Júıeli jumys: zańsyz alynǵan jer qaıtaryldy

Shaǵan jaǵasyndaǵy shuraıly alqap

Batys Qazaqstan oblystyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi, zańger Baýyrjan Ahmetjan keıingi jyldary birneshe jer daýyna qoǵamdyq baqylaý jasap, memlekettik organdardyń nazaryn aýdarǵan. Sóıtip, jer ın­­s­p­e­ksııasy men sot organdaryna shaǵym túsirip, prokýratýranyń kómegimen budan buryn zańsyz jekeshelenip ketken birneshe jer teliminiń memleket paıdasyna keri qaıtýyna qol jetkizdi.

2017 jyly Báıterek aýdanyna qarasty Mıchýrın aýyldyq okrýgi aýmaǵynan Nurlan Escha­nov degen azamat 19,6 ga jer teli­min «týrızm, at sportyn damytý maqsatynda» degen sanatpen alǵan eken. Aıta keteıik, bul jer Oral qalasymen irgeles, Shaǵan ózeni­niń jaǵasyndaǵy asa qymbat, shuraıly aımaq bolatyn.

«2023 jyly kóktemde OLX qosymshasynan Shaǵan ózeni jaǵasynda ornalasqan 10, 20 sotyq jer telimderi satyla bas­tady. Bul jer qalaısha jeke adamdardyń qolyna tústi, saýdaǵa shyqty dep zerttep, taldaý jasadym» deıdi Baýyrjan Zákıuly.

Sóıtse, naryqtaǵy quny 1 309 195 734 teńge bolatyn 19 ga jer telimi nebári 42 893 542 teńgege satylǵan eken. Iаǵnı memleket 1 sharshy metr jerdi 219 teńgege satsa, jekede onyń baǵasy 6 666 teńge, 30 ese qymbat bolǵan.

Taǵy bir aıta keterligi, 2017 jyly Nurlan Eschanov alǵan jer 2021 jyly Kárim Jaqypovtyń ıeligine ótken. Al bul azamat 2013–2017 jyldar aralyǵynda Zelenov (qazirgi Báıterek) aýda­nynyń ákimi bolǵan edi.

B.Ahmetjannyń tıisti oryn­darǵa jazǵan aryz-shaǵy­mynan keıin tekseris júrgizgen prokýratýra organdary taǵy da basqa zańbuzýshylyqty anyqtaǵan.

Birinshiden, atalǵan jer telimi áý basta Jer kodeksiniń 48-babyna qaıshy, ıaǵnı konkýrssyz berilgen. Ekinshiden, jerdi berý týraly sheshimdi aýyl ákimi qabyldaǵan. Zań boıynsha, ıaǵnı Jer kodeksiniń 17-babyna sáıkes bul jer aýdan ákiminiń qaýlysymen berilýge tıis bolǵan. Taǵy bir qyzyǵy, jerdi alǵash alǵan Nurlan Eschanov sol 2017 jyly 26 maýsymda Germanııaǵa kóship ketken. Onyń ornyna qujat jumysymen Dáýren Qabenov aınalysypty. Al ol joǵarydaǵy Kárim Jaqypovtyń týǵan inisi eken.

«Tıisti qujattary joq bolsa da, Jer komıssııasy 2020 jyly 18 qyrkúıekte N.Eschanovqa jerdi satý týraly qorytyndy bergen», deıdi B.Ahmetjan.

Áý basta N.Eschanov ol jerdi «týrızm, at sportyn damytý maqsatynda» dep alǵanyn aıtqan edik qoı. 2015 jyly ákimdikke usynǵan jobada bul jerde kıiz úıler, sákiler qoıylyp, kópshilik demalatyn dámhana, ákimshilik ǵımarat salynýy kerek bolǵan edi. Bı alańy men shaǵyn sarqyrama, saý­na, basseın, akvapark qyzmet etpek bolǵan. Ishinde karp, forel, tuqy bar ashyq akvarıým kózdiń jaýyn alyp, shıe, alma, almurt, órik jemisteri ósken baý-baqsha jaıqalýy kerek edi. Sóıtip, Oral qalasynyń irgesinde halyq jaıaý júrip serýendeıtin, atqa minip qydyratyn tamasha týrızm nysany paıda bolýy kerek edi. Alaıda onyń biri de bolmady. Shuraıly jer tilim-tilim bóli­nip, árkimge satylyp kete jaz­dady. Baýyrjan Zákıuly bas­ta­ǵan belsendi azamattardyń kúresi ǵana ádilettiń týyn jyq­paı saqtap qaldy. Batys Qazaq­stan oblystyq prokýratýrasy men Jer resýrstaryn basqarý departamenti isti ádil tekserip, qoǵamdyq baqylaýdyń ýáji dá­lel­di dep tapty. Ádil sot mem­­leket múddesin qorǵaýǵa kómek­testi. Sóıtip, burynǵy aýdan ákimi Kárim Jaqypovtan naryqtyq quny 1,3 mlrd teńge turatyn zańsyz alynǵan jer memleket menshigine qaıtarylyp alyndy. 2023 jyly 17 qarasha kúni sýdıa Aleksandra Sıdorova batyl sheshim shyǵardy. 

Eski áýejaı aýmaǵy

2011 jyly jeltoqsan aıynyń birinshi kúni Oral qalasynyń ákimdigi almatylyq «Oil Real Estate» JShS-ne «qonaqúı, ákim­shilik, saýda-oıyn-saýyqtyrý ǵımaratynyń qurylysy» úshin «Eski áýejaı» shaǵyn aýdanynan 3,3 ga jer telimin berýge she­shim qabyldaǵan. Arada 3 jyl­daı ýaqyt ótkende, ıaǵnı 2014 jyly 24 qazan kúni qala ákim­digi jer ýchaskesiniń maqsatyn «kópqabatty turǵyn úıler qury­lysyna» aýystyryp bergen.

«Atalǵan 33 340 sharshy metr jerdiń kadastr quny 52 010 400 teńge bolǵanymen, onyń naryq­taǵy baǵasy 1 667 000 000 teńge bolatyn. Sonda shahardyń 1 shar­shy metr jerin sol kezdegi ákim 1 560 teńgege satsa, jeke saýdada dál sol jer telimi 50 myń teńge, ıaǵnı 32 ese qymbat edi», deıdi zańger.

2022 jyly B.Ahmetjan «Ádil­dik joly» uıymynyń atynan zertteý júrgizip, osy jerdiń bos turǵanyn, ıgerilmegenin, Jer kodeksi 92-babynyń talaby buzyl­ǵanyn anyqtaǵan. Iаǵnı jer telimi maqsaty boıynsha paı­dalanylmaǵan jáne ýaqytynda ıgerilmegen bolyp shyqty.

Árıne, bul zańsyzdyq jaıyn­da birden Jer resýrstaryn basqarý departamentiniń basshysy Berik Esenǵalıevke aryz jazyldy. Olar tekseris jasap, «Oil Real Estate» JShS-ne 2023 jyldyń 7 qarashasyna deıin jerdi ıgerý jaıynda nusqama berdi. Biraq ol talap oryndalmady. Munan keıin departament ıgerilmegen jer telimin memleket paıdasyna májbúrlep qaıtarý jaıynda sotqa aryz berdi. 2025 jyly 13 mamyrda sýdıa Sabyrjan Esjanovtyń sheshimimen talap qanaǵattandyryldy. Memleket menshigine májbúrlep alý týraly sheshimdi Ádilet departamenti atqardy.

Osylaısha, 11 jyl bu­ryn kópqabatty turǵyn úı­ler qurylysyna alǵan «Oil Real Estate» JShS jerdi keıin qaı­tarýǵa májbúr boldy.

Bolashaq aýylynyń qazynasy

2017 jyly 5 maýsym kúni Dosym Kárimov degen azamat burynǵy Zelenov, qazirgi Báı­terek aýdanyna qarasty Bolashaq aýyly aýmaǵynan 217 ga jerdi aýyl sharýashylyǵy maqsatyna 10 jylǵa jalǵa alǵan eken. Biraq 2022 jyldyń 18 qazan kúni álgi jerdi «Agrarlyq qyzmeti» JShS-ne satyp jibergen.

Bir qyzyǵy, atalǵan jer aýyl turǵyndary ortaq paıdalana­tyn jaıylym eken. Aýyl turǵyn­dary 2024 jyldan bastap Batys Qazaqstan oblystyq qoǵamdyq keńesine shaǵymdana bastaǵan. Olar aýyl mańyndaǵy jeke malǵa qajet jaıylym Dosym Kárimovke zańsyz berilgen dep sanaıdy. О́ıtkeni kólemi 217 ga jer ýchaskesi aýyldyń jerinde jatyr. Sonymen qatar jer shekarasy úlken kólge tıip tur, sonyń kesirinen aýyldyń jeke maly sýǵa óte almaı qalǵan. Zań boıynsha aýyl sharýashylyǵy jerin, onyń ústine ákimdikten jalǵa alǵan ýchaskeni jekege satý zańsyz bolatyn.

«Bolǵan jaǵdaıdy zerttep, saralaı kele zań buzylǵanyn anyqtap, Jer resýrstaryn basqarý departamentine hat joldadym. О́ıtkeni Jer ko­deksiniń 26-baby men «Jaıy­lymdar týraly» zańynyń 13-babyna saı halyqtyń qajetine paıda­lanylatyn jaıylymdar je­kemenshikke berilmeıdi. Aýyl­dyń malyn jaıý úshin halyq muqta­jyna ǵana paıdalanylýǵa tıis», deıdi Baýyrjan Zákıuly.

Mine, birneshe aıǵa sozylǵan sot otyrysynan keıin aýyl turǵyndary atalǵan jaıylymdy kásipker Dosym Kárimov pen «Agrarlyq qyzmeti» JShS-nen qaıtaryp aldy. 2025 jyly 22 shilde kúni sýdıa Asılıa Bıssalıeva jer daýyn jan-jaqty qarap, zańdy sheshim shyǵardy.

Osylaısha, keıingi úsh jylda Batys Qazaqstan oblysynda qoǵamdyq baqylaýshylardyń tabandylyǵy arqasynda úsh jer telimi memleket menshigine qaı­taryldy. Bul jerdiń kadastr quny 511 mln teńge dep baǵalanǵanymen, naryqtaǵy shyn baǵasy 3,4 mlrd teńge bolatyn. Bul iste aýyl turǵyndary da belsendilik tanytty. Zańgerlermen kezdesýler ótti, qujattar zertteldi, aisgzk.kz jáne map.gov4c.kz portaldary paıdalanyldy. Prokýratýra men JRBD-ǵa jáne sotqa tıisti málimetterdi usynyldy. Sóıtip, ádildik ústemdik qurdy.

«Osy kúreste memleket qyz­met­shisiniń antyna adal bolyp, isti sońyna deıin jetkizgen Jer resýrstaryn basqarý depar­ta­mentiniń ókilderi Berik Esen­ǵalıev, Tahır Nurahmetov, Esen­­qul Berikov, Erkebulan Sıse­nov, Báıterek aýdany proký­ratýrasyndaǵy Almas Meńlibaev pen Dinmuhammed Ysmaılǵa rızashylyǵymdy bildiremin», deıdi B.Ahmetjan.

Batys Qazaqstan oblysy