Qaterli isiktiń aldyn alýǵa bolady

Saý jasýshalardy obyrlana jep, aǵzany keýleıtin bul derttiń eń bir qaýipti tusy – alǵashqy kezeńde aýrý belgileriniń múlde baıqalmaýynda. Sondyqtan naýqas syrqattanǵanyn sezbeı ýaqyt ozdyryp alyp, tek aýrý janyna bata bastaǵanda ǵana dárigerdiń aldyna keledi. Al der kezinde skrınıngten ótip, aýrýdyń alǵashqy damý órisin anyqtaǵan jaǵdaıda, odan tolyq jazylýǵa bolady. О́ıtkeni búginde qaterli isik dertin kóptegen sozylmaly aýrýlar tárizdi baqylaýda ustaýǵa múmkindik kóbeıip keledi.

TMD elderi ishinde alǵash ret Qazaqstanda Dúnıejúzilik onkologııalyq sammıt ótti. Elordaǵa álemniń túkpir-túk­piri­nen jınalǵan belgili onkolog­tar atalǵan aýrýmen kúres bary­syndaǵy tıimdi ádis-tásilderi­men, tájirıbelerimen bólisti. Ja­handyq is-sharaǵa kelgen meımandar arasynda birqatar elderdiń basshylary, birinshi hanymdar men koroldik otbasy músheleri, Syrtqy ister jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrleri bar. Sonymen 70-ten astam eldiń ókilderi jınalyp, onkologııalyq aýrýlardy baqylaý salasyndaǵy 350 kóshbasshy qatysqan sammıt aıasynda kóptegen tyń maǵlumat aıtyldy.

Qaterli isik – júrek-qan tamyrlary aýrýlarynan keıingi ólim-jitimi eń kóp qaýipti dert. Jer sharynda byltyr bul aýrýdan 9,6 mln adamnyń ómiri qıyldy. Álemde 18 mln-nan astam adamǵa atalǵan dıag­noz qoıylypty. Bul elimiz tárizdi bir memlekettiń halqynyń sanymen birdeı. Al 2040 jylǵa qaraı álemde jylyna 30 mln obyr aýrýy tirkeledi degen boljam bar.

Bul sammıt – Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesindegi mańyzdy tarıhı oqıǵa dese artyq aıtqandyq emes. Densaýlyq saq­taý mınıstri Eljan Birtanov Dúnıejúzilik Onkologııa kóshbas­shy­lary sammıtin ótkizý platformasy retinde Qazaqstandy tańdaǵan Halyqaralyq odaqqa alǵysyn bildirip, elimizdiń 10 jyldan beri UICC múshesi ekenin jáne onkologııalyq aýrýlarmen kúres máselesi árqashan memlekettiń áleýmettik saıasatynyń basym baǵy­ty bolǵanyn atap ótti. «2018 jyly Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev Joldaýynda Nur-Sultan qalasynda Ulttyq zertteý onkoortalyǵyn qu­rý­dy tapsyrdy. Maqsat – onko­lo­gııalyq aýrýǵa shaldyqqan naýqas­tar­dy sapaly medısınalyq qyzmet­pen qamtamasyz etý. Qazir orta­lyq­­tyń qurylysy júrip jatyr. Bul Ortalyq Azııadaǵy eń iri onkologııalyq keshen bolady dep josparlanýda. Sondaı-aq onkologııalyq aýrýlarmen kúres boıynsha keshendi jospar ázirlendi. Ony júzege asyrýǵa 35,1 mlrd teńge bólindi», dedi vedomstvo basshysy.

Sammıttiń qurmetti qonaq­ta­ry­nyń biri – Obyrdy baqylaý jónindegi halyqaralyq odaqtyń prezıdenti (UICC), Iordanııa hanshaıymy Dına Maıred. О́z otbasynda uly leıkozǵa ushyrap, onyń emdelip jazylýynan keıin atalǵan dertpen kúres jolyna túsken hanshaıym Qazaqstanda aýrýdy erte anyqtaý úshin tegin skrınıng júrgizýge memleket tarapynan qarajat bólinetinine rızashylyq bildirdi.

– Alaıda, adamdardyń óz densaýlyǵyna júrdim-bardym qaraýy, tegin tekserýden ótpeýiniń saldarynan aýrýdy erte anyqtaýǵa tolyq qol jetpeı otyr eken. 15 jyl buryn Iordanııada obyr dertin emdeý jolǵa qoıylmaǵandyqtan, naýqastar shetelge emdelýge baratyn. Onyń ishinde Qazaqstan da bar edi. Elimizde bilikti mamandar men qajet jabdyqtar boldy. Biraq aýrý asqynyp, tıimdi emdele bermeıtin. Meniń balam AQSh-ta, Ulybrıtanııada em aldy. Sol elderdiń tájirıbesine súıene kele, biz menedjmenttiń aqsap turǵanyn túsindik. Sodan baǵytymyzdy ózgertip, emdeýdi durys júrgizýge qol jetkizetin menedjmentke mán bergen edik, nátıjesin bere bastady. Al bul salada alǵa ilgerilegen Amerıka men Eýropa elderinde naýqastardyń jazylýy 80 paıyzǵa jetse, bizde 50 paıyzdan endi asyp keledi, – dedi hanshaıym.

Búginde elimiz boıynsha 18 myń syrqat onkologııalyq esepte tursa, jyl saıyn jańadan 35 myń naýqas tirkeledi eken. О́kinishke qaraı, otandyq medısınada sút bezi, jatyr moıny, óńesh jáne asqazan, baýyr, kolorektaldy obyr tárizdi aýrýlardy erte anyqtaýda aqysyz skrınıng júrgizilgenimen, turǵyndardyń bul rettegi belsen­diligi kóńil kónshitpeıdi. Jańa­dan bastalyp kele jatqan onko­lo­gııalyq aýrýlardyń shamamen 25 paıyzy skrınıng kómegimen anyqtalyp, sheńgel qursaýynan jyldam bosap shyǵýǵa múmkindik beredi eken. Sol sebepti elimizde onkologııalyq aýrýlarmen kúres jónindegi keshendi jospar aıasynda erler men áıelderge arnalǵan tekserý kabınetteri ashylyp, onyń sany 539-dan 1284-ke deıin artty. 5 joǵary mamandandyrylǵan radıasııalyq onkologııa ortalyǵy, ımmýnogıstohımııa zerthanalary, onkoortalyqtar dıagnostıkalyq jabdyqtarmen qamtylǵan, bilikti mamandarǵa qosa psıhologtar men áleýmettik qyzmetkerler de pasıentterge kómekke keledi. Al byltyrdan bastap otandyq onkologtar Eýropalyq medısınalyq onkologııa qoǵamynyń (ESMO) usynymdary boıynsha jańar­tyl­ǵan hattamalar men standarttarǵa sáıkes jumys isteýde.

Elimizdiń bas onkology Dılıara Qaıdarova baıtaq jurtymyzdyń soltústigi men shyǵysynda obyrmen aýyrý úlesiniń joǵary ekenine toqtalyp, О́skemende erte dıag­noz qoıý boıynsha qanatqaqty joba qolǵa alynyp, ókpedegi derttiń aldyn alý boıynsha 900 adamǵa kompıýterli tomografııa júrgizilgenin, olardyń ishinde 25 adamda jańadan obyr túzilisi júrip jatqany anyqtalǵanyn aıtty. Bul shara Soltústik Qazaqstan jáne Aqmola oblystarynda jalǵasty.

Zaman men ýaqyt talabyna saı jabdyqtalǵan klınıkalar, bilikti onkolog dárigerler qata­ry kóbeıgenimen, adamdar óz den­saý­­lyǵyna jaýapkershilikpen qaramasa, elimizde aýrý quryǵyna túsetinder azaımaıdy. Arnaıy keshendi baǵdarlama boıynsha aldaǵy 2 jylda PET ortalyqtaryn ashý, ıadrolyq dıagnostıkany, telepatologııa jáne telekonsýltasııa júıesin, ońaltýdy jáne pallıatıvtik kómekti damytý, derbestendirilgen molekýlalyq-genetıkalyq testileýdi, onkologııada emdeýdiń ınnovasııalyq ádisterin engizý, sáýlelik terapııa parkin jańartýǵa bólingen 35 mlrd somanyń halyq ıgiligine jaratý kózdelip otyr. Árıne áýeli árqaısysymyzdyń óz den­saý­lyǵymyzǵa jaýap­ker­shi­li­gi­miz óte mańyzdy.

Onkolog-dáriger Muratjan Saqtaǵanovtyń aıtýynsha, skrınıng júrgizilgen jyldar ishinde adamdardyń dárigerge kelip qaralý mádenıetiniń birshama oń ózgerisi baıqalady. Nátıjesinde, sút bezi qaterli isiginiń erte anyqtalýynyń kórsetkishi ósip, 80 paıyzdan asty. Al buryn sút bezi obyryna shaldyqqan naýqastyrdyń 44 paıyzy ǵana 5 jyl ómir súretin. Qalǵan naýqastar ómirimen qoshtasýǵa májbúr bolatyn. Dárigerlerge «skrınıng aýrýdy anyqtaý úshin kerek, al ony boldyrmaýdyń joldary qandaı?» degen kókeıdegi saýaldy da irikpedik. Aýrýdyń ereksheligi sonda, pasıent syr­qat­tan jazylǵanymen onyń aǵza­syn­daǵy jasýshalarda bul aýrý­men aýyrǵany týraly aqparat saqtalady da, bir qolaıly kezde qaıta jandanýy yqtımal. Al negizinen dertke boı aldyrmaýdyń birneshe joly bar. Bul kez kelgen qıyndyqta kúızeliske túsip ketpeý, as ishý, tamaqtaný mádenıetin qalyptastyrý, aýrý týdyratyn túrli vırýstan saqtaný nemese oǵan qarsy ekpe jasatý deıdi mamandar. Máselen, asqazan obyryn týdyrýǵa helıkobakterler, ba­ýyr isigin gepatıt S, B túrleriniń qozdyrýshylary, jatyr moıny obyryna papılloma vırýstary sebepshi bolady. Sondyqtan akademık Tóregeldi Sharmanovtyń durys tamaqtaný jónindegi keńesterine bar qazaqtyń qulaq asqany abazal. Halqymyz «Aýrý – astan» dep beker aıtpaǵan, sizder, elge durys aqparat berip, onkoaýrýdyń úkim emestigin jetkizińizdershi», deıdi dárigerler qaýymy.

Sammıt aıasynda Qazaqstan, «Merk Bıofarma» jáne «Asıno» fır­masynyń ókilderi arasyn­da uzaqmerzimdi úshjaqty memo­ran­dýmǵa qol qoıyldy. Úsh blok boıynsha strategııalyq damýǵa – densaýlyq saqtaý mamandaryn oqytý, dıagnostıkanyń sońǵy tá­silderin qoldaný, sondaı-aq pa­sıent­terdi zamanaýı jáne oń­taı­­ly emdeýdi qarastyrǵan memo­randýmǵa elimizdiń atynan Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov, «Merk Bıofarma» kompa­nııasynyń TMD elderi boıyn­sha dırektory Rodjer Elıa, sondaı-aq «Asıno Kaz» JShS («Asıno» kompanııalar toby) bas dırektory Lıýdmıla Jangeldına qol qoıdy.

E.Birtanov qaterli isikti dıag­nostıkalaý men emdeýdiń halyq­ara­lyq, ulttyq standarttaryn qamtamasyz etý jáne saqtaýda, isik­terdi dıagnostıkalaý men emdeý­diń ınnovasııalyq tásilderin engizý­de, sondaı-aq dárigerler men onkologııalyq qyzmettiń basqa da qyzmetkerleri arasynda isikterdi dıagnostıkalaý men emdeýde sınergııany qamtamasyz etý boıynsha yntymaqtastyqty keńeı­týge elimizdiń múddeli eke­ni­ne toqtaldy.

«Qazaqstanda jyl saıyn onko­lo­gııalyq aýrýǵa ushyraǵan naý­qas­tardyń sany artyp keledi. Obyr aýrýyna shaldyqqandar boıynsha 50 eldiń qataryndamyz. Sondyqtan da kadrlyq áleýetti damytý jáne onkologııaǵa qa­tys­ty ózekti máselelerdiń jańa sheshimderin izdeý biz úshin ma­ńyz­dy» dedi mınıstr. Al R.Elıa «Merk Bıofarma» kompanııasy onkologııalyq aýrýlarǵa qarsy kúres jónindegi memlekettik bastamalardy qoldaıtynyn aıta kele, kelisimniń sharttaryna sáıkes, taraptar ǵylymı qoǵamdastyqty, jańa problemalarmen aınalysatyn densaýlyq saqtaý mamandaryn jáne osy patologııadan zardap shegetin pasıentterdi biriktirýge baǵyttalǵan birlesken is-sharalar ótkizýdi josparlap otyrǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq bolashaqta yntymaqtastyqtyń onkologııa salasy boıynsha ǵana emes, irgeli jáne klınıkalyq medısınanyń basqa baǵyttarynda da damýyna múddeli ekenin atap ótti.