Abaı men ál-Farabıdiń mereıtoılary keń kólemde atalyp ótedi

Jıynǵa mınıstrler, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń basshylary, qoǵam qaıratkerleri  men ǵalymdar qatysty. О́ńirlerdiń ákimderi otyrys jumysyna selek­torlyq baılanys arqyly qatysty.

Memlekettik hatshy alǵysó­zinde atalǵan sharalardy joǵary maz­mundyq deńgeıde ótkizý eldigimizdi, egemendigimizdi aıshyqtaıtynyn atap ótti. «Biz osy uly tulǵalar ar­qy­ly qazaq dalasynda órkenıettiń, ǵylym men bilimniń, ádebıettiń ejelden órken jaıǵanyn búkil álemge jan-jaqty pash etetin bolamyz. Sondyqtan bul mereıtoılar – bárimiz úshin úlken syn, tarıhı jaýapkershilik», dedi Qyrymbek Kósherbaev.

Abaı Qunanbaıulynyń mereı­toıyn merekeleý jospary 80 tar­maqty qamtıdy, solardyń ishinde iri halyqaralyq jáne respýblıkalyq qoǵamdyq mańyzy bar, mádenı-aǵartýshylyq is-sharalar, medıalyq jobalar jáne t.b. sharalar qamtylǵan.

Uly Abaı mereıtoıynyń resmı ashylý rásimi 2020 jyldyń qańtar aıynda Nur-Sultan qalasynda saltanatty jaǵdaıda ótedi.

Mereıtoılyq jyl kúntizbesine álemde keń taraǵan Abaı eńbekteriniń tusaýkeseri, belgili abaıtanýshy-ǵalymdardyń, shyǵarmashylyq jáne ǵylymı zııaly qaýym ókilderiniń qatysýymen Parıjdegi IýNESKO shtab-páterinde halyqaralyq ǵyly­mı-praktıkalyq konferensııa, Kem­brıdj ýnıversıteti mýzeıindegi is-sharalar sekildi aýqymdy jobalar endi. Halyqaralyq is-sharalar qa­tarynda Máskeýde ótkiziletin sal­tanatty jıyn men Úlken teatr­da qoıylatyn «Abaı» operasy jos­par­lanǵan.

Mereıtoı aıasynda Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarı­hı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq mýzeı-qoryǵyn mýzeefıkasııalaý jáne aqyn esimimen baılanysty tarıhı-mádenı mura obektilerine ǵylymı-restavrasııalaý jumystaryn júrgizý qarastyrylǵan.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna oraı respýblıka boıynsha 500-ge jýyq shara uıymdastyrylatynyn habarlady. Onyń aıtýynsha, Shyǵys Qazaqstan oblysyna sapary barysynda memlekettik komıssııa tarapynan aımaqtaǵy mýzeıler men qoryqty, mavzoleıdi qalpyna keltirý tapsyrylǵan.

 «Kelesi jyly bizdiń aldymyzda úlken tarıhı, mádenı mańyzy bar sharalar tur. Bizdiń mindetimiz – ony óz deńgeıinde ótkizip, elimizdiń, ultymyzdyń abyroıyn, bedelin dúnıe júzine tanytý. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, Úkimet barlyq memlekettik organdarmen birigip, jalpyrespýblıkalyq jospardyń jobasyn ázirledi. Búginde atalǵan jospar barlyq memlekettik organdarmen kelisildi. Osy josparǵa sáıkes, barlyq eldi mekenderde, aýdan, oblys ortalyqtarynda, elordada, respýblıkalyq, halyqaralyq deńgeıde keminde 500 is-shara ótýi kerek. Oǵan qosymsha mereıtoılardy halyqaralyq deńgeıde ótkizý úshin qazir IýNESKO, TÚRKSOI halyqaralyq uıymdarymen kelis­sózder júrgizip jatyrmyz», dedi ol.

Sonymen qatar Berdibek Sapar­baev uly Abaıdyń eńbegin basqa til­derge aýdarý máselesin de eske saldy. «Abaı Qunanbaıuly shyǵarmalaryn kitap qylyp shyǵarý, derekti fılm­der túsirý syndy jumystar josparǵa sáıkes júrgizilip jatyr. Biz uly aqynnyń eńbekterin kem degende 10 tilge aýdarýymyz kerek. IýNESKO tóńiregindegi shara Parıj qalasynda qarasha aıyna josparlanǵan. Bizben qarym-qatynasy jaqsy memleketterde Abaıtaný ortalyǵyn ashý jumystary júrgizilip jatyr», dedi Vıse-premer. Oǵan qosa Abaıdyń 175 jyldyǵyn toılaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 3,2 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetten 500 mln teńge bólingenin málimdedi. 

Mereıtoı sheńberindegi shara­lardyń kóbi ótkizilýi josparlanǵan Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov oblystyń da­ıyndyǵy týraly baıandama jasady. Oblys ákiminiń aıtýynsha, aımaqtaǵy joldardy jóndeýge 12,1 mlrd teńge jumsalǵan. Sonymen birge Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha 300 mek­teptiń salynatynyn da habarlady. Al qoǵam qaıratkeri Murat Áýe­zov uly tulǵalardyń mereıtoıyn toılaýǵa Qazaqstan halqy Assam­bleıasyn da jumyldyrý keregin aıtty.

Jıyn barysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev «Samuryq-Qazyna» jáne basqa da kompanııalardyń esebinen Nur-Sultan qalasynda «Abaı álemi» degen úlken ortalyq salý josparymen jáne qala ákimshiligi esebinen Abaı kóshesiniń boıynda uly aqynǵa qosymsha úlken eskertkish ornatylatynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, mereıtoıdyń respýblıkalyq jos­parynyń jobasy ázirlengen. Olar­dyń qatarynda halyqtyń barlyq býy­nyn qamtıtyn arnaıy jobalar, ǵy­lymı taldaý, qoǵamdyq mańyzdy já­ne mádenı-buqaralyq is-sharalar bar.

Ábý Nasyr ál-Farabıdiń 1150 jyl­dyq mereıtoıyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi jalpyrespýb­lı­kalyq josparda uly fılosoftyń murasyn zerdelep, mánin túsinýge baǵyttalǵan 50-den astam is-shara qamtylǵan. Memlekettik hatshy Q.Kó­sherbaev is-sharalardyń Arısto­telden keıingi ekinshi ustaz atanǵan ál-Farabı ıdeıalaryn jastar arasynda nasıhattaýǵa, sondaı-aq ǵylymı zertteýlerdi jandandyrýǵa baǵyttalýyn qamtamasyz etý qajettigin atap ótti. Osy oraıda Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli uly tulǵalarǵa arnalǵan sharalardyń akademııaǵa múshe memleketter astanalarynda ótkiziletinin jetkizdi.

2020 jyldyń qańtar aıynda mereıtoıdy merekeleýdiń resmı rásimi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «ál-Fara­bı or­talyǵynyń» halyqaralyq tusaý­keserimen bastalmaq.

Elordada IýNESKO, TÚRKSOI jáne ISESKO aıasynda «Ál-Farabı jáne álemdik órkenıet» atty halyqaralyq ǵylymı sımpozıým ótkiziledi. Oǵan otandyq jáne sheteldik jetekshi ǵalymdar, joǵary oqý oryndarynyń basshylary jáne t.b. shaqyrylady.

Túrkistan oblysynda art-festı- val uıymdastyrylyp, onyń aıasynda qolónershilerdiń jár­meń­keleri, ulttyq oıyndar boıynsha jarystar men merekelik konsertter ótkizilmek.

Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi Ábý Nasyr ál-Farabıdiń 1150 jyldyq mereıtoıyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi baıandamasynda IýNESKO-nyń qatysýymen atap ótiletin ataýly sharalar tizimine ál-Farabıdiń mereıtoıyn engizý jóninde jumys júrgizilip jatqanyn málimdedi. «Naqty sheshim bıyl 12-27 qarasha aralyǵynda ótetin IýNESKO bas konferensııasynda qabyldanady», dedi mınıstr.

«Sodan keıin 2020 jylǵy 21 qańtarda Mádenıet jáne sport mınıstri bastaǵan delegasııa men ekspe­dısııa músheleri Damaskide Elba­symyzdyń tapsyrmasymen salyn­ǵan ál-Farabı ortalyǵyn salta­natty túrde ashady. Qazir bul orta­lyqty retke keltirý jumystary júrgizilýde. Prezıdenttiń tapsyrmasy bo­ıynsha 4-7 qarashada Syrtqy ister, Mádenıet jáne sport, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń jaýap­ty qyzmetkerleri men «Qazqaıta­jańartý» mekemesiniń mamandary Sırııaǵa issaparmen shyǵady. Sapar barysynda Damask qalasyndaǵy ál-Farabı ortalyǵyn saltanatty ashý jóninde tıisti kelissózder júrgizedi. 2020 jyldyń sáýirinde «Ekinshi ustaz» atalǵan Ábý Nasyr ál-Farabıdiń álem órkenıetine qosqan úlesi» taqyrybynda ǵylymı-praktıkalyq konferensııa Afıny qalasyndaǵy «Panteon» Saıası jáne áleýmettik ǵy­lymdar ýnıversıtetinde bolady», dedi Muhtar Tileýberdi. Son­daı-aq mınıstrdiń dereginshe, Is­lam Yntymaqtastyq Uıymyna múshe elderdiń Syrtqy ister mınıstr­leriniń 47-sessııasy aıasynda ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyna arnalǵan fotokórme ashylady.

Otyrysta Komıssııa ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń basshylaryna Abaı men ál-Farabıdiń mereıtoılaryn atap ótý aıasynda josparlanǵan is-sharalardy sapaly ári ýaqtyly oryndaýǵa qatysty birqatar tapsyrmalar berdi.

Jıyndy qorytyndylaǵan Memlekettik hatshy Q.Kósherbaev «ultymyzdyń uly tulǵalarynyń muralaryn ulyqtaý jumystaryn memleket pen ulttyń qundylyqtaryna degen shynaıy qatynas retinde baǵalaý kerek» dep atap ótti.