Italııa premer-mınıstri Djýzeppe Konte qyzmetinen ketti. Endi Appenın túbeginiń saıası taǵdyry qalaı órbıtini talaıdy qyzyqtyryp otyr. Buǵan deıin kóptegen teketiresti basynan ótkizgen Italııanyń baǵyty jańa saılanatyn Úkimet basshysyna tikeleı baılanysty.
Konteniń kútpegen sheshim qabyldaǵanyn aıta ketken jón. Birneshe apta buryn ońshyl «Lıga» partııasynyń basshysy jáne Ishki ister mınıstri Matteo Salvını úkimettiń koalısııasy jalǵaspaıtynyn málimdep, Kontege senimsizdik bildirý týraly másele qoıǵan. Alaıda Djýzeppe myrza jyldamdyq tanytyp, qyzmetinen ketip úlgerdi.
Appenın túbegindegi saıası ahýaldyń qalaı ózgeretinin ázirge dóp basyp aıtý qıyn. О́ıtkeni Italııada kezekten tys saılaýdy birden ótkizýdiń avtomattandyrylǵan tártibi joq. Iаǵnı, osyndaı jaǵdaıda negizgi sheshimdi el prezıdenti Serdjo Mattarella qabyldaıdy.
Eldegi saıası daǵdarys mynadan týyndap otyr. Byltyr Italııada parlamenttik saılaý ótkeni belgili. Onyń qorytyndysy boıynsha «Bes juldyzdy qozǵalys» partııasy – 32,66 paıyz, Demokratııalyq partııa – 18,72 paıyz, «Lıga» partııasy – 17,37 paıyz, Forza Italia 14,01 paıyz daýys jınaǵan edi. Birde-bir partııa 40 paıyzdyq mejeni baǵyndyrmaǵandyqtan, koalısııa qurýǵa týra kelgen-di.
Osylaısha «Bes juldyzdy qozǵalys» pen «Lıga» parlamenttegi kópshilik oryndy ıelengen-tuǵyn. Saılaý qorytyndysynyń bulaı aıaqtalýy Eýropany alańdatqan-dy. О́ıtkeni, «Bes juldyzdy qozǵalys» popýlıstik partııa sanalady. Máselen, onyń ókilderi parlamenttik saılaýǵa deıin Eýropalyq odaqty synap, Italııanyń ulttyq valıýtasyn qaıtarý qajettigin, halyqtyń ál-aýqaty, kóshi-qon saıasatyn kúsheıtýdiń mańyzyn jıi qozǵaıtyn.
«Bes juldyzdy qozǵalystyń» elektorattar qoldaýyna ıe bolýynyń syry da osynda. Máselen, sońǵy 5 jylda Appenın túbegine Afrıka men Taıaý Shyǵystan 600 myńǵa jýyq mıgrant kelgen. Ári eldegi ekonomıkalyq áleýettiń kúsheımeýi de qozǵalystyń tanymaldyǵyna oń áser etti.
Alaıda partııa bılik tizginin qolyna alǵan soń, bergen ýádesin oryndaýǵa asyqqan joq. Italııanyń eýro aımaqta bolýy týraly áńgime bertinge deıin shegerilip keldi. Zańsyz ımmıgranttar máselesi tolyqqandy sheshilmedi. Sondaı-aq partııa ókilderi birqatar úlken jobaǵa, atap aıtar bolsaq, Fransııa men Italııa arasyn jalǵaıtyn jedel temir jol jelisin salýǵa, teńiz jaǵalaýlaryn burǵylaý jumystaryna, eldiń soltústigindegi jańa avtoban qurylysyn júrgizýge qarsylyq bildirdi.
О́z kezeginde «Lıganyń» basshysy ári Ishki ister mınıstri Matteo Salvını zańsyz mıgranttarmen aıaýsyz kúresip keledi. Máselen, Italııa porttary Afrıkadan kelgen zańsyz mıgranttardy qabyldaýdan múldem bas tartyp otyr. Budan bólek, «Lıga» ulttyq bolmysty saqtap qalýdy, halyq sanyn arttyrýdy jıi kóteredi.
Mundaı ustanym qazirgi ıtalııalyqtardyń kózqarasyna saı kelip turǵanyn mynadan baıqaýǵa bolady. 2018 jylǵy saılaýda «Bes juldyzdy qozǵalys» basym daýys ıelengen edi. Al bıylǵy Eýropalyq parlamentke saılaý kezinde «Lıga» oq boıy ozyp shyǵyp, 34 paıyz daýys jınady. Buǵan deıin M.Salvınıdiń partııasy nebári 6 oryn ıelenip kelgen. Endi «Lıga» 28 múshesin Eýropalyq parlamentke usynady. Al «Bes juldyzdy qozǵalystyń» orny kerisinshe 14-ke deıin qysqardy.
Elektorattar pikiriniń bir jylda bulaı ózgerýi áli de ıtalııalyqtar úshin zańsyz kóshi-qon men eldiń ál-aýqaty mańyzdy ekenin kórsetedi. Muny M.Salvını jaqsy túsinip otyr. Sondyqtan D.Kontege senimsizdik bildirý máselesin kóterip, «Bes juldyzdy qozǵalyspen» koalısııany buzýǵa nıeti bar ekenin baıqatty.
Alda-jalda el prezıdenti S.Mattarella kezekten tys saılaý ótkizýge sheshim qabyldasa, Salvınıdiń kókten suraǵany jerden tabylmaq. «Lıga» partııasynyń qazirgi tańda halyqtyń qyzý qoldaýyna ıe ekenin joǵaryda aıttyq. Endeshe, kezekten tys saılaýda M.Salvınıdiń partııasy basymdyqqa ıe bolady dep aıtsaq qatelespeımiz. Al bul – premer-mınıstrdiń kreslosyna aparatyn týra jol.
Sarapshylar M.Salvınıdiń úkimet tizginin ustaýynan qaýiptenedi. Politico saıtynyń paıymdaýynsha, Matteo myrza premer atanǵan jaǵdaıda, Italııa Batys Eýropadaǵy ońshyldar basqaratyn alǵashqy el atanady. Sondaı-aq bıliktegiler reseıshil kózqaras ustanyp, Eýropalyq odaqtan shyǵý máselesin, eýrodan bas tartýdy usynyp qalýy da múmkin.
О́z kezeginde Demokratııalyq partııanyń basshysy Nıkola Dzıngarettı «Bes juldyzdy qozǵalyspen» kelisim jasaýǵa ázir ekenin málimdedi. Bul úshin Nıkola myrza bes shart usynyp otyr – Eýropalyq odaqpen oń kelisim, parlamentte sentrıstik kózqaras ustaný, ekologııalyq turaqtylyqqa negizdelgen ekonomıkalyq damý, mıgrasııaǵa qatysty kózqarasty jáne ekonomıkalyq saıasatty ózgertý.
Qalaı degenmen, endigi másele – «Bes juldyzdy qozǵalysqa» tirelip tur. Bul partııanyń basshysy Dı Maıo qazirgi qyzmeti – premer-mınıstrdiń orynbasarlyǵynan ketetini aıdan anyq. Alda-jalda kezekten tys saılaý ótse, jeńiske «Lıganyń» jetetinin boljaý ońaı. Endeshe dál qazir Italııa úshin ǵana emes, «Bes juldyzdy qozǵalysqa» da taǵdyrsheshti kezeń bolyp tur.