AQSh-tyń 47-shi vıse-prezıdenti Djo Baıden Demokratııalyq partııadan D.Trampqa qarsy 2020 jylǵy prezıdenttik saılaýǵa túsedi degen boljamdar jıi aıtylýda.
О́mir boıy saıasatpen aınalysyp, sonyń ishinde 36 jyldaı senator, 8 jyldaı vıse-prezıdent bolǵan D.Baıden 2020 jyly saılaýǵa tússe, jasy 78-de bolady eken. Al D.Tramptyń jasy ol kezde 74-te bolady. Bir kezde sosıalıstik elder lıderleri egde tartyp amerıkalyqtar ony túrli áńgimeniń, tipti ázil men ájýanyń, kelekeniń keıipkerine aınaldyryp júrse, endi ózderinde de sondaı jaǵdaı bolyp otyr.
Árıne jasy tym úlken adamnyń fızıologııalyq, bıologııalyq qýaty qaıtpaǵan bolsa, memleket basqarýda esh kedergisi bolmaıdy. Kerisinshe, ómirlik tájirıbesi mol bolǵandyqtan, birden-bir durys sheshim qabyldaı alady. Tóle, Qaz daýysty Qazybek, Buqar jyraý sııaqty qazaqtyń danalary 90-nan asqan shaqtarynda da sózden jańylmaı, jas adamdardyń basyna kelmeıtin danalyqtardy aǵyn sýdaı tasytqan...
Alaıda Baıden men Tramptyń sózden jıi jańylyp, jadtarynyń olqylyq tanyta bastaǵany týraly jýyrda «Amerıka daýysy» ashyq jarııalady. Máselen, jýyrda Baıden Aıova shtatyna óziniń jaqtastarymen birge baryp, demokratııalyq praımerızde (partııa ishilik tańdaý) jeńip shyǵýǵa talpynys jasaý maqsatymen kezdesýler ótkizip, sóz sóılegen. Sonda Trampty muqatpaq bolǵan: «Biz fantastıkany emes, ǵylymdy tańdaımyz. Biz faktilerdi emes, shyndyqty tańdaımyz» degen sózderi qalaı túsinýdi bilmegen tyńdaýshylaryn ári-sári qylǵan. Shynynda faktilerdi shyndyqqa qarsy qoıýdyń ózi oralymsyz dúnıe ekeni sózsiz. О́zine paıdaly mundaı sybaǵany Tramp ta shap etip ustaı alyp, óziniń Týıtterdegi paraqshasyna: «Onyń aqyl-oı sapasy prezıdenttik laýazymǵa laıyqty ekenine áli de senetinder bar ma? Biz óte úlken jáne kúrdeli álemde «oınaýdamyz», al onyń ne ekeni týraly Djonyń eshqandaı túsinigi joq» dep jazdy. Al ótken juma kúni óziniń Nıý-Djersıdegi golf-kýrortyna dem alýǵa ushyp bara jatyp ol Baıdenniń «basy isteıtinine kúmán keltiretinin» aıtyp ketti.
Sózden jańylýǵa kelgende D.Tramptyń ózi de «ońyp» turǵan joq. О́tken aptadaǵy 31 adamnyń ómirin jalmaǵan atys týraly ol «Toledoda qurban bolǵandarǵa Qudaıdan jeńildik surap syıynamyn» dep jarııalady. Al bul oqıǵa Toledoda emes, Ogaıo shtatynyń Deıton qalasynda bolǵan edi. Ekeýiniń arasy 240 shaqyrym...
Osy oqıǵalar týraly D.Baıdenniń málimdemesi de qarsylasynan alysqa ketpedi. Ol alǵashqy atysty Hıýstonda boldy dep sóıledi, al shyn máninde oqıǵa Tehas shtatynyń El-Paso qalasynda bolǵan edi. Al ekinshi atysty Mıchıganda boldy dep málimdep, onyń turǵyndaryna kóńil aıtty. Al oqıǵa Mıchıgannyń kórshisi Ogaıo shtatynda bolǵan.
Aıova shtatyna jasaǵan saparyndaǵy saılaýshylar aldynda sóılegen sózderinde D.Baıden, tipti «qatyrdy». Oqý, bilim máselelerine qatysty sóılegende ol: «Kedeı bolsaq, bul máseleni eńsere almaımyz dep aıtylatyn pikirler bar. Kedeı balalar da aq tústi balalar sııaqty aqyldy jáne talantty bola alady» degen. Bul sózder qara tústilerdiń bári kedeı bolǵany ma degen oı týǵyzyp, saılaýshylar arasynda ishinara narazylyqtar týǵyzǵan... О́ziniń sózden jańylyp ketkenin uqqan Baıden odan ári: «Baı balalar sııaqty qara tústi balalar da, Azııadan shyqqandar da... Men shyn aıtyp turmyn, sizder bizdiń osy másele boıynsha qalaı oılaıtynymyz týraly oılanyńyzdar» dep odan ári shatasqan.
Árıne qaljyraǵan qart adamnyń kóp saǵattyq málimdemeler jasap, sóz sóılep turǵanynda jańylys ketýi zańdy. Biraq bul qarapaıym adamdarǵa keshirimdi bolǵanymen, eldiń bıliginiń basyna keletin adamǵa keshirimsiz. D.Baıden sııaqty saıasatkerdiń basqan qadamyn ańdyp júretin qarsylastary qazir onyń sózderinen qatelikti kóp taýyp, ony qýana jarııalap jatyr. Bul da saılaý aldyndaǵy saıası tehnologııanyń bir amaly. Jýyrda Demokratııalyq partııanyń áleýetti kandıdattarynyń debatynda onyń «Tramp taǵy saılansa, bılikte áli segiz jyl otyratyn bolady» degen qateligi de úlken áńgimege arqaý boldy. Durysy tórt jyl ekeninen qart adam jańylyp ketken... Ol ol ma, sóziniń sońynda Baıden ózin qoldaıtyn saılaýshylardy Joe 30330 saıtyna enip, usynys-pikirlerin aıtýǵa shaqyrǵan. Sóıtse, bul saıt áli ashyla qoımaǵan eken. Alaıda ony bir pysyq tezirek qoldana qoıyp, osy saıtty ashyp jiberip, Baıden jaqtastarynyń oı-pikirlerin jınaýǵa jedel kirisken... Al shyn máninde Baıden óziniń jaqtastaryn 30330 nómirine mátini bar habarlamalar jiberýge shaqyrmaq bolǵan eken...
Osyndaı shalys basýlar qazir Demokratııalyq partııanyń jaqtastaryn da oılandyryp tastaǵan. Burynǵy saýalnamalarda Dj.Baıdenniń saılaýda Trampty jeńetini týraly jıi aıtylatyn edi. Qazir osy partııadan kandıdatýralaryn usynýǵa tyrysqandardyń ózi onyń jańylystaryn jaqtary talmaı jarııalap jatyr.
Qalaı bolǵanda da, AQSh úkimetiniń basyna qatelespeıtin adamnyń kelgeni durys-aý...