2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esep komıtetiniń esebi (Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń tıisti esebine qorytyndy

2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esep komıtetiniń esebi (Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń tıisti esebine qorytyndy)

Seısenbi, 25 maýsym 2013 2:40

KIRISPE

Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti (budan ári – Esep komıteti) Qazaqstan Respýblıkasy Bıýdjet kodeksiniń 138-babyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń tıisti esebine qorytyndy bolyp tabylatyn 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esep (budan ári – Esep) daıyndady.

Atalǵan Esep Esep komıtetiniń baqylaý is-sharalarynyń materıaldary, qarjylyq buzýshylyqtar jónindegi taldamalyq zertteýler, statıstıkalyq derekter, ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń aqparat­tary men Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń (budan ári – Úkimet) 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esebi negizinde jasaldy.

Seısenbi, 25 maýsym 2013 2:40

KIRISPE

Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıteti (budan ári – Esep komıteti) Qazaqstan Respýblıkasy Bıýdjet kodeksiniń 138-babyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń tıisti esebine qorytyndy bolyp tabylatyn 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esep (budan ári – Esep) daıyndady.

Atalǵan Esep Esep komıtetiniń baqylaý is-sharalarynyń materıaldary, qarjylyq buzýshylyqtar jónindegi taldamalyq zertteýler, statıstıkalyq derekter, ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń aqparat­tary men Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń (budan ári – Úkimet) 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esebi negizinde jasaldy.

Taldaý men tıimdilikti baǵalaý negizinde respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn jetildirý jáne memleket aktıvterin basqarýdyń tıimdiligin arttyrý jóninde tujyrymdar men usynystar berilgen.

 

2012 JYLY RESPÝBLIKALYQ BIýDJETTIŃ ATQARYLÝYNYŃ MAKROEKONOMIKALYQ ShARTTARY

Negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń atqarylýyn baǵalaý

2012 jyly respýblıkalyq bıýdjet ekono­mıkalyq ósim jalǵasyp, eksporttalatyn energetıkalyq resýrstarǵa degen baǵa ósip, jumyssyzdyqtyń jalpy deńgeıi tómendegen tusta atqaryldy.

Úkimet makroekonomıkalyq kórsetkishterdi 2012 jylǵy naýryzda jáne qarashada naqtylady.

Boljamdy makroekonomıkalyq kórset­kish­terdi birneshe márte naqtylaý 2012 jylǵy res­pýblıkalyq bıýdjettiń parametrlerin jos­parlaý sapasyna áserin tıgizdi. Nátıjesinde, respýblıkalyq bıýdjetti birinshi (naýryz) naqtylaý kezinde kirister – 486,0 mlrd. teńgege, al shyǵystar – 507,2 mlrd. teńgege ulǵaıǵan bolatyn. 2012 jylǵy qarashada kirister naqtylanǵan mánnen – 382,6 mlrd. teńgege, al shyǵystar – 183,7 mlrd. teńgege azaıtyldy.

Bıýdjettiń kiristeri men shyǵystary parametrleriniń aýytqýy onyń tapshylyǵynyń kólemine áser etti. Onyń bastapqyda 758,5 mlrd. teńgege bekitilgen mólsheri eki márte naqtylanǵannan keıin tapshylyq 983,1 mlrd. teńgege deıin ulǵaıdy.

Naqty sektor shyǵystary 2011 jylmen salystyrǵanda 18,6%-ǵa ulǵaıdy, bul rette olardyń edáýir bóligi memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardy iske asyrýǵa baǵyttaldy.

Alaıda, Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damytýdyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn (budan ári – ÚIIDMB) iske asyrý kezinen bastap jalpy ishki ónim (budan ári – JIО́) qurylymyndaǵy óndirýshi ónerkásiptiń úlesi aıtarlyqtaı eleýli ózgeristerge ushyraǵan joq.

JIО́ ósimi munaı men gazdy jáne ózge de shıkizatty óndirý jáne eksporttaý, sondaı-aq qyzmet kórsetý óndirisi qamtamasyz etip otyrǵan valıýtalyq-shıkizattyq rentanyń ulǵaıýyna táýeldi bolyp otyr.

JIО́ kóleminde shıkizattyq quraýshy bólik­­­­terdiń basym bolýy shoǵyrlandyrylǵan bıýdjet­tiń túsimderinde shıkizattyq kiristerdiń eleýli úlesimen rastalýda, ol 2012 jyly 52,8%-dy qurady.

Elimizdiń syrtqy saýda aınalymy 2011 jylmen salystyrǵanda 7,6%-ǵa ulǵaıdy. Buǵan kóp jaǵdaıda ımporttyń ilgeri ósimi esebinen qol jetkizildi, 2011 jylmen salystyrǵanda ımport 6,5 mlrd. teńgege (14,6%) ósse, al eksport tek 4,2 mlrd. teńgege (4,4%) ulǵaıǵan.

Respýblıkada JIО́-ni qalyptastyrýdaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń (budan ári – ShOB) úlesi 2012 jyly 17,8%-dy qurady.

Inflıasııanyń jyldyq máni 2012 jyly 6% deńgeıinde qalyptasyp, 2011 jylǵy 7,4%-dyq kórsetkishten 1,4%-ǵa tómendegen.

Esepti kezeńde halyqtyń ómir súrý deńgeıin sıpattaıtyn kórsetkishterdiń óskeni baıqaldy. Halyqtyń naqty aqshalaı kiristeriniń ósý qarqyny 6,8%-dy qurasa (2011 jyly – 7,4%), naqty ortasha jalaqy kólemi 6,9%-dy (2011 jyly – 7,2%) qurady.

Bilim berý salasyn damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik qarajattyń úlesi 2012 jyly JIО́-niń – 4%-yn, densaýlyq saqtaý salasynda 737 mlrd. teńgeni nemese JIО́-niń 2,4%-yn qurady.

Esepti jyly respýblıkada jumyspen qamtylǵandar sany 2,5%-ǵa ósti, atalmysh ósim taý-ken óndirisi ónerkásibi (8,9%), qurylys (6,2%), bilim jáne densaýlyq saqtaý (3,5%) sııaqty salalar esebinen qamtamasyz etildi.

2012 jylǵy 1 jeltoqsanǵa bank aktıvteri 13,7 trln. teńgeni qurap, jyl basymen salystyrǵanda 7,0%-ǵa ósken.

Jalpy syrtqy borysh (budan ári – JSB) kólemi 2011 jylmen salystyrǵanda 2012 jyly 11,8 mlrd.AQSh dollaryna nemese 9,4%-ǵa ulǵaıyp, 137 mlrd.AQSh dollaryn qurady.

2011 jyly JIО́-ge shaqqanda JSB-nyń úlesi – 66,6% bolsa, 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha 68,3%-dy qurady.

Memlekettik boryshtyń kólemi 2011 jylmen salystyrǵanda 2012 jyly 448,7 mlrd. teńgege nemese 13,3%-ǵa ósti.

Ulttyq qor aktıvteriniń jáne jalpy halyqaralyq rezervtiń somasy 2012 jyly 86 mlrd.AQSh dollaryn qurady.

«2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń baptarynyń atqarylýyn baǵalaý

2012 jyly Úkimet «2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qa­zaqstan Respýblıkasynyń 2011 jylǵy 24 qara­sha­daǵy Zańynyń (budan ári – Zań) 28 babynyń eki babyn (23, 25) oryndamaǵan, túrli sebepterge baılanysty 7 babyn (1, 16, 17, 18, 19, 21, 24) tolyǵymen oryndamaǵan, 12 bapty (2, 3, 6, 7, 8, 10, 12, 13, 14, 15, 22, 26) tolyq kóleminde iske asyr­ǵan, 7 bap (4, 5, 9, 11, 20, 25-1, 27) normatıvtik sıpatqa ıe.

Úkimet respýblıkalyq bıýdjetti iske asyrý maqsatynda «2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyn iske asyrý týraly» 2011 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy №1428 qaýlysyn (budan ári – Úkimettiń 2011 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy № 1428 qaýlysy) qabyldady.

Zańǵa ózgerister úsh márte engizildi, Úkimettiń 2011 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy №1428 qaýlysyna 15 ret ózgeris engizilgen. Bul rette, 2012 jylǵa arnalǵan bıýdjettiń naqtylanǵan parametrleriniń 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan bastapqy bıýdjetten eleýli aıyrmashylyǵy bar.

Bıýdjet tapshylyǵy 906,5 mlrd. teńge boldy, bul – josparlanǵannan 76,6 mlrd. teńgege kem, onyń JIО́-degi úlesi 3,0%-dy qurady nemese Zańda belgilengen kórsetkishten 3,1%-ǵa tómen boldy.

Zańmen bekitilgen josparly kezeńge arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet parametrlerin naqtylaý kezinde Úkimet tek aǵymdaǵy jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń parametrlerine ózgerister engizýde, al josparly kezeńniń ekinshi jáne úshinshi jyldaryna arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń parametrleri ózgerissiz kúıinde qalýda.

Rezervterdi qosa eseptegende, 2012 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń 16%-dan astamy Úkimettiń sheshimi boıynsha óńirler men ákimshiler arasynda bólinip otyrǵan. Sóıtip, «Respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zań tikeleı qoldanylatyn zańǵa aınalmaı otyr, bul esepti qarjy jyly respýblıkalyq bıýdjet parametrlerin birneshe márte qaıta qaraýǵa, bıýdjet qarajatyn óńirler bólinisinde negizsiz bólýge ákelýde. Bunyń barlyǵy bıýdjet qarajatynyń ıgerilmeýine, qarajattyń respýblıkalyq bıýdjetke qaıtarylýyna, óńirlerde memlekettik, salalyq baǵdarlamalardyń jáne ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýyna bólingen nysanaly transfertterdiń negizsiz jáne tıimsiz paıdalanylýyna ákep soqtyrýda.

 

RESPÝBLIKALYQ BIýDJETTIŃ ATQARYLÝYN TALDAÝ JÁNE BAǴALAÝ

Respýblıkalyq bıýdjet túsimderiniń atqarylýyn taldaý jáne baǵalaý

2012 jyly respýblıkalyq bıýdjettiń túsimderi 6 068,1 mlrd. teńgeni qurap, 2011 jylmen salystyrǵanda 736,9 mlrd. teńgege ulǵaıdy.

Respýblıkalyq bıýdjettegi kiristerdiń úlesi túsimderdiń jalpy kóleminde – 78,5%-dy, ótelgen bıýdjettik kredıtterdiń úlesi – 2,1%-dy, qaryzdar túsimderiniń úlesi 19,4%-dy qurady.

2012 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń kirisi 4 729,9 mlrd. teńgege josparlanyp, is júzinde 4 763,4 mlrd. teńgege nemese 100,7%-ǵa oryndaldy.

Kiristerdiń jalpy somasynda salyqtyq túsimder 2 975,6 mlrd. teńgeni nemese 62,4%-dy, salyqtyq emes túsimder – 249,9 mlrd. teńgeni nemese 5,2%-dy, negizgi kapıtaldy satýdan túsken túsimder – 17,3 mlrd. teńgeni nemese 0,4%-dy, transfert túsimderi – 1 520,7 mlrd. teńgeni nemese 31,9%-dy qurady.

Burynǵy jylmen salystyrǵanda salyqtyq túsimder 25,6 mlrd. teńgege nemese 0,9%-ǵa tómendegen, bul rette salyqtyq emes túsimder – 141 mlrd. teńgege nemese 2,3 ese, negizgi kapıtaldy satýdan túsken túsimder – 1,2 mlrd. teńgege nemese 7,5%-ǵa, transfert túsimderi – 195,3 mlrd. teńgege nemese 14,7%-ǵa ósken.

Taýarlardyń ımportyna aksızderdiń tórt túri, arnaıy jáne qorǵaý bajdarynyń úsh túri boıynsha túsimder jospary iske asyrylmaǵan.

2011 jylmen salystyrǵanda iri salyq tóleýshilerden túsken túsimder 336,7 mlrd. teńgege nemese 21,4%-ǵa tómendegen.

2009-2011 jyldar kezeńinde bıýdjetke korporatıvtik tabys salyǵyn (budan ári – KTS) tólegen salyq tóleýshilerdiń sany 53,4 myńnan 64,6 myńǵa deıin ósti.

Sonymen birge, salyq bazasynyń ósýine qaramastan, KTS boıynsha túsimder jospary 5 jyl boıy oryndalmaı keledi: 2012 jyly 40 mlrd. teńgege nemese 3,7%-ǵa, (KTS-tyń tórt túriniń úsheýi boıynsha jospar oryndalmaǵan); 2011 jyly – 99,0%-ǵa, 2010 jyly – 98,7%-ǵa, 2009 jyly – 97,6%-ǵa, 2008 jyly – 97,5%-ǵa oryndalmaǵan.

2012 jyly bıýdjetten 451,0 mlrd. teńge mólsherinde qosylǵan qun salyǵynyń (budan ári – QQS) asyp ketken somasy qaıtarylǵan, bul ótken jylǵy qaıtarylǵan somadan 144,7 mlrd. teńgege kóp. Monıtorıngide turǵan 37 salyq tóleýshige QQS-tyń asyp ketken somasy ońaılatylǵan tártippen (salyq tekserýleri júrgizilmesten) qaıtaryldy, 2009 jyldan beri qaıtarylǵan soma 59,0-den 196,9 mlrd. teńgege deıin ósti.

2013 jylǵy 1 qańtarǵa salyq tóleýshilerdiń jeke shottaryndaǵy eseptelgen salyq somasynan esepke jatqyzylǵan QQS somasynyń asyp ketýi esebinen qalyptasqan artyq tólemder – 1 113,4 mlrd. teńgeni nemese 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjetke salyq túsimderiniń 37,4%-yn qurady.

2010 jyldan beri QQS boıynsha salyq esebinde turǵan salyq tóleýshilerdiń sany 2012 jyly 81,2 myńnan 92,6 myńǵa deıin ósken, alaıda, eseptelgen salyqty bıýdjetke aqsha qarajatymen tólegen salyq tóleýshilerdiń sany 63,2 myńnan 59,4 myńǵa deıin azaıǵan

Tabıǵı jáne basqa da resýrstardy paıdalanýdan túsken túsimder 2012 jyly 227,0 mlrd. teńgeni nemese 106,1%-dy qurady.

2012 jyly respýblıkalyq bıýdjetke 1 146,9 mlrd. teńge nemese josparǵa 101,4% kedendik tólemder men salyqtar (budan ári – KTmS) túsken, ótken jylmen salystyrǵanda túsimder 5,1 mlrd. teńgege ósti. Respýblıkalyq bıýdjettiń salyq túsimderindegi KTmS-tyń úlesi 38,5%-dy qurady.

Respýblıkalyq bıýdjettiń salyq túsim­derindegi Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda shyǵarylatyn taýarlarǵa, oryndalatyn jumystar men kórsetiletin qyzmetterge baılanysty salyqtar men tólemder 2011 jyly – 61,2%-dy, 2012 jyly – 56,9%-dy; taýarlardyń (qyzmetterdiń) ımportyna baılanysty túsimder 2011 jyly – 33,6%-dy, 2012 jyly 37,6%-dy qurady. Sonymen, 2012 jyly burynǵy jylmen salystyrǵanda taýarlar ımportynan túsetin salyqtardyń úlesi 4%-ǵa ósip, ishki óndiriske baılanysty salyqtardyń úlesi 4,3%-ǵa tómendegen.

Respýblıkalyq bıýdjetke túsken salyqtyq emes túsimder 249,9 mlrd. teńgeni nemese jospardyń 103,6%-yn qurady.

Salyqtyq jáne kedendik ákimshilik etýdiń tıimdiligin baǵalaý

Respýblıkada salyqtardyń jáne respýb­lıkalyq bıýdjetke tólenetin basqa da tólemderdiń tolyqtyǵy men ýaqytylylyǵyna áser etetin birqatar problemalar saqtalyp otyr.

Táýekelderdi basqarý júıesiniń (budan ári – TBJ) qoldanylýyn eskere otyryp, josparly tekserý júrgizý úshin salyq tóleýshilerdi irikteý táýekeli joǵary salalarǵa basa nazar aýdarýdyń jáne qolda bar resýrstardyń neǵurlym tıimdi paıdalanylýyn qamtamasyz etýdiń maqsattaryna saı kelmeıdi.

Táýekeldiń joǵary tobyna jatqyzylǵan 1,5 myń tekserilgen salyq tóleýshiniń ishinen, 481 tekserý nemese 31,7%-y bolmashy qosymsha esepteýlermen aıaqtalǵan, sonymen qatar, jekelegen salyq tóleýshiler boıynsha eseptelgen salyqtar azaıtylǵan.

2012 jyly 175 zańdy tulǵa sot sheshimimen jalǵan kásiporyn dep tanylǵan. Olar boıynsha salyq organdary jalǵan kásiporyndar bergen shotfaktýra boıynsha jasalǵan mámilelerdi shyǵystarǵa jatqyzý esebinen ózderiniń salyq mindettemelerin azaıtyp kórsetken 2 887 kontragentti anyqtady. Nátıjesinde, bıýdjetke qosymsha túspegen salyqtardyń somasy 63,0 mlrd. teńge, sonyń ishinde KTS – 29,8 mlrd. teńge, QQS – 33,1 mlrd. teńge boldy. Onyń ishinde olardyń bankrot bolýyna (89), taratylýyna (120), talap qoıý merziminiń ótýine (1,1 myńy), buryn jalǵan kásiporyn dep tanylýyna (79) baılanysty 1 421 kontragent boıynsha 20,0 mlrd. teńge bıýdjet shyǵyndary qaıtarymsyz bolyp otyr.

Monıtorıngide turǵan iri salyq tóleýshilerge QQS-tyń asyp ketken somalaryn qaıtarý ońaı­latylǵan tártippen júrgiziledi. Bul rette keıin qaıtarýdyń negizdiligine júrgiziletin tekserýler kezinde TBJ qoldanylmaıdy, bul óz kezeginde bıýdjettik shyǵyndarǵa ákelip soqtyrady.

Zańdy tulǵalardy qaıta uıymdastyrýǵa qatysty qoldanystaǵy zańnama normalary, sondaı-aq tıimsiz salyqtyq ákimshilik etý qaıta uıymdastyrý jolymen salyq mindettemelerin oryndaýdan jaltarý shemasyn qoldanýǵa jaǵdaı jasap otyr. Máselen, 2013 jylǵy 1 qańtarǵa deıin ádilet organdarynyń qaıta uıymdastyrylatyn zańdy tulǵalardyń qurylýyn jáne qyzmetiniń toqtatylýyn tirkeý rásimderin júzege asyrý kezinde salyqtyq mindettemeleriniń oryndalýyn tekserý kózdelmegen.

Zańdy tulǵalardy qaıta uıymdastyrý shemasyn qoldaný kezinde 6 jaǵdaıda respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵyndary – 10,5 mlrd. teńgeni, onyń ishinde sapasyz ákimshilik etý saldarynan shekken shyǵyndar 3,3 mlrd. teńgeni qurady. Bul rette 2013 jylǵy 1 qańtarǵa 2,8 myń zańdy tulǵa birigý jáne qosylý jolymen qaıta uıymdastyrylǵan.

2012 jyly Salyq kodeksiniń 16-babyna sáıkes KTS jáne QQS boıynsha salyq jeńildikteri 10,2 myń sharýashylyq júrgizýshi sýbektige berilgen, respýblıkalyq bıýdjetke túspegen salyqtardyń jalpy somasy 936,3 mlrd. teńgeni qurady.

Úkimetpen aradaǵy jasalǵan halyqaralyq kelisimder men kelisimsharttar boıynsha jeńildikter 2011 jylmen salystyrǵanda 42 mlrd. teńgege nemese 2 ese ulǵaıyp 94,2 mlrd. teńgeni nemese jalpy somanyń 23,5%-yn qurady.

Qazirgi ýaqytta keden bajdary Eýropa Odaǵy (budan ári – EO) elderine eksporttalatyn qara metall synyqtaryna qatysty qoldanylmaıdy. Bul rette keden zańnamasy atalǵan tarıftik preferensııalardyń Keden odaǵynyń kedendik aýmaǵynan tys jerlerge berilýiniń zańdylyǵyna baqylaýdy júzege asyrýǵa múmkindik bermeıdi.

Grekııa men Kıprǵa eksporttalatyn atalǵan taýarlardyń teńiz marshrýty EO-ǵa múshe bolyp tabylmaıtyn Túrkııanyń aýmaǵy arqyly ótetinin eskere otyryp, jalǵan eksport shemasyn paıdalaný arqyly kedendik áketý bajdaryn tóleýden jaltarý táýekeliniń bar ekendigin atap ótken jón. Máselen, 2009-2012 jyldary Grekııa men Kıprǵa qara metall synyqtarynyń eksporty – 486,2 myń tonnany, kedendik áketý bajdaryn tóleý boıynsha berilgen jeńildikterdiń somasy 1,9 mlrd. teńgeni qurady.

Esep komıtetiniń baǵalaýynsha, salyqtyq, kedendik jeńildikter men preferensııalar berýdiń tetigi otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýǵa nashar baǵyttalǵan.

Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń atqarylýyn baǵalaý

2012 jyly respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystar boıynsha naqtylanǵan boljamy bastapqy josparlanǵan kólemnen 323,6 mlrd. teńgege nemese 5,6%-ǵa artyp, 6 111,7 mlrd. teńgeni qurady.

Esepti qarjy jylyndaǵy is júzindegi shyǵystar 2011 jylmen salystyrǵanda 12,4%-ǵa ulǵaıyp, 6 069,9 mlrd. teńge kóleminde atqarylǵan.

2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵyndar boıynsha kassalyq atqarylýy – 5 259,4 mlrd. teńgeni nemese naqtylanǵan bıýdjetke 99,2%-dy; tolyq kóleminde oryndalǵan bıýdjettik kredıtter boıynsha 174,5 mlrd. teńgeni qurady.

Qarjy aktıvterin satyp alýǵa jumsalǵan shyǵystar 361,7 mlrd. teńgeni nemese jyldyq kórsetkishtiń 100,0%-yn qurady. Bul rette JIО́-degi shyǵystardyń úlesi 2011 jylǵy 19,8%-dan 2012 jyly 20,2%-ǵa deıin ulǵaıǵan.

Respýblıkalyq bıýdjet shyǵyndarynyń atqarylýyn baǵalaý

2012 jyly shyǵyndar kólemi 2011 jylmen salystyrǵanda 14,2%-ǵa ósip, 5 259,4 mlrd. teńgeni qurady, al 2010 jylmen salystyrǵanda 36,2%-ǵa ulǵaıǵan.

Respýblıkalyq bıýdjettiń birneshe márte naqtylanyp túzetilgenine qaramastan, esepti kezeńniń sońynda 41,6 mlrd. teńge ıgerilmegen.

Igerilmegen qarjynyń negizgi bóligi mynalardyń úlesinde: Qarjy mınıstrligi – 23,8 mlrd. teńge (57,2%), Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi – 1,1 mlrd. teńge (12,5%), Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi – 5,1 mlrd. teńge (6,3%), Ishki ister mınıstrligi – 2,6 mlrd. teńge (5,8%), Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi – 2,4 mlrd. teńge (2,6%).

Bul rette, bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri obektilerdi salýǵa jáne rekonstrýk­sııalaýǵa – 8,6 mlrd. teńge, tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemeni (budan ári – TEN) ázirleýge jáne saraptama jasaýǵa – 55,5 mln.teńge, aqparattyq júıeler men elektrondyq úkimetti qurýǵa jáne damytýǵa – 149,9 mln.teńge kóleminde bólingen damý bıýdjeti qarajatyn ıgermegen.

Sonymen, respýblıkalyq bıýdjettiń qara­­­jatyn paıdalaný kezinde jol berilgen qarjylyq buzýshylyqtarmen qatar, keıbir bıýdjettik baǵdarlama ákimshileriniń jekelegen shyǵyndardy negizsiz josparlaý faktileri, sondaı-aq memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardy iske asyrý kezinde olardyń qyzmetiniń tıimdiliginiń tómen ekendigi anyq baıqalady.

Bıýdjettik kredıtterdiń paıdalanylýyn jáne ótelýin baǵalaý

Jalpy alǵanda, sońǵy úsh jylda bıýdjettik kredıtterdiń kólemi 1,3 ese ulǵaıǵanymen, shyǵystardyń mólsherimen salystyrǵanda olar shamaly ǵana ósken.

2012 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý kezinde bıýdjettik kredıt berýdiń kólemi bastapqy bekitilgen somadan 5,4 mlrd. teńgege azaıyp, 174,5 mlrd. teńgeni qurady. Onyń mólsheri 2011 jylmen salystyrǵanda 9,4 mlrd. teńgege nemese 5,2%-ǵa azaıǵan.

Esepti kezeńde bıýdjettik kredıtter áleý­­­­­­­­­­mettik qamsyzdandyrýǵa jáne áleýmettik kómekke, ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty damytýǵa, agro­ónerkásip kesheni sýbektilerin qoldaýǵa bólindi.

Aýylda kásipkerlikti damytýǵa járdemdesý úshin Jumyspen qamtý 2020 baǵdarlamasy sheńberinde bıýdjettik kredıt berýge 12,4 mlrd. teńge bólingenine qaramastan, Qaraǵandy, Qyzylorda, Mańǵystaý, Ońtústik Qazaqstan oblystarynda jergilikti atqarýshy organdar mıkrokredıtterdi túpkilikti qaryz alýshylarǵa deıin jetkizbegen. Sonymen qatar, birqatar óńirlerde mıkrokredıtterdi berýdiń rásimderi saqtalmaǵan, zaem qarajatynyń maqsatyna saı paıdalanbaýyna jol berilgen.

Osynyń saldarynan, josparlanǵan tikeleı nátıjege jartylaı qol jetkizilgen, 3,0 myń qaryz alýshynyń 1,4 myńy ǵana kredıt alǵan.

Agroónerkásip kesheni sýbektilerin (budan ári – AО́K) qoldaý úshin jyldyq 0,01% stavkamen 80,0 mlrd. teńge bólingen.

Sonymen birge, 2012 jyly aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerge (budan ári – AShTО́) kredıt berýge bólingen 24,9 mlrd. teńge bıýdjet qarajaty «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» UK» AQ-nyń 2011 jyly aınalym qarajatyn tolyqtyrý úshin EDB-dan alǵan qaryzdardy óteýge jiberilgen.

Bul rette qaryz alýshy AShTО́-ler tarapynan bıýdjettik kredıtterdi qaıtarýdyń ýaqtylylyǵy men tolyqtyǵy problemalary kezdesedi, keıinnen olardyń óteý merzimderi 2013 jylǵa uzartylǵan.

«Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» UK» AQ qýańshylyqtan zardap shekken AShTО́-lerdiń 11,0 mlrd. teńge somasyndaǵy mindettemelerin óziniń menshikti qarajaty esebinen uzartyp, olardy óteýdiń merzimin 2013 jylǵa belgilegen. Bul rette AShTО́-ler tek 3,2 mlrd. teńge qaıtarǵan.

Azyq-túlik taýarlarynyń turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrýǵa bólingen 17,1 mlrd. teńge bıýdjettik kredıt qarajatynyń 9,0 mlrd. teńgesine nemese 53%-yna ǵana azyq-túlik taýarlaryn satyp alý júzege asyrylǵan.

Úkimet respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý kezinde Esep komıtetiniń usynymy boıynsha azyq-túlik taýarlarynyń turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrýǵa kózdelgen qarajatty talap etilmegen retinde 3,1 mlrd. teńgege qysqartty.

Jalpy alǵanda, bıýdjettik kredıttiń atqary­­lýyn baǵalaý ony paıdalanýǵa baılanysty bu­zý­­­­­shylyqtar somasynyń ósip kele jatqanyn kórsetedi.

Bıýdjettik kredıtterdiń tıimdi jáne ýaqy­tyly paıdalanylýyn monıtorıngileý men baqylaýdyń tómen deńgeıine baılanysty olar­ǵa ákimshilik etýge, sondaı-aq qabyldanǵan min­det­temelerdiń tolyǵymen oryndamalmaýyna qatys­ty birqatar júıeli problemalardyń Úkimet ta­rapynan sheshilmeı otyrǵanyn aıta ketý kerek.

Nátıjesinde, kredıt qarajaty tıimsiz paıdalanylýda, belgilengen maqsattarǵa qol jetkizilmeýde, olardy óteý merzimderi júıeli buzylyp otyrady.

Qarjy aktıvterin satyp alýǵa jumsalǵan shyǵystardy jáne memlekettiń qarjy aktıvterin satýdan túsken túsimderdi baǵalaý

Qarjy aktıvterin satyp alýǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary 2011 jylmen salystyrǵanda 6,9%-ǵa ósip, 361,7 mlrd. teńgeni qurady.

Úkimettiń esebine saı, on bir aksıonerlik qoǵamnyń jáne bir respýblıkalyq memlekettik kásiporynnyń jarǵylyq kapıtaldaryn ulǵaıtýǵa kózdelgen 60,4 mlrd. teńgeni bıýdjettik baǵdarlama ákimshileri tolyq kóleminde ıgergen.

Alaıda, atalǵan sýbektilerdiń qazynashylyq organdaryndaǵy qolma-qol aqshany baqylaý shottaryndaǵy qaldyǵy 21,8 mlrd. teńgeni nemese jarǵylyq kapıtaldardy ulǵaıtýǵa bólingen qarajattyń jalpy kóleminiń 36%-yn qurady.

Bıýdjet tapshylyǵyn jáne ony qarjy­lan­dyrý kózderin baǵalaý

2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy 758,5 mlrd. teńge mólsherinde bekitilgen. Qarasha aıyndaǵy naqtylaý kezinde bıýdjet tapshylyǵy 224,6 mlrd. teńgege ulǵaıyp, 983,1 mlrd. teńgeni qurady. Sonymen, 2012 jylǵy bıýdjet tapshylyǵy burynǵy jylmen salystyrǵanda 1,7 ese ósken.

Esepti jyldyń sońynda bıýdjet tapshylyǵy 906,5 mlrd. teńge mólsherinde qalyptasty, bul – bastapqy bekitilgen boljamnan 147,9 mlrd. teńgege kóp jáne naqtylanǵan mólsherden 76,6 mlrd. teńgege kem.

Sońǵy jyldardaǵy respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵyn taldaý naqtylaý men túzetýlerge qaramastan, onyń is júzindegi kóleminiń josparlanǵan mólsherden aıtarlyqtaı aýytqý úrdisiniń saqtalyp otyrǵanyn kórsetedi. Ishki rezervterdi, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjettiń kiris bazasyn jetkilikti dárejede baǵalamaý túptep kelgende aıtarlyqtaı alshaqtyqqa ákep soqtyrady.

Jyl qorytyndysy boıynsha tartylǵan syrtqy qaryzdardyń jalpy somasy 111,4 mlrd. teń­geni nemese olardyń naqtylanǵan kóleminiń 96,8%-yn jáne bekitilgen mólsheriniń 66,5%-yn qurady.

Úkimettik borysh 3 626,7 mlrd. teńgeni qurady, bul 2011 jyldyń kórsetkishine qaraǵanda – 33,3%-ǵa, 2010 jylmen salystyrǵanda 56,7%-ǵa joǵary.

Bul rette Úkimettiń syrtqy boryshy 729 mlrd. teńgeni qurady. Halyqaralyq qarjy uıymdary tarapynan negizgi qaryz berýshiler mynalar bolyp tabylady: Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý banki – 363,2 mlrd. teńge, Azııa damý banki – 149,9 mlrd. teńge, Japon halyqaralyq yntymaqtastyq agenttigi – 127,9 mlrd. teńge.

Úkimet munaıǵa qatysty emes tapshylyqty azaıtýdy qamtamasyz etpegen. 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha ol 2011 jylmen salys­­­tyrǵanda – 28,7%-ǵa, 2010 jylmen salystyrǵanda 30,3%-ǵa ósip, 2 286,4 mlrd. teńgeni qurady.

Munaıǵa qatysty emes tapshylyqtyń 2011 jylmen salystyrǵanda edáýir ósýi shıkizattyq emes sektordan bıýdjetke tólenetin salyqtyq jáne basqa da tólemderdi ulǵaıtýǵa ishki rezerv­terdiń nashar paıdalanatynyn ári respýb­lıka­da salyqtyq jáne kedendik ákimshilik etý tıim­di­liginiń artpaı otyrǵanyn kórsetedi.

 

RESPÝBLIKALYQ BIýDJET QARAJATYN JEKELEGEN BAǴYTTAR BOIYNShA PAIDALANÝDYŃ TIIMDILIGIN BAǴALAÝ

Bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri boıynsha respýblıkalyq bıýdjet qarajatyn paıdalanýdyń tıimdiligin baǵalaý

2012 jyly bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri ıgermegen qarajattyń jalpy somasy 41,8 mlrd. teńgeni qurady. Jergilikti atqarýshy organdar 17,8 mlrd. teńgege nysanaly transfertterdi, 8,6 mlrd. teńgege bıýdjettik kredıtterdi ıgermegen. Kvazımemlekettik sektor sýbektileri 21,8 mlrd. teńgeni nemese qarjy aktıvterin satyp alýǵa bólingen shyǵystardyń 6%-yn paıdalanbaǵan.

Baqylaý is-sharalarynyń qorytyndysy boıynsha Esep komıteti 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet qarajatyn paıdalaný kezinde – 124,7 mlrd. teńgege, Qarjy mınıstrliginiń Qarjylyq baqylaý komıteti 18,2 mlrd. teńgege bıýdjet jáne ózge de zańnama talaptarynyń buzylǵanyn anyqtady.

Esep komıtetiniń baǵalaýynsha, Úkimet 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjetti atqarý kezinde 219,1 mlrd. teńgeni tıimsiz paıdalanǵan, bul respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń 3,9%-yn quraıdy.

Bul rette tıimsiz paıdalanylǵan qarajat pen shyǵystardyń araqatynasy Qazaqstan Respýblıkasy Atom energııasy agenttiginde – 79,3%, Qazaqstan Respýblıkasy Jer resýrstaryn basqarý agenttiginde – 37,8%, Ulttyq ǵarysh agenttiginde – 30,7%, Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrliginde – 23,9%, Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrliginde atalǵan kórsetkish 22,1% boldy.

2012 jyly 44 bıýdjettik baǵdarlama ákimshisiniń 13-i nemese 29,5%-y boıynsha tıimsiz paıdalanylǵan qarajat pen shyǵystardyń ara-qatynasy ortasha respýblıkalyq kórsetkishten joǵary bolǵan (3,9%).

Jalpy alǵanda, qarjylyq eseptilikti taldaý kórsetip otyrǵandaı, esepti jyly 13 bıýdjettik baǵdarlama ákimshisi bıýdjet qarajatyn tıimsiz basqarǵan.

Memlekettik jáne salalyq baǵdarla­ma­lardyń iske asyrylý tıimdiligin baǵalaý

Esep komıteti 2012 jyly eki memlekettik jáne 13 salalyq baǵdarlamanyń iske asyrylý tıimdiligin baǵalaýdy júzege asyrdy.

Atalǵan baǵdarlamalardy iske asyrý kezinde 295,2 mlrd. teńgeniń ıgerilmegeni, jalpy somasy 238,3 mlrd. teńgege bıýdjet jáne ózge de zańnama talaptarynyń buzylǵany anyqtaldy.

Baǵdarlamalardyń basym bóligi olardyń iske asyrylý sapasyn arttyrýdy talap etedi, sebebi, baǵdarlamalyq qujattardyń bir-birin qaıtalaıtyny, olardyń oryndalýyna monıtorıng pen baqylaýdyń tıisti dárejede júrgizilmeıtini, jekelegen is-sharalardyń, nysanaly ındıkatorlar men túpki nátıjelerdiń oryndalmaı otyrǵany baıqalady.

Osy oraıda, Esep komıteti Úkimetke barlyq strategııalyq jáne baǵdarlamalyq qujattarǵa tekserý júrgizýdi usynady. Olardaǵy nysanaly kórsetkishterdi, aralyq jyldyq ındıkatorlardy, ólshemderdi jáne olardy iske asyrýdyń tıimdiligin baǵalaýdyń algorıtmin aıqyndap, olardy bir-birimen baılanystyrý qajet.

Sondaı-aq, qajetti statıstıkalyq aqparatty jınaý men esepke alýdyń biryńǵaı ádisnamasyn uıymdastyrý jóninde usynys berildi.

Memlekettik organdardyń strategııalyq josparlaryn baǵalaý

2012 jyly 9 memlekettik organnyń strategııalyq josparlaryn baǵalaý júzege asyryldy, onyń qorytyndysy boıynsha mynadaı júıeli Strategııalyq problemalar anyqtaldy:

birinshi – respýblıkalyq bıýdjettik baǵdar­lamalardyń tikeleı jáne túpki nátıjeleri kórsetkishterin josparlaýdyń tómen sapasy;

ekinshi – strategııalyq josparlardyń sandyq jáne sapalyq kórsetkishteriniń bıýdjet júıesiniń prınsıpterine sáıkessizdigi;

úshinshi – memlekettik organdardyń strategııa­lyq josparlaryna respýblıkalyq bıýdjet parametrlerin naqtylaýǵa baılanysty ózgerister men tolyqtyrýlardyń ýaqytyly engizilmeýi.

Memleket aktıvterin paıdalanýdyń, sonyń ishinde kvazımemlekettik sektor sýbektileri tarapynan paıdalanýdyń tıimdiligin baǵalaý

Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń serpini kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń jarǵylyq kapıtalyn tolyqtyrýǵa baǵyttalatyn bıýdjet qarajatynyń turaqty ósip kele jatqanyn kórsetedi. Tek sońǵy úsh jyldyń ishinde osy maqsatqa 984,8 mlrd. teńge jumsalǵan, sonyń ishinde 2010 jyly – 284,8 mlrd. teńge, 2011 jyly – 338,3 mlrd. teńge jáne 2012 jyly 361,7 mlrd. teńge baǵyttaldy.

2012 jyly respýblıkalyq bıýdjet qarajaty 11 aksıonerlik qoǵamnyń jáne 1 respýblıkalyq memlekettik kásiporynnyń jarǵylyq kapıtalyn ulǵaıtýǵa bólindi.

«Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ kompanııalary toby sońǵy eki jyldyń ishinde óziniń taza kirisin 40%-ǵa ulǵaıtty, sol kiristerdiń 173 mlrd. teńgesi «Qazaqtelekom» AQ-qa jáne 113 mlrd. teńgesi «QazMunaıGaz» UK» AQ-qa tıesili. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ boıynsha taza kiris 2011 jylmen salystyrǵanda 26 mlrd. teńgege tómendegen.

2011 jyldyń qorytyndysy boıynsha 21 AQ, JShS nemese 38%-y óz qyzmetterin shyǵyn­men aıaqtaǵan. 2012 jyly olardyń shekken zalal­darynyń jalpy somasy 3,4 mlrd. teńgeni qurady.

Respýblıkada memleket aktıvterin basqarý­dyń tıimdi júıesi qurylmaǵan, dıvıdendtik saıasat salasynda aıqyn erejeler joq. Sondyqtan, dıvıdendterdiń, kiristiń bir bóliginiń, qatysý úlesine kiristerdiń túsý kólemi kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń taza kiristerimen salystyrǵanda tómen deńgeıde qalyp otyr.

Keltirilgen derekter bıýdjet qarajatynyń utymsyz paıdalanylǵanyn, memleket aktıvteri­niń tıimsiz basqarylǵanyn, sondaı-aq jarǵylyq kapıtaldy ulǵaıtýǵa kózdelgen memleket qarajaty esebinen dıvıdendter aýdarý jónindegi talaptardyń ústirt oryndalǵanyn kórsetedi, al bul óz kezeginde aksıonerlik qoǵamdardyń bir bóliginiń únemi zalal shegýine ákep soqtyrady.

 

О́ŃIRLERDE RESPÝBLIKALYQ BIýDJET QARAJATYN PAIDALANÝDYŃ TIIMDILIGIN BAǴALAÝ

Nysanaly transfertterdi paıdalanýdyń tıimdiligin baǵalaý

2012 jyly óńirlerdiń bıýdjetterine respýblıkalyq bıýdjetten 1 770,1 mlrd. teńge mólsherinde transfertter bólingen, bul 2011 jylmen salystyrǵanda 10,8%-ǵa kóp.

Respýblıkalyq bıýdjetten bólinetin qarajat qurylymynda 2011 jáne 2010 jyldarmen salystyrǵanda esepti jyly nysanaly aǵymdaǵy transfertterdiń 61,6%-ǵa jáne 22,7%-ǵa óskenimen, 2011 jylmen salystyrǵanda nysanaly damý transfertteriniń 7,1%-ǵa tómendegeni baıqalady.

Esepti jyly sýbvensııa kólemi 2011 jylmen salystyrǵanda 11,5%-ǵa kóbeıip 880,6 mlrd. teńgeni qurady.

Sonymen qatar, jergilikti atqarýshy organdar­ǵa respýblıkalyq bıýdjetten – 66,7 mlrd. teńge bıýdjettik kredıtter, onyń ishinde aǵymdaǵy baǵdarlamalar boıynsha – 12,3 mlrd. teńge jáne damý baǵdarlamalary boıynsha 54,4 mlrd. teńge bólingen.

Jergilikti bıýdjetterge baǵyttalǵan transfertter men bıýdjettik kredıtterdiń jalpy kólemi respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń 30%-yn qurasa, al jergilikti bıýdjetterden bıýdjettik alyp qoıý kólemi respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń 2,2%-yn ǵana qurady.

Respýblıkalyq bıýdjetten bólingen trans­fert­terdiń ortasha úles salmaǵy jergilikti bıýdjetter kirisiniń jalpy kóleminde 60,1% boldy.

2012 jyly 53 respýblıkalyq bıýdjettik baǵdarlama sheńberinde 326,3 mlrd. teńge nysanaly aǵymdaǵy transfertter bólinse, al 2011 jyly 40 bıýdjetttik baǵdarlama boıynsha 201,9 mlrd. teńge bólingen.

2012 jyly 30 respýblıkalyq bıýdjettik baǵ­­­­darlama aıasynda 563,2 mlrd. teńge nysanaly damý transfertteri bólingen, onyń negizgi úlesi Astana (27,1%) jáne Almaty (15,3%) qalalaryna baǵyttaldy.

Bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 889,5 mlrd. teńge mólsherindegi nysanaly transfertterdiń 889,3 mlrd. teńgesin nemese 99,9%-yn ıgergen.

Obektilerdi salýǵa bólingen nysanaly damý transfertteri esebinen TEN-di, jobalaý-smetalyq qujattany (budan ári – JSQ) ázirleýge, olardy túzetýge, oryndalmaǵan jumystar kólemine tólemder jasalǵan.

О́ńirlerde ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylýyn baǵalaý

2012 jyly respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen bıýdjettik ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý úshin 969,4 mlrd. teńge bólingen, bul 2011 jylmen salystyrǵanda 3,9%-ǵa az.

2012 jyly 271 ınvestısııalyq jobanyń (baǵ­­darlamanyń) iske asyrylýy qamtamasyz etilgen, onyń ishinde esepti jyly 144 jobany aıaqtaý kózdelgen. Is júzinde 121 joba iske asyrylǵan.

23 jobanyń oryndalmaýyna ónim berýshiler­­diń kórsetiletin qyzmetterdi oryndamaýy, shart­tyq mindettemelerdi buzýy, konkýrstyq rásim­derdi ótkizýdiń uzaqtyǵyna baılanysty jobalar­dy iske asyrýdyń merzimin keshiktirý sebep bolǵan.

2012 jyly jergilikti atqarýshy organdar respýblıkalyq bıýdjetten bólingen nysanaly damý transfertteri esebinen 1753 ınvestısııalyq jobany iske asyrǵan. Esepti kezeńde 1087 joba aıaqtalady dep josparlanǵanymen, olardyń 858 jobasy nemese 79%-y ǵana aıaqtalǵan.

Sý sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý jáne bilim berý obektilerin salý boıynsha ınves­tısııalyq jobalardy irikteýde júıeli jumystardyń bolmaýy jobalardyń tizbesin júıeli túrde qaıta qaraýǵa, bıýdjet qarajatynyń tıimsiz ári utymsyz paıdalanýyna, sondaı-aq aralyq jáne túpkilikti nátıjelerdiń oryndalmaýyna ákelýde.

 

V BО́LIM. QORYTYNDY BО́LIK

Osy bólimde 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baǵalaýdyń qorytyndysy boıynsha Esep komıtetiniń qorytyndylary tujyrymdalǵan, munda respýblıkalyq bıýdjet qarajatyn áldeqaıda tıimdi paıdalanýǵa kedergi keltirip otyrǵan negizgi problemalar kórsetilgen, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimetine osy problemalardy joıý jáne búkil bıýdjet prosesin jetildirý jóninde usynystar berilgen.

 

TUJYRYMDAR

1. 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqa­rylýy ekonomıkanyń, syrtqy saýda aına­ly­mynyń jáne negizgi kapıtalǵa ınvestısııa­lardyń ósýi jaǵdaıynda júzege asty. Sonymen birge, ekonomıkanyń naqty sektoryn qoldaýǵa baǵyttalǵan qarajat óńdeýshi ónerkásip óndirisiniń jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń para-par ósimin qamtamasyz etpedi. Nátıjesinde, shı­kizat sektoryna, ımporttalatyn taýarlardan, atqa­rylatyn jumystardan, kórsetiletin qyzmet­terden alynatyn salyqtar men bıýdjetke tóle­netin basqa da tólemder túsimderine degen respýb­lı­kalyq bıýdjet kiristeriniń táýeldiligi saqtalyp otyr.

2. Respýblıkalyq bıýdjetti josparlaý men at­qarý tetigi júıeli baılanystyrylmaǵan, osy­nyń saldarynan qarjy jylynda bıýdjet birneshe már­te naqtylanyp, kórsetkishter túzetilip otyrady.

3. Esepti jyly respýblıkalyq bıýdjettiń kórsetkishteri eki márte naqtylandy. 2012 jylǵy 20 qarashadaǵy «Respýblıkalyq bıýdjet týraly» Zańǵa engizilgen ózgerister nátıjesinde 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet kiristeri 382,5 mlrd. teńgege azaıtylyp, 4 729,8 mlrd. teńgeni qurasa, al shyǵystar 173,6 mlrd. teńgege qysqartylyp, 5 301,0 mlrd. teńgeni qurady. Bul esepti qarjy jylynda respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń – tolyq kóleminde, al shyǵystardyń 99,3%-ǵa oryndalýyn qamtamasyz etti.

4. 2012 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet kirisi JIО́ kóleminiń 15,8%-yn qurap, 2011 jyl­dyń deńgeıinen (16,3%) 0,5%-ǵa tómendegen. Ki­ris­ter­degi salyq túsimderiniń úlesi 62,5%-dy qurap, 2011 jylmen salystyrǵanda 4,5%-ǵa azaıǵan.

5. 2012 jyly respýblıkalyq bıýdjetke túsetin túsimder kólemi naqtylanǵan boljamdy kórsetkishterde kózdelgen salyqtar men tólem­derdiń 13 túri boıynsha atqarylmaǵan. 2011 jyl­men salystyrǵanda iri salyq tóleýshilerden túsetin salyqtar 336,7 mlrd. teńgege nemese 21,4%-ǵa tómendegen. Osy faktiler qosymsha túsimderdiń barlyq rezervteriniń tolyq paıdalanylmaǵanyn, salyqtyq jáne kedendik tólemderdiń tólenýi boıynsha ákimshiliktiń jetkiliksiz deńgeıde júr­gi­zilgenin kórsetedi, al olar óz kezeginde respýb­lıkalyq bıýdjet kiristeriniń shyǵynyna ákelýde.

6. Respýblıkada ishki óndiristegi taýarlardan, jumystardan jáne kórsetiletin qyzmetterden túsetin salyqtar men bıýdjetke tólenetin basqa da tólemderdiń tómendegeni baıqalady. 2012 jyly 90-nan astam kedendik tólemderdi ımport bajdary, bólingen kedendik ákelý bajdary, shıki munaıdy shyǵarýǵa salynatyn bajdar qurady.

7. Salyqtyq jáne kedendik tólemder boıynsha jeńildikter men preferensııalar qosylǵan quny bar taýarlardy óndiretin sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerdi qoldaýǵa baǵyttalmaǵan. Úkimet salyqtyq jáne kedendik jeńildikterdiń tıimdiligin baǵalaý ádistemesin ázirlemegen.

8. Esepti jyly shyǵystardyń jekelegen kórsetkishterin naqtylaý men túzetý aıasynda respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń qurylymy fýnksıonaldyq jáne ekonomıkalyq sıpattamalar boıynsha edáýir ózgerdi. Respýb­­­lı­kalyq bıýdjetti 2012 jylǵy qarashada naqtylaý kezinde shyǵystar azaıtylǵan bolatyn, biraq osy­ǵan qaramastan 41,8 mlrd. teńge ıgerilmeı qaldy.

9. 2012 jylǵa arnalǵan jyldyq kórsetkishter on fýnksıonaldyq top jáne otyz bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshisi boıynsha oryndalmaǵan. Jergilikti atqarýshy organdardyń esepti jyly respýblıkalyq bıýdjetke qaıtarǵan jáne paıda­lan­baǵan bıýdjettik kredıtter men nysanaly trans­fertter somasy 50 mlrd. teńgeden asyp ketken.

10. «2012-2014 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjet týraly» Zańda nysanaly transfertterdiń oblystyq bıýdjetterge, Astana jáne Almaty qalalarynyń bıýdjetterine túrli baǵyttar