Oblystyń fızıkalyq-geografııalyq bederin toponımıkalyq jaǵynan júıeleýmen aınalysyp júrgen M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń professory, etnomádenı ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń jetekshisi Zarqyn Taıshybaıdyń redaktorlyǵymen jaryq kórgen «Atameken ataýlary» atty ujymdyq jınaqqa 4590 kisi esimi, 2255 jer-sý, orman-toǵaı, jaılaý, qystaý, 764 rý-taıpa, aýyl attary engen.
Zarqyn Syzdyqulynyń paıymynsha, qazaq etnotoponımıkasy keń-baıtaq ataqonysymyzdyń ár qıyryn meken etken baıyrǵy ulttyń árqıly sharýashylyq júrgizý ádis-amaldaryna, turmys-tirshiligine oraılastyryla túzilgen. Kóksheaǵash, Saryterek, Qoısoıǵan, Jonqyzyl, Taldy qystaý sekildi qulaqqa áýezdi, kóńilge qonymdy, bolmasa Túlki alǵan, Qasqyr qamaǵan, Úki atqan, Tórt ógiz sııaqty tarıhı ataýlardy sheberlikpen qoıa bilgen. Atyna qarap árqaısysynyń shyǵý zatyn zerdeleý qıyn emes. Úlken Qopa, Birqyzyl, Qosqaratal, Sulýjal, Qospaqshaǵyl kórkem dastannyń shýmaqtaryndaı oqylady. Aǵashtyń túrlerine baılanysty Aqqaıyń, Qaraǵaı, Besterek, kólderge oraı Uzynkól, Tereńkól,Tushykól attaryn ıelengen. Aqjan qonǵan aǵash, Esengeldi jyǵylǵan, Esilbaı túsken, Kóshek qoı soıǵan, Salyqpaı shoqysy syqyldy naqty oqıǵany dálme-dál bederleıtin ataýlar shoǵyry – óz aldyna bir tóbe.
О́kinishke qaraı, sońǵy eki ǵasyrdyń ishinde toponımıkalyq ataýlardyń kópshiligi kúshpen ózertilgen, burmalanǵan. Mundaı qıturqy, otarshyl saıasat qazaqqa tıesili baıyrǵy jer-aýmaq jigin aıyryp, patshalyq Reseıdiń ózine basybaıly menshiktep alý sııaqty ózimshil pıǵylynan týyndap, áskerı gýbernator G.Menshıkovtyń tusynda oryndala bastaǵan. Sonyń saldarynan ulttyq reńktegi jer-sý ataýlary orysshaǵa aıyrbastalyp, tarıhı, tanymdyq mańyzynan aırylǵan. «Jumaq» izdep, syrttan kóship kelgen «qara shekpendiler» mekendegen qazirgi Iаvlenka buryn Bogoıavlennoe atalǵan. Keńes ókimeti «bogosyn» aldyrtyp tastaǵan. Sergeevka, Nıkolaevka selolary da áýlıelerdiń esimderimen qıylystyrylǵan. Aqkól Beloege, Qarakól Chernoeǵa aýystyrylǵan. Osylaısha tól ataýlarymyz jurttyń aýzynda ǵana qalǵan.
«Kóp adamdardyń, ásirese, jas quraqtaı jelkildeı ósip kele jatqan urpaqtyń sanasynda túıe jaryqtyqtyń otany tek kúngeı aımaq degen túsinik qalyptasqan. Teriskeı óńirlerde de Oısylqarany kóptep ósirip, úı sharýasyna paıdalanǵanyn bile bermeıdi. Jer-sý ataýlary halyqtyń aınalysqan kásibine de tikeleı qatysty ekenin eskersek, Túıelisaı, Túıeqyrylǵan, Botaly, Aqtúıe, Aqtúıesaı, Aqbýra, Kókbýra sekildi ataýlardyń Ýálıhanov aýdanynda jıi kezdesýi qazaqtyń ejelgi mekeni, ataqonysy ekenin aıǵaqtaıdy.
Soltústik Qazaqstan oblysy