Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan alǵashqy Joldaýynda kelesi jyldan bastap Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdyń engiziletinin taǵy bir márte eske salǵan bolatyn. Jańa júıe arqyly dıagnostıkadan bastap qymbat otaǵa deıingi medısınalyq qyzmetti alýǵa múmkindik týmaq. Osy oraıda Qazaqstandaǵy jetekshi medısına uıymdarynyń basshylarynan MÁMS-tiń medısınalyq qyzmet sapasy men qoljetimdiligine qalaı áser etetinin suraǵan edik.
Travmatologııa jáne ortopedııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, professor Nurlan Batpenovtiń aıtýynsha, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý býyndardy aýystyrýdy qajet etetin júzdegen qazaqstandyqty aıaqqa turǵyzýǵa septespek. Atalǵan ınstıtýtta jyl saıyn san alýan jaraqattarmen jáne ortopedııalyq aýrýlarmen 12 myńnan astam pasıent em alady. Josparly túrde jylyna 7 800 operasııa jasalady, onyń 4 500-i – endoprotezdeý nemese omyrtqa operasııasy sııaqty joǵary tehnologııalyq otalar. Al edáýir bóligi endoskopııalyq, ıaǵnı qansyz nemese eń az tiliktermen júrgiziledi. Gıalındi shemirshek plastıkasy boıynsha tize-ıyq býynynyń baılanystyrǵysh komponentin qalpyna keltirý úshin kúrdeli operasııalar da osy ınstıtýtta ǵana qoljetimdi jańa tehnologııa sanalady. О́ńirlerde bul ádistemelerdi paıdalanǵanymen, kúrdeli jaǵdaıda naýqasty ınstıtýtqa jiberedi. Osyǵan baılanysty kútý paraǵy qarastyrylǵan. Mysaly, tize býynyn protezdeýge kezekte 3 myńnan astam naýqas tur, olardyń shamamen kútý merzimi – úsh jyl. Jambas býynyn aýystyrýdy 269 adam qajet etýde. Sondaı-aq 100-den astam qazaqstandyq tekserý endoprotezin (qaıtalama operasııa) kútýde.
–Kelesi jyly mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý engizilse, kezek tezirek jyljıtyn bolady, naýqastardy da qamtý kólemi ulǵaıady. Operasııalardy jasaý úshin endoprotezder men qajetti jabdyqtar túgel bolýy qajet. Árıne biz bul turǵyda jaqsy qamtamasyz etilgenbiz, degenmen MÁMS júıesiniń engizilýi arqyly qarjylandyrýdyń kóbeıetinine úmit artamyz. Jańa tehnıka, quraldar, sońǵy qurylǵylar – protezder, bekitkishter óte mańyzdy quraldar. Satyp alynǵan jabdyq servıstik qyzmet kórsetýdi talap etetinin de umytýǵa bolmaıdy. Tehnıka esh aqaýsyz 3-4 jyl jumys isteýi múmkin, sodan keıin ony jańartyp otyrý kerek, al bul úlken aqshany talap etedi. MÁMS sheńberinde servıstik qyzmet kórsetýge arnalǵan shyǵyndardy óteý tarıftik saıasattyń bir bóligi bolýy tıis. MÁMS júıesindegi ońaltýdy qarjylandyrý úsh esege jýyq ulǵaıatynyna qýanyshtymyn. Bul – úlken kómek. О́ıtkeni búgingi tańda respýblıkada ońaltý prosesi nashar damyǵan. Ony retke keltirý úshin óńirlerde ortalyqtar quryp, mamandardy daıarlaý qajet. Biz túrli jastaǵy, tipti 90 jastaǵy eń kúrdeli patologııalary bar pasıentter úshin kúresip otyramyz. О́ıtkeni adamdar jyldar boıy syrqatqa shydap keldi nemese qozǵalyssyz qaldy, al saýyǵý barysynda sheshýshi róldi ońaltý atqarady. Operasııa sátti ótkende biz usynystar beremiz, alaıda óńirlerdiń onyń bárin oryndaýǵa múmkindikteri jetpeıtini qynjyltady. Saqtandyrý medısınasy bul kemshilikti joıýǵa múmkindik beredi. Sebebi MÁMS talaptaryna saı bolý úshin jumys formatyn ózgertý qajet, – deıdi N.Batpenov.
Al medısına ǵylymdarynyń doktory, kardıohırýrg Iýrıı Pıa qoǵam saqtandyrý medısınasynyń mańyzyn túsiný qajet dep sanaıdy. Sebebi tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemin usynýdyń qazirgi júıesi adamdardyń memleketke tutynýshylyq qarym-qatynasyn qalyptastyrdy. Adam óz jaǵdaıyna ózi jaýap berýi tıis. Bireýdiń qamqorlyq jasaǵanyn kútpeı, ózin-ózi qorǵap, densaýlyǵyn qadaǵalaýy kerek. Iаǵnı kez kelgen ýaqytta kómektesýge daıyn júıe kerenaýlyq kóńil kúıge aparyp soqtyrady, sóıtip adam densaýlyǵyna salǵyrt qaraı bastaıdy. Mine, osy sebepti qoǵamnyń saqtandyrý medısınasynyń mańyzdylyǵyn túsiný qajettiligi týyndady. Júıeniń sapaly jumysyn qamtamasyz ete alatyn medısınalyq saqtandyrý qory mindetti túrde jumys isteýi tıis.
–MÁMS birneshe aspektige jaǵymdy áser etedi. Birinshiden, bıýdjetti ulǵaıtýǵa bolady. Bul manıpýlıasııalar men operasııalar júrgizý úshin zamanaýı dári-dármekter men shyǵyn materıaldaryn satyp alýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, qoǵamnyń sanasyna áser etedi. Árkim densaýlyǵynyń jaǵdaıy óz qolynda ekenin túsinedi. Mindetti medısınalyq saqtandyrý uǵymy adamdardyń sanasynan berik oryn alǵan kezde, kórsetiletin medısınalyq kómektiń deńgeıi men sapasy da aıtarlyqtaı joǵarylaıdy, syrqattaný tómendeıdi. Mindetti medısınalyq saqtandyrýdy paıdalaný – qalypty tájirıbe. Damyǵan elderde keńinen qoldanyp keledi. Turǵyndardyń salyqtary men saqtandyrý aýdarymdary olardy sapaly jáne tıimdi emdeýmen qamtamasyz etedi. Túrkııada 10 jyldaı jumys istedim. Onda birneshe júıe bar: zeınetaqy qory, áleýmettik saqtandyrý, orta bıznesti saqtandyrý jáne basqalary. Ár azamat saqtandyrýdyń qandaı da bir tujyrymdamasyn tańdaýǵa jáne polıs alýǵa jarna jasaýǵa quqyly. Olar saqtandyrýsyz birdeńe talap ete alamyn dep oılamaıdy. Sonymen qatar eger adamnyń qandaı da bir zııandy ádetteri bolsa, mysaly, temeki shekse, onda ol odan da kóp soma aýdarady.
Taıynsha kópsalaly aýdanaralyq aýrýhanasynyń bas dárigeri Anatolıı Rafalskııdiń oıynsha, medısınalyq saqtandyrý negizinen pasıentter úshin tıimdirek.
–Qarjyny durys basqara otyryp, jumys prosesin ońtaılandyrdyq. Qazir saqtandyrý medısınasyn engizýdi kútip otyrmyz. Medısınalyq tegin kómektiń kepildik berilgen kólemi jyl saıyn saqtalyp, keńeıip keledi, biraq medısınalyq saqtandyrý kóbirek múmkindikter berýi tıis. Biz jetekshi dárigerlerdi únemi oqýǵa jiberip otyramyz. О́ıtkeni adamdar mamandy olardyń tájirıbesi boıynsha tańdaıdy, al dárigerlerimiz suranysqa ıe bolýy tıis. Medısınalyq saqtandyrý áriptesterimizdi jaqyn shet memleketterdiń klınıkalaryna jiberip, óz tájirıbelerin shyńdaýǵa múmkindik beredi. Medısınalyq saqtandyrýy bar pasıentter úshin qalaı qýanbaısyń?! KT, MRT, ÝDZ sııaqty kúrdeli taldaýlarǵa ketetin shyǵyndardan qutylady. 2020 jyldyń qańtarynan bastap «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» osy shyǵyndardy ózi moınyna alady. Meniń oıymsha, MÁMS bizdiń klınıkaǵa turaqty ósý beredi. Jańa jylda ınsýlt ortalyǵy men ońaltý bólimshesin ashýdy josparlap otyrmyz, deıdi ol.
Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń jetekshisi, Qazaqstannyń Eńbek Eri Serik Aqsholaqovtyń aıtýynsha, saqtandyrý medısınasynyń múmkindikteri keń. Saqtandyrý medısınasynda emdelýshiler, dárigerler men klınıkalar úshin shyn máninde úlken múmkindikter bar. Medısınalyq saqtandyrýdy engizgennen keıin dárigerler operasııalar sanyn shektemeı, jelilik emes bıýdjetteý júıesi boıynsha jumys isteı alady. Iаǵnı dárigerler áldeqaıda kóp pasıentterdi qabyldaýǵa daıyn.
–Neırohırýrgııalyq bólimshelerdiń emdelýshilerin kútý jáne ońaltý óte mańyzdy. О́ıtkeni ortalyq júıke júıesimen manıpýlıasııalar nevrologııalyq tapshylyqqa, ıaǵnı sóıleý nemese qozǵalystyń buzylýyna ákep soqtyrýy múmkin. Operasııanyń nátıjesi durys ońaltýǵa tikeleı baılanysty. Bul emniń sońǵy kezeńi jáne ony emhanadan shyqqannan keıin jergilikti jerlerde dál sondaı joǵary deńgeıde júrgizý qajet. MÁMS ońaltýǵa da mańyzdylyq berip otyrǵanyna qýanyshtymyn, bul kóptegen prosesti retke keltirer edi, – dedi bilikti dáriger.
Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Dılıara Qaıdarova onkologııalyq naýqastarǵa da jańa júıeniń artyqshylyǵy mol ekenin jetkizdi. Bas onkologtyń aıtýynsha, Qazaqstanda shamamen 185 myń onkologııaǵa shaldyqqan naýqas bar. Jyl saıyn 35 myń syrqat tirkeledi. Halyqtyń shamamen 60%-y onkologııany erte kezeńde anyqtaıdy. Barlyq qajetti emdi naýqastar tegin alady. Alaıda, pasıentterge áli de tólep kele jatqan qymbat dıagnostıkalyq prosedýralar bar. MÁMS aıasynda kelesi jyly pasıentterdi hımıoterapııa, targettik terapııa prosedýralarymen qamtamasyz etýge, molekýlalyq-genetıkalyq zertteýler júrgizýge 35 mlrd teńge bólinedi. Osynyń bári pasıentterge tegin júrgiziletin bolady. Onkologtyń joldamasy boıynsha pasıentter MRT jáne KT apparattarynda tegin tekserýden ótedi. Bul aýrýdy bastapqy kezeńde anyqtap, dereý emdeýge kirisýge múmkindik beredi. Qazir Qazaqstanda onkologııalyq aýrýlardy qalpyna keltirý múmkindigi – shamamen 50%, al Eýropada bul kórsetkish – shamamen 70%. Jańa dıagnostıkalyq múmkindikter arqyly bul kórsetkish artady. Qazaqstandyqtar óz densaýlyǵyna beıjaı qaramaýlary jáne onkologııalyq aýrýlardyń aldyn alý, der kezinde emdelý úshin medısınalyq tekserýden udaıy ótýi tıis, deıdi ol.