Ata-babalarymyz «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp», óskeleń urpaqqa birlikti, judyryqtaı jumylýdy ósıet etken. Dana qazaq: «Yrys, qaıda barasyń? Yntymaqqa baramyn» dep qadap aıtýy beker emes. Al hakim Abaıdyń: «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» degen naqyl sózi keleshekke qaldyrǵan amanaty ispettes.
Ata Zań – ata-babalar armandaǵan azattyǵyńdy aıqyndaıtyn, egemendigińdi áıgileıtin, táýelsiz el ekendigińdi tanytatyn, derbes memlekettigińdi kórsetetin qasterli qujat. Ol – eldigimizdiń tiregi, azamattyń arqasúıer altyn arqaýy. Bizdiń kúlli tynys-tirshiligimizdi, ómir saltymyz, qoǵamnyń tamyr búlkili – barlyǵy sol Negizgi Zańnan bastaý alatyndyǵy ras. Ata Zań – tal besikten jer besikke deıingi ýaqyt aralyǵynda sizdiń quqyǵyńyzdy saqtaıtyn, sórede qaraýsyz jatpaıtyn altyn tuǵyr. Ol – el azamatynyń konstıtýsııalyq quqyn tanytatyn, ár otandasymyz buljytpaı oryndaıtyn zańdardyń altyn arqaýy, temirqazyǵy. Sondaı-aq – babalar amanaty. Keshegi Qasymnyń «qasqa joly», Esimniń «eski joly», áz-Táýkeniń «Jeti Jarǵysynyń» jalǵasy, zańdy murageri.
Ata Zań – ultaralyq tatýlyqtyń altyn dińgegi. Búkil halyqtyń ıgiligin kózdeıtin konstıtýsııa qoǵam men bıliktiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etip qana qoımaı, qazaqstannyń álem tanyǵan memleketke aınalýyna oń yqpal etti. Qazaqstan – zaıyrly memleket. Aıqara ashylǵan qushaǵyna, keń qoltyǵyna san taǵdyrly myńdaǵan ultty biriktirip jatyr. «Bereke bastaý birlik, el ishi tatý tirlik» demekshi, el basyna kún týyp, er etigimen sý keshken qıyn-qystaý zamandarda kıiz týyrlyqty qazaq ultyn ult retinde saqtap qalǵan birligi men yntymaǵy desek, artyq aıtqanymyz emes. Dostyq pen yntymaq bar jerde bereke men yrys bolary aıdan anyq. «Birlik bar jerde – tirlik bar» deıdi bizdiń halyq. Dana jurt muny teginnen-tegin aıtpasa kerek. Aýyzbirlik pen túsinistik, qarapaıym syılastyq ústemdik qurǵan jerlerge qashanda nátıjeli isterdiń úıir bolatyny belgili. Elimizde qalyptasqan ultaralyq tatýlyqtyń arqasynda búginde memleketimiz órkendep, ilgeri basyp keledi. Otanymyzdaǵy túsinistik, halyq dostyǵy – eń basty baılyǵymyz. Ony kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa tyrysýymyz kerek.
Statıstıkalyq derekter boıynsha, elimizde 140 etnos pen 46 dinı qaýymdastyq bar eken. Osylardyń arasynda eshqandaı da kelispeýshilik, dúrdarazdyq joq. Olar Qazaqstandy ortaq Otany sanaıdy. Elimizde yntymaq pen birliktiń qaımaǵy buzylmaı saqtalýynda biregeı qoǵamdyq ınstıtýt – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń alatyn orny erekshe. Qazaqstan halqy Assambleıasy – halqymyzdyń adamgershiligi men toleranttylyǵynyń tańǵajaıyp úlgisi. Mundaı qasıet tutas ulttyń basyna bir kúnde ornaı salmaıtyny beseneden belgili. Bul – halyqtyń sana-seziminiń, salt-dástúriniń, rýhanı baılyǵynyń kemeldengeniniń aıqyn nyshany.
Osy turǵydan alyp qarasaq, Qazaqstandaǵy qoǵamdyq qarym-qatynastardyń belgili bir dárejege kóterilgenin anyq ańǵaramyz. Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵannan beri respýblıkadaǵy ultaralyq qarym-qatynastar ekonomıkalyq jáne saıası reformalar ótkizý barysynda jańalandy. Qoǵamda erkin oılaý men toleranttylyq nyǵaıyp, etnomádenı birlestikter tabysty damý ústinde. Azamattardyń, ásirese jastardyń arasynda memlekettik tildi úırenýdiń tabıǵı prosesi júrip jatyr. Qazaqstannyń tildik baılyǵy – jalpyqazaqstandyq mádenıettiń máıegi. Memlekettiń qoldaýymen 11 tildegi gazet-jýrnal tabysty shyǵarylýda, 44 telearna 12 tilde, 18 radıostansa 7 tilde habar taratady, ǵalamtorda usynylǵan kontent sany ósip keledi.
Elimizdiń salıqaly saıasatynyń arqasynda biz qazirgi kúni ekonomıkalyq jetistikterdi, áleýmettik ıgilikterdi, saıası turaqtylyq pen mádenı órkendeýdi bastan keshirip otyrmyz. Eldiń qol jetken tabystaryna, bizdegi oryn alǵan tatýlyq pen túsinistik jaǵdaılaryna álemdik órkenıet qyzyǵýshylyq tanytýda. Osynyń ózi kóńildi marqaıtyp, týǵan elge, Otanǵa degen súıispenshilik sezimińdi arttyra túsedi.
Árıne dos súısine, dushpan kúıine qaraıtyn jetistikter ońaılyqpen kelip jatqan joq. Bul – eń aldymen qazaq halqynyń óz ishindegi aýyzbirshiliktiń, jalpy, qazaqstandyqtardyń yntymaqtastyǵy men birligi arqasynda jetip otyrǵan ıgilikti nátıjeler. Bizdiń maqsatymyz – qazaq jerin meken etken kópultty halyqtyń aýyzbirligin buzbaı, memlekettiń áleýetin arttyra otyryp álemniń damyǵan 30 eliniń qatarynan kóriný.
Gaýhar ALDAMBERGENOVA,
Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor
ALMATY