵy basqa mamandyqtarǵa qaraǵanda eń azy ekeni barlyǵyna belgili. Byltyr pedagogıkalyq mamandyqtarǵa bólingen 8 myń granttyń 4 myńyn UBT-dan 50-51 upaı jınaǵan túlekter ıemdengenine kýá boldyq. Bul – fýnksıonaldy saýattylyqtyń shegi. Memleketimiz úshin mańyzdy isti, bolashaǵymyzdy, balalarymyzdyń bilimin úzdik emes stýdentterge bermekpiz. Bul tek jalaqyny kóterý arqyly ǵana sheshiletin másele», dedi sarapshy.
Jemis Turmaǵambetova óz kezeginde keńes músheleriniń usynysy tek keńes túrinde bolýy keregin eske salyp ótti. «Keńes músheleri talqylaıtyn máselelerdiń barlyǵy keńes ekenin eskergen jón. Meniń oıymsha, qoǵam men bılik arasynda dıalog túzý – búginniń eń mańyzdy máselesi. Bir-birimizben áleýmettik jeli arqyly baılanys ornatamyz degen oıdamyn. Suraqtardy jetkizip, saralap otyratyn hatshylyq bolady. Bul alańda kez kelgen másele, keńes tyńdaýsyz, talqylaýsyz qalmaıdy. Bárinen buryn jumysty bastaý kerek, qalǵany sol kezde belgili bolady. Keńes músheleri áleýmettik-ekonomıkalyq máseleleri sheshimin tappaǵan aýyl-aımaqty aralaıtynyna da senimdimin. Mán-jaıdy óz kózimizben kórip, anyqtap, keıin talqyǵa salyp, keńes berilýi kerek. О́zim keńes jumysyn osylaı elestetemin», dedi ol.
Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń áleýmettik-saıası zertteýler bóliminiń basshysy Alýa Joldybalına Eýropadaǵy memleketterdiń, AQSh-tyń, Malaızııanyń tájirıbelerine taldaý jasaǵanyn aıta otyra, keńes jumysyn júıeleı túsetin úsh baǵytty usyndy. «Birinshiden, azamattardyń aryzdarynyń, shaǵymdary men saýaldarynyń naqty júıesin jınaqtaý qajet. Kez kelgen memlekettik organdarǵa túsetin aryz-shaǵymdardy da osy topqa jınaǵan jón. Ekinshiden, ashyq jáne jabyq tyńdaýlar ótkizýdi usynamyz. Úshinshiden, jumys toptary men jumys organy «azamattyq jıýrı» sııaqty jańa tehnologııalardy paıdalanǵany abzal. Tórtinshi kezekte áleýmettik jeli arqyly dıalog júrýi kerek. Osy tórt formatqa Prezıdent Ákimshiligi nazar aýdaryp, keńes músheleriniń jumysyn qamtamasyz etýi kerek. Keńestiń quramy óte jaqsy iriktelgen. Tek endi sol quramnyń jumysyn qamtamasyz etý qajet», dedi saıasattanýshy.
Sonymen birge halyq arasynda Ulttyq keńes týraly tolyq pikirdiń qalyptaspaǵanyn, qoǵamnyń áli de túsinbeıtin tustary baryn eskertip ótti. «Jalpy BAQ pen áleýmettik jelidegi pikirlerge zer salsaq, el arasynda Ulttyq keńes týraly naqty túsinik joq. Ulttyq keńesti ákimdikter men memlekettik organdar janyndaǵy qoǵamdyq keńestermen shatastyryp jatqandar da jeterlik. Ulttyq keńestiń maqsaty men mindeti elge aıqyn emes. Bul keńestiń respýblıkalyq deńgeıde jumys isteıtinin, onyń Ulttyq mártebesi bar ekenin túsindirý qajet. Qoǵamdyq keńesterdiń saıası partııamen emes, tek qana azamattyq sektormen jumys isteıtinin aıtyp ótý kerek. Iаǵnı, bılik pen azamattyq sektor arasynda deldal bolyp jumys isteıdi. Mine, elge eki keńestiń eki bólek organ ekenin, mindetteri men qyzmetteri de bólek ekenin túsindirý qajet», deıdi Alýa Joldybalına.