• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
26 Maýsym, 2013

Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýratýrasynyń buıryǵy №63

488 ret
kórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýratýrasynyń buıryǵy №63

Sársenbi, 26 maýsym 2013 1:07

2013 jylǵy 19 maýsym,    Astana qalasy

«Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparattyq esepke alý qujattaryn usyný erejesin bekitý týraly»

Sársenbi, 26 maýsym 2013 1:07

2013 jylǵy 19 maýsym,    Astana qalasy

«Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparattyq esepke alý qujattaryn usyný erejesin bekitý týraly»

Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdary júzege asyratyn tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý jónindegi eseptilikti odan ári jetildirý jáne «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy mem­­­le­­­­kettik baqylaý jáne qadaǵalaý týraly» 2011 jylǵy 6 qańtardaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Za­ńy­­­­nyń normalaryna sáıkes keltirý maqsatynda, «Prokýratýra týraly» 1995 jylǵy 21 jeltoqsan­da­ǵy Qazaq­stan Respýblıkasy Zańynyń 11-baby 4-1) tarmaqshasyn basshylyqqa ala otyryp, buıyramyn:1. Qosa berilip otyrǵan Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý mer­zimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparatty esepke alý qujattaryn usyný erejesi bekitilsin.2. «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdary júzege asyratyn tekserýlerdi memleket­tik tirkeýdi, esepke alýdy jáne baqylaýdy júrgizý týraly Erejeni bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýrorynyń 2011 jylǵy 25 qarashadaǵy № 125 buıryǵynyń kúshi joıyldy dep tanylsyn (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 7353 sanymen tirkelip, «Kazahstanskaıa pravda» gazetiniń 2012 jylǵy 21 aqpandaǵy № 52 (26871); 2012 jylǵy 22 aqpandaǵy № 53 (26872) sandarynda jarııalanǵan).3. Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti (budan ári – Komıtet) osy buıryqty:1) Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrligine memlekettik tirkeý úshin;2) quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý sýbektilerine jáne Komıtettiń aýmaqtyq organdaryna oryndaý úshin joldasyn.4. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Komıtet Tóraǵasyna júktelsin.5. Osy buıryq birinshi resmı jarııalanǵan kúninen bastap qoldanysqa engiziledi.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýrory A.DAÝYLBAEV.

Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýrorynyń19 maýsymdaǵy 2013 j.№63 buıryǵymen bekitildi

Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparattyq esepke alý qujattaryn usynýerejesi

1. Kirispe.1. Osy Tekserý taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparatty esepke alý qujattaryn usyný erejesi (budan ári – Ereje) jeke tulǵalarǵa, zańdy tulǵalarǵa, sonyń ishinde qyzmetterine baqylaý jáne qadaǵalaý júrgiziletin memle­kettik organdarǵa, fılıaldarǵa jáne zańdy tulǵalardyń ókildikterine qatysty Qazaqstan Respýblı­kasynyń memlekettik organdary júzege asyratyn tekserý taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylar­dyń quramyn ózger­tý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparatty esepke alý qujat­taryn usyný tártibin belgileıdi:Ereje 2011 jylǵy 6 qańtardaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik baqylaý jáne qada­­ǵa­laý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna (buzan ári – Zań), 2006 jylǵy 31 qańtardaǵy «Jeke kásip­kerlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna jáne 2003 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy «Memleket­tik qu­qyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna sáıkes ázirlendi.2. Tekserý taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý jáne esepke alý:Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdary júrgizetin tekserýler nátıjeleri boıynsha qalyptasatyn shynaıy jáne dáıekti quqyqtyq statıstıkalyq aqparatty jınaqtaý, esepke alý, taldaý jáne memlekettik organdarǵa, jeke jáne zańdy tulǵalarǵa usyný;jeke tulǵalardyń, zańdy tulǵalardyń, sonyń ishinde qyzmetterine baqylaý jáne qadaǵalaý júrgiziletin memlekettik organdardyń, fılıaldardyń jáne zańdy tulǵalar ókildikteriniń qyzmetin tekserýdi josparlaý jáne ońtaılandyrý kezinde eldegi quqyq qorǵaý qyzmetiniń tıimdiligi men sapasyn arttyrý maqsatynda júzege asyrylady.3. Osy Erejede mynadaı túsinikter qoldanylady:1) aqparattyq esepke alý qujaty (budan ári – AEQ) – onyń negizinde memlekettik quqyqtyq sta­tıs­tıka jáne arnaıy esepke alý derekteri qalyptasatyn belgilengen úlgidegi quqyqtyq statıstı­ka­lyq aqparattyń (№1-P nysandy esepke alý kartochkasy jáne talon-qosymsha) materıaldyq (qaǵaz, mag­nıttik, optıkalyq jáne basqa da) jetkizgishi.2) tekserý obektileri – jeke tulǵalar, zańdy tulǵalar, sonyń ishinde qyzmetterine baqylaý jáne qadaǵalaý júrgiziletin memlekettik organdar, fılıaldar jáne zańdy tulǵalardyń ókildikteri;3) tekserýlerdi josparlaý – ýákiletti memlekettik organdardyń tekserýlerdi júıeleýi, ońtaılandyrýy jáne retteýi;4) tirkeý sýbektileri – jeke tulǵalardyń, zańdy tulǵalardyń, sonyń ishinde qyzmetterine baqy­­­laý jáne qadaǵalaý júrgiziletin memlekettik organdardyń, fılıaldardyń jáne zańdy tulǵalar­­­dyń ókil­dikteriniń qyzmetine tekserý júrgizýge Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdary ýákilettik bergen memlekettik organdar;

2. Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, olardy tirkeýden bas tartý, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý tártibi.4. Tirkeý rásimi ózine quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynda tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýdi, tekserý júrgizýdiń toqtatylýy, qaıta jańǵyrtylýy, merziminiń uzartylýy týraly, tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýden bas tartýdy, tekserý týraly málimetterdi esepke alý, aqparattyq esepke alý qujattaryn berý jáne onyń nátıjeleri, sonymen qatar ótkizilmegen tekseristi quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynda esepten alýdy, sondaı-aq olardy tirkeýdiń kúshin joıýdy engizedi.Tirkeý rásimi kelesi tekserýlerdi júrgizýge baılanysty quqyqtyq qatynastarǵa qoldanylmaıdy:Zańnyń 8-baby tártibinde ishki baqylaýdy júzege asyrý kezinde;Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda tikeleı kózdelgen jaǵdaılardan basqa, Zańnyń 3-baby 3 jáne 4 tarmaqtarynda jáne 12-baby 3-tarmaǵynda kózdelgen salalardaǵy baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyrý kezinde.Jeke kásipkerlik sýbektilerine qatysty prokýratýra organdary júzege asyratyn tekserýler osy Erejede belgilengen tártipte tirkeýge jatady.Aımaqta Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń áskerı nemese kóliktik bólimsheleri bolmaǵan jaǵdaıda, tirkeý rásimin quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń aýmaqtyq basqarmasy quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń tıisti áskerı nemese kóliktik bólimshesine kelesi jumys kúninen keshiktirmeı aqparattyq esepke alý qujattaryn málimet úshin bere otyryp, esepke alýdy júrgizý jáne baqylaý úshin júzege asyrady.5. Tirkeý sýbektileri Erejeniń 1-qosymshasyna sáıkes nysanda Tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý jýrnalyn (budan ári – Jýrnal) júrgizedi.Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdary Erejeniń 2-qosymshasyna sáıkes nysanda tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly tirkelgen aktilerdi esepke alý kitabyn júrgizedi, memlekettik organdar bóliginde Jýrnalǵa uqsas nysanda júrgizedi.6. Tekserý taǵaıyndaý týraly aktiniń tirkelýin quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organy tekserý obektisiniń tirkeý orny boıynsha nemese óz qyzmetin iske asyrý orny boıynsha tekserýdiń bastalýyna deıin iske asyrylady.Tirkelý úshin Erejeniń 3-qosymshasyna sáıkes úlgilik nysan boıynsha quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna tekserý taǵaıyndaý týraly aktiniń eki danasy (túpnusqa jáne kýálan­dyrylǵan kóshirme), Erejeniń 4-qosymshasyna sáıkes nysan boıynsha Qazaqstan Respýblıka­synyń memlekettik organy júzege asyratyn tekserý týraly málimetter toltyrylǵan esepke alý kartochkasy (budan ári – №1-P nysandy esepke alý kartochka) usynylady.Tekserýdi memlekettik tirkeý úshin tekserýlerdi esepke alýdyń vedomstvolyq avtomattandy­rylǵan júıelerin júrgizý kezinde elektrondyq sandyq qol qoıylǵan, kórsetilgen qujattar quqyqtyq statıs­tıka jáne arnaıy esepke alý organy anyqtaıtyn elektrondyq formatta joldanady.Tekserýlerdi esepke alýdyń avtomattandyrylǵan vedomstvolyq júıesi bolmaǵan jaǵdaıda, tekserý taǵaıyndaý týraly akti jáne №1-P nysandy esepke alý kartochkasy elektrondyq formatta rásimdelýi, sodan soń, elektrondyq sandyq qol qoıylǵannan keıin quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń Internet-resýrs quralynyń kómegimen tirkelýi úshin usynylýy múmkin.Baqylaýshy jáne tirkeýshi organdardyń ornalasqan jerinen eleýli qashyqtyqta ornalasqan obektilerde jospardan tys tekserý júrgizgen jaǵdaıda, tekserýdi taǵaıyndaý týraly aktini tirkeý tekserý bastalǵannan keıin, kelesi bes jumys kúni ishinde júzege asyrylady.7. Jospardan tys tekserýdi taǵaıyndaý týraly aktini tirkeý barysynda memlekettik organ qyzmetkeri Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarymen kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, tekserý taǵaıyndaý úshin negiz bolǵan qujattyń túpqujaty men kóshirmesin usynady.Tekserý taǵaıyndaýdyń negizi bolyp tabylǵan qujattyń túpqujaty memlekettik organ qyzmet­ke­rine qaıtarylady, al kóshirmesi quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynda qalady.8. Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń qyzmetkeri AEQ-ny ala otyryp, tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeý rásimine usyný sátinen jumys ýaqytyn eskere otyryp úsh saǵattan keshiktirmeı:tekserý taǵaıyndaý týraly aktiniń qoldanystaǵy zańnama talaptaryna sáıkestigin jáne №1-P nysandy esepke alý kartochkasynyń toltyrylýynyń tolyqtyǵyn tekseredi;sonymen qatar, qujattardy tirkeýge usynýdyń ýaqtyly bolýyn, tekserý júrgizýdiń quqyqtyq negizderiniń bolýyn, tekserý merzimi men kezeńdiligin, sonymen qatar tekserýdi taǵaıyndaý kezinde memlekettik organnyń aýmaqtylyǵyn saqtaýdy tekseredi;aktini tirkeýden bas tartý úshin negiz bolmaǵan jaǵdaıda, quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń qyzmetkeri Erejeniń 5-qosymshasyna sáıkes nysanda tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeý týraly mór basady;№1-P n. esepke alý kartochkasyna jazbalardy, AEQ málimetterin derekter qoryna engizedi;quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń qyzmetkeri elektrondyq tirkeýdiń aıaqtalýy týraly tirkeý sýbektisine elektrondyq sıfrlyq qoltańba qoıylǵan tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeý týraly habarlamany joldaıdy.Tirkegen soń, aktiniń túpqujaty mór basylyp memlekettik organnyń laýazymdy tulǵasyna qaıta­ry­lady. Atalǵan aktiniń kóshirmesi quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynda qalady.9. Tirkeý sýbektisi tekserý taǵaıyndaý kezinde jibergen Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasy­nyń buzylǵany anyqtalǵan jaǵdaıda quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń basshysy ne onyń mindetin oryndaýshy adam tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýden bas tartý týraly sheshim qabyldaıdy.Tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýden bas tartý týraly qorytyndy (budan ári – Qory­­tyn­dy) Erejege qosa berilgen 6-qosymshaǵa sáıkes nysanda, AEQ quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esep­ke alý organyna kelip túsken sátten bastap 24 saǵattan aspaıtyn merzimde jazbasha túrde eki danada jasalady.Kórsetilgen merzimniń aıaqtalýy merekelik nemese demalys kúnderine sáıkes kelgen jaǵdaıda, bas tartý quqyǵyn qoldaný merzimi kelesi jumys kúni bolyp tabylady.Tekserýdi taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýden bas tartý Qazaqstan Respýblıkasy zańnamalary men osy Ereje talaptarynyń naqty buzýshylyqtaryn kórsete otyryp dáleldi bolýy tıis.10. Memlekettik tirkeý sýbektisi tekserý taǵaıyndaý barysynda Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasy talaptarynyń saqtalýy týraly máseleni anyqtaý úshin usynylǵan qujattardy qosymsha zerdeleý qajet bolǵan jaǵdaıda, sheshim AEQ quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna kelip túsken sátten eki jumys kúninen keshiktirilmeıtin merzimde qabyldanýy tıis.Tirkeýsiz qaıtarylǵan tekserýdi taǵaıyndaý týraly aktiden bas tartylǵan jaǵdaıda, Erejege qosa berilgen 7-qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha «bas tartylǵan» mórtabany qoıylady jáne №1-P nysandy esepke alý kartochkasynyń 21-tarmaǵy toltyrylady.Elektrondyq tirkeý kezinde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń qyzmetkeri tirkeý sýbektisine elektrondyq sıfrlyq qoltańba qoıylǵan tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýden bas tartý týraly habarlama jiberedi.11. Memlekettik tirkeý sýbektisine tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýden bas tartý úshin kelesi negizderdiń biriniń bolýy jetkilikti:1) tekserýler josparynda kórsetilmegen josparly tekserýdi taǵaıyndaý;2) josparly tekserý taǵaıyndaý kezinde aldyńǵy tekserýge qatysty ýaqyttyq araqashyqtyqtyń saqtalmaýy;3) memlekettik organdardyń óz quzyretine enbeıtin máseleler boıynsha tekserýler taǵaıyndaýy;4) Qazaqstan Respýblıkasy zańdarymen belgilengen merzimderge qatysty tekserý taǵaıyndaý týraly aktide kórsetilgen tekserý júrgizý merziminiń asyp ketýi nemese ótip ketýi;5) jasyryn túrdegi ótinish boıynsha obektige tekserý taǵaıyndaý;6) memlekettik organnyń Zańnyń 23-baby 6-tarmaqshasy talaptaryn buzyp tekserý taǵaıyndaýy.7) eger aldyńǵy tekserýler nátıjesinde buzýshylyqtar anyqtalmasa, anyqtalǵan buzýshylyq­tardy joıý týraly uıǵarymnyń (qaýlynyń, usynystardyń, habarlamalardyń) oryndalýyn baqylaý máselesi boıynsha tekserý taǵaıyndaý;8) jospardan tys tekserýdi taǵaıyndaý negiziniń jazbasha rastaýy bolmaýy (suraý, tapsyrma, ótinish, shaǵym, júginý, prokýrorlyq qadaǵalaýdy júzege asyrý kezinde júginýlerdi senim telefondary boıynsha esepke alý kitabynda tirkeý týraly belgi, qarsy tekserý taǵaıyndaý kezindegi aktiniń kóshirmesi jáne zańnamada kózdelgen basqa da negizder);9) ótinishte nemese habarlamalarda, jeke, zańdy tulǵalardyń jáne memlekettiń quqyqtary men zańdy múddeleriniń buzylǵandyǵy týraly ózge de júginýlerde kórsetilgen ýaqyt aralyǵynyń sheginen shyǵatyn kezeńge tekserý taǵaıyndaý;10) tekserý júrgizýdi oǵan tıisti ókilettigi joq tulǵalarǵa tapsyrý;11) Zańda kózdelgen jaǵdaılardan basqa birneshe tekserý obektilerine tekserý taǵaıyndaý týraly bir aktidegi nusqaý;12) zańmen belgilengen merzimde ol boıynsha tekserý toqtatylǵan jáne qaıta jańǵyrtylmaǵan obektini tekserýdi qaıta taǵaıyndaý;13) Qazaqstan Respýblıkasy zańdarymen belgilengen shekti merzimderinen asatyn merzimge tekserýdi taǵaıyndaý nemese ony uzartý;14) mindetti habarlaý týraly talap Zańda kózdelgen bolsa aldaǵy tekserý týraly jeke kásipkerlik sýbektisine habarlaý týraly derektiń bolmaýy nemese habarlaý merzimin saqtamaý;15) tekserýlerdiń júrgizý tártibi men jaǵdaılaryn retteıtin normatıvtik quqyqtyq aktiler talaptarynyń buzylýy.12. Memlekettik tirkeý sýbektisine tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeýden negizsiz bas tartýy jo­­ǵaryda turǵan quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna nemese sotqa shaǵymdalýy múmkin.13. Zańnyń 18-baby 3-tavrmaǵynda kózdelgen jaǵdaılarda tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeý quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi ýákiletti organda tekserý bastalǵannan kenıingi jumys kúni ishinde júrgiziledi.14. Tekserý merzimderin toqtatqan, jańartqan jáne uzartqan, tekserýge qatysatyn tulǵalardyń quramy ózgergen jaǵdaıda tirkeý sýbektisi quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna Erejeniń 8-qosymshasyna sáıkes nysan boıynsha tıisti habarlama joldaıdy.Tekseriletin sýbektige habarlaý Zańnyń 10-baby 3-tarmaǵynda, 19-baby 4-tarmaǵynda, 30-baby 1-tarmaǵynyń 6, 7 bólikterinde kózdelgen tártipte júrgiziledi.Bul rette, tekserý taǵaıyndaý, toqtatý, qaıta jańǵyrtý nemese tekserý merzimderin uzartý jónin­­degi aktilerdi tirkeý tártibi, sondaı-aq salyq organdary júzege asyratyn tekserýge qatysatyn tulǵa­lar­dyń quramyn ózgertý Qazaqstan Respýblıkasynyń Salyq kodeksiniń 89-taraýymen anyqtalady.Tirkeý habarlamada kúni, tekserýdi júzege asyrǵan qyzmetkerdiń tegi, aty-jóni kórsetilip, qoly qoıylyp, mórtabanmen (5-qosymsha) naqtylanady.15. Tirkeý sýbektisi Qazaqstan Respýblıkasynyń Salyq kodeksiniń 89-taraýynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda tekserý aıaqtalýy boıynsha úsh jumys kúni ishinde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna №1-P nysandy esepke alý kartochkasyna talon-qosymshany, eger elek­trondy tirkelgen jaǵdaıda, 9-qosymshaǵa sáıkes nysandaǵy onyń elektrondy formatyn usynady.Memlekettik tirkeý sýbektisi taǵaıyndaǵan tekserýdi júrgizýden bas tartqan, prokýrordyń nemese sottyń sheshimi boıynsha tekserýdi onyń aıaqtalýyna deıin toqtatqan jaǵdaıda, memlekettik tirkeý sýbektisi ol týraly sheshim qabyldanǵannan soń úsh jumys kúni ishinde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna eskertpe joldaıdy.16. Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynda tirkelgen tekserýdi ótkizbegen jaǵdaıda, memlekettik tirkeý sýbektisi tekserýdiń ótkizilmeý sebebin kórsetip eskertpe jasaıdy.Eskertpe quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna tekserý taǵaıyndaý týraly akti­de kórsetilgen tekserýdiń naqty aıaqtalǵan sátine deıin úsh jumys kúninen keshiktirilmeı usynylady.17. Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organy turaqty túrde tekserýler merzimderiniń uzartylýyn, toqtatylýyn jáne jańartylýlaryn esepke alýdy jáne baqylaýdy júrgizedi.18. Eger salystyrý nemese memlekettik tirkeý sýbektilerinde tekserý júrgizý barysynda tirkeýden ótpegen tekserý taǵaıyndaý týraly aktini, nemese tekserý taǵaıyndaý týraly aktini shyǵarmaı júrgizilgen tekserýler anyqtalǵan jaǵdaıda, memlekettik tirkeý sýbektisi aldyn ala óziniń tirkeý jýrnalynda tıisti jazý jazyp, olardy anyqtaǵan sátten bastap úsh jumys kúni ishinde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna tirkelmegen tekserýlerge toltyrylǵan №1-P nysandy esepke alý katochkalaryn jáne talon-qosymshalardy usynady.19. Joǵary turǵan prokýror azamattardyń jáne (nemese) zańdy tulǵalardyń shaǵymdary boıynsha nemese óz bastamasymen Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn buzýshylyq anyqtaǵan jaǵdaı­da tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkeý kúshin joıa alady.

3. Tekserýlerdi esepke alýdyń elektrondyq formatyn júrgizý tártibi.20. Tirkeý sýbektileri tekserýlerdi esepke alýdyń elektrondyq formatynyń qalyptasýyna qatysady.Osy maqsatta olar turaqty jáne úzilissiz túrde vedomstvolyq tekserýlerdiń, sonymen qatar tekserý paraqtaryna sáıkes anyqtalǵan buzýshylyqtar jáne olar boıynsha qabyldanǵan ákimshilik árekettegi qabyldanǵan sharalardy esepke alý júıesin qurady.Tekserýlerdi esepke alýdyń vedomstvolyq avtomattandyrylǵan júıesi bolmaǵan jaǵdaıda, memle­­kettik organdardyń tekserýlerdi memlekettik tirkeýdi júzege asyrý barysyndaǵy qarym – qatynasy quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń veb-resýrsy arqyly júrgizilýi múmkin.Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń tekserýlerdi esepke alý júıesi men tekserýlerdi esepke alý vedomstvolyq júıesiniń biriktirilýi, sondaı aq tutastyq jáne birińǵaılyq prınsıpin saqtaý negizinde memlekettik organdardyń tekserýlerdi memlekettik tirkeý barysynda quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń veb-resýrsy arqyly qarym-qatynasty uıymdastyrý tekserýlerdi esepke alýdyń ortalyqtandyrylǵan elektrondyq formaty quraıdy.Tekserý taǵaıyndaý týraly aktiler, №1-P nysandy esepke alý katochkalary, talon-qosymshalar málimetteri negizinde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organy memlekettik organdar júrgizetin tekserýler týraly ortalyqtandyrylǵan memlekettik derekter bankin júrgizedi.21. Zańǵa sáıkes bekitilgen tekserýlerdi júrgizý josparlary osy Erejeniń 10-qosymshasyna sáıkes keste túrinde resimdeledi jáne qaǵaz jáne elektrondyq formatta usynylady.Josparda memlekettik organnyń ataýy, rettik nómiri, tekserý obektisiniń ataýy, jeke sáıkestendirý nómiri (budan ári – JSN) nemese bıznes sáıkestendirý nómiri (budan ári – BSN), shaǵyn kásipkerlik sýbektisiniń memlekettik tirkelý kúni, onyń ornalasqan jeri nemese qyzmetti júzege asyrý orny kórsetiledi.Tekserýlerdi júrgizý josparyna engizilgen málimetterdiń durys, tutas, obektıvti jáne jetkilikti bolýyn qamtamasyz etý memlekettik organnyń basshysyna júkteledi.

4. №1-P nysandy esepke alý kartochkasyn jáne talon-qosymshany toltyrý tártibi.22. №1-P nysandy esepke alý kartochkasynyń jáne talon-qosymshanyń derektemelerin tekserýdi júzege asyrýshy tulǵa baspa áriptermen, qysqartýlarsyz toltyrýy tıis.№1-P nysandy esepke alý kartochkasynyń oń jaǵynda ornalasqan sandyq aqparattyq kórset­kish­­terde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organy bergen kodtyq belgi nómirleri qoıylady.23. Tekserý nátıjeleri boıynsha quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdaryna tek­serý aıaqtalǵannan soń úsh jumys kúninen keshiktirilmeı usynylatyn talon-qosymsha toltyrylady.24. Talon-qosymshany usyný tekserýdi aıaqtalǵan retinde esepteýge negizi bolyp tabylady.25. Engizilgen málimetterdiń shynaılyǵyn, tolyqtyǵyn, obektıvtiligin jáne dáıektigin qamta­masyz etý memlekettik organnyń basshysyna jáne osy qujattardy toltyrǵan tulǵaǵa júkteledi.

5. Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdary júzege asyratyn tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý jýrnaly jáne quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdarynda tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly tirkelgen aktilerdi esepke alý kitaby26. Jýrnal biryńǵaı úlgidegi qujat bolyp tabylady, tirkeý sýbektileri júrgizedi.27. Jýrnal nómirlengen, tigilgen jáne mórmen kýálandyrylǵan bolýy tıis.Jazbalar tolyq, naqty, uqypty engiziledi, túzetýlerge jáne tazartýlarǵa jol berilmeıdi. Qatelesken jazbalar eskertiledi jáne jaýapty tulǵanyń qolymen kýálandyrylady.28. Esepke alýdy tıisti júrgizýdi qamtamasyz etý maqsatynda, tirkeý sýbektisinde Jýrnaldy júrgizý jaýapty laýazymdy tulǵaǵa júkteledi.Jýrnaldyń júrgizilýi jáne saqtalýy týraly talaptardyń qamtamasyz etilýine baqylaý júrgizý memlekettik tirkeý sýbektisiniń basshysyna júkteledi.29. AEQ blankilerimen jáne jýrnaldarmen qamtamasyz etý memlekettik tirkeý sýbektilerine júkteledi.30. Tekserý taǵaıyndaý týraly tirkelgen aktilerdi esepke alý kitabyn quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdarynyń qyzmetkerleri júrgizedi.31. Kitap biryńǵaı úlgidegi qujat bolyp tabylady, nómirlengen, tigilgen jáne mórmen kýálandyrylǵan bolýy tıis.Jazbalar tolyq, naqty, uqypty engiziledi, túzetýlerge jáne tazartýlarǵa jol berilmeıdi.

6. «Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik organdary júzege asyratyn tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý týraly» №1-P nysandy esepterdiń usynylý tártibi men merzimderi.32. №1-P nysandy esepke alý kartochkanyń jáne talon-qosymshanyń negizinde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alýdyń aýmaqtyq organdary Erejeniń 7-qosymshasyna sáıkes «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik organdary júzege asyratyn tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý týraly» №1-P nysandy esepti (budan ári – №1-P nysandy esep) jasaıdy.Aımaq boıynsha №1-P nysandy jıyntyq esepke jáne ár memlekettik organ boıynsha №1-P nysandy esepke quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń birinshi basshysy nemese onyń mindetin atqarýshy tulǵa qol qoııady.Aımaq boıynsha №1-P nysandy jıyntyq esep jáne ár memlekettik organ boıynsha №1-P nysandy esep ulǵaıý nátıjesimen toqsan saıyn jasalady, quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń birinshi basshysy nemese onyń mindetin atqarýshy tulǵa bekitedi jáne ortalyq quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organyna usynady.33. Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organynyń ortalyq apparaty aýmaqtyq organdarynyń №1-P nysandy esebiniń derekteri negizinde memlekettik organdar jáne aımaqtar bólinisinde jıyntyq esepti qalyptastyrady.34. Joldar men baǵandardyń derekteri barlyq tirkeý sýbektileri boıynsha birdeı bolyp keletin №1-P nysandy esep ulǵaıý nátıjesimen biryńǵaı nysan boıynsha qurylady.1) 1-jolda talon-qosymshalary eseptik kezeńniń sońyna kelip túspegen, aıaqtalmaǵan tekserýlerdiń qaldyǵy kórsetiledi;2) 2-jolda tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly tirkelgen aktilerdiń sany kórsetiledi;3) 3-jolda (№1-P nysandy qoıylǵan esepke alý kartochkalary boıynsha) obektilerdiń taǵaıyndalǵan tekserýleriniń sany kórsetiledi;4) 4-jol (talon-qosymshanyń bar bolǵanda) aıaqtalǵan tekserýlerdiń sanyn kórsetedi;5) 5-jol túrli sebepter boıynsha eseptik kezeńde ótkizilmegen, taǵaıyndalǵan tekserýlerdiń sanyn kórsetedi;6) 6-jol merzimderi uzartylǵan taǵaıyndalǵan tekserýlerdiń sanyn kórsetedi;7) 7-jolda merzimderi toqtatylǵan taǵaıyndalǵan tekserýlerdiń sany kórsetiledi;8) 8-jolda merzimderi jańartylǵan taǵaıyndalǵan tekserýlerdiń sany kórsetiledi;9) 9-jol tekserý taǵaıyndaý týraly aktini tirkemesten júrgizilgen anyqtalǵan tekserýlerdiń jalpy sanyn kórsetedi, olardyń ishinde prokýratýra anyqtaǵandar 10-jolda, quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdary 11-jolda, memlekettik organ 12-jolda kórsetiledi;10) 13-jol tekserý taǵaıyndaý týraly aktini ótken jyldary tirkemeı júrgizgendigi aǵymdaǵy jylda anyqtalǵan tekserýlerdiń sanyn kórsetedi, olardyń ishinde prokýratýra anyqtaǵandar 14-jolda, quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdary 15-jolda, memlekettik organ 16-jolda kórsetiledi;11) 17-jol tekserý taǵaıyndaý týraly aktini ótken jyldary tirkemeı júrgizgendigi aǵymdaǵy jylda anyqtalǵan tekserýlerdiń sanyn kórsetedi, olardyń ishinde prokýratýra anyqtaǵandar 18-jolda, quqyq­­tyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdary 19-jolda, memlekettik organ 20-jolda kórsetiledi;12) 21-jol tekserý taǵaıyndaý týraly aktini ótken jyldary shyǵarmaı júrgizgendigi aǵymdaǵy jylda anyqtalǵan tekserýlerdiń sanyn kórsetedi, olardyń ishinde prokýratýra anyqtaǵandar 22-jolda, quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý organdary 23-jolda, memlekettik organ 24-jolda kórsetiledi;13) 25-jol tekserý nátıjelerinde buzýshylyqtar aıqyndalǵan tekserýlerdiń sanyn kórsetedi;14) 26-jol tirkeýden bas tartylǵan tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdiń jalpy sanyn kórsetedi;15) 27-41 joldar tekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeýden bas tartý negizderin kórsetedi;16) 42-jol joǵary turǵan prokýror kúshin joıý týraly sheshim shyǵarǵan tirkelgen tekserýlerdiń sanyn kórsetedi;17) 1-15 baǵandarynyń kórsetkishteri №1-P nysandy esepke alý kartochkasynyń derekterinen alynyp qalyptasady.35. Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi aýmaqtyq organdar №1-P nysandy jıyntyń esepti toqsan saıyn qalyptastyrady, oǵan aýmaqtyq basqarmanyń basshysy qol qoıady jáne eseptik kezeńnen keıingi aıdyń 5-kúnine quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi ýákiletti organǵa qaǵaz jáne elektrondyq túrde joldaıdy.36. Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi aýmaqtyq organdar bekitken ecepterdiń negizinde quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alýdyń ýákiletti organy respýblıka boıynsha jıyntyq esepti qurady.37. Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alýdyń ýákiletti organy respýblıka boıynsha №1-P nysandy jıyntyq esepti Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýratýrasyna eseptik kezeńnen keıingi aıdyń 10-kúnine usynady.

Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparattyq esepke alý qujattaryn usyný erejesine 1-qosymsha

NysanTekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý jýrnalyMemlekettik organnyń tekserý taǵaıyndaý týraly aktisiniń nómiri jáne onyń shyǵarylý kúni    Memlekettik organnyń ataýy, tekserý taǵaıyndaǵan tulǵanyń (tulǵalardyń) aty-jóni men laýazymy    Tekserýdi júzege asyratyn tulǵanyń (tulǵalardyń) aty-jóni (deri) men laýazymy (dary)    Tekserý obektisiniń ataýy, onyń turǵan jeri men STN-i, JSN-i, BSN-i    Kyzmettiń túri    Tekserý túri    Tekserý negizderi    Tekserý júrgizý merzimderi    Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi organǵa №1-P nysandy esepke alý kartochkasyn usyný kúni     Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi organnyń tirkeý nómiri     Tekserýdi uzartý ne toqtatý jáne qaıta jańartý kúni jáne merzimi    Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi organǵa №1-P nysandy esepke alý kartochkasynyń talon- qosymshasyn usyný kúni     Tekserý júrgizilmedijúrgizilmegen tekserý esepten alyndy    tirkeýden bas tartylǵan tekserýdi taǵaıyndaý týraly akt2    3    4    5    6    7    8    9    10    11    12    13    14

Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparattyq esepke alý qujattaryn usyný erejesine 2-qosymsha

NysanTekserýlerdi taǵaıyndaý týraly aktilerdi tirkeý kitabyMemlekettik organnyń tekserý taǵaıyndaý týraly aktisiniń nómiri jáne onyń shyǵarylý kúni    Memlekettik organnyń ataýy, tekserý taǵaıyndaǵan tulǵanyń (tulǵalardyń) aty-jóni men laýazymy    Tekserýdi júzege asyratyn tulǵanyń (tulǵalardyń) aty-jóni (deri) men laýazymy (dary)    Tekserý obektisiniń ataýy, onyń turǵan jeri men STN-i, JSN-i, BSN-i    Kyzmettiń túri    Tekserý túri    Tekserý negizderi    Tekserý júrgizý merzimderi    Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi organǵa №1-P nysandy esepke alý kartochkasyn usyný kúni     Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi organnyń tirkeý nómiri     Tekserýdi uzartý ne toqtatý jáne qaıta jańartý kúni jáne merzimi    Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi organǵa №1-P nysandy esepke alý kartochkasynyń talon- qosymshasyn usyný kúni     Tekserý júrgizilmedijúrgizilmegen tekserý esepten alyndy    tirkeýden bas tartylǵan tekserýdi taǵaıyndaý týraly akt2    3    4    5    6    7    8    9    10    11    12    13    14

Tekserýler taǵaıyndaý týraly aktilerdi, toqtatý, qaıta jańǵyrtý, tekserý merzimderin uzartý týraly habarlaýlardy, qatysýshylardyń quramyn ózgertý týraly aktilerdi tirkeý jáne tekserý men onyń nátıjeleri jónindegi aqparattyq esepke alý qujattaryn usyný erejesine 3-qosymsha

Úlgilik nysanTekserý taǵaıyndaý jónindegi akt №_________

__________________ qalasy      20____jylǵy «____» __________

1.Memlekettik organnyń ataýy ________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. Tekserý júrgizýge ýákiletti tulǵanyń (tulǵalardyń) T.A.Á. (ol bolǵan kezde) jáne laýazymy,__________________________________________________________________________________

3.Tekserý júrgizýge qatystyrylatyn mamandar, keńesshiler jáne sarapshylar týraly málimetter________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

4. Tekseriletin sýbektiniń ataýy nemese oǵan qatysty tekserý júrgizý taǵaıyndalǵan jeke tulǵanyń T.A.Á. (ol bolǵan kezde), onyń ornalasqan jeri, sáıkestendirý nómiri (JSN/BSN), aýmaqtyń telimi. Fılıal jáne (nemese) zańdy tulǵanyń ókildigi tekserilgen jaǵdaıda onyń ataýy men ornalarqan jeri kórsetilsin ____________________________________________________________________________________________________________________________________________5.Tekserý taǵaıyndaý nysany _________________________________________________________6. Tekserý júrgizý merzimi ___________________________________________________________7. Tekserý júrgizýdiń quqyqtyq negizderi, sonyń ishinde mindetti talaptary tekserýge jatatyn normatıvtik quqyqtyq aktiler __________________________________________________________________________________________________________________________________________

8. Tekseriletin kezeń ____________________________________________________________________________________________________________________________________________(memlekettik organnyń birinshi basshysynyń qoly jáne T.A.Á.)

20___jylǵy «______»_________            memlekettikorgannyń móri______________________________________________________________________________(aktini tirkegen tulǵanyń laýazymy, T.A.Á., qoly)Tirkeý mórtabany

Tekseriletin sýbektiniń baqylaý jáne qadaǵalaý júrgizý kezindegi quqyqtary men mindetteri

1. Baqylaý jáne qadaǵalaý júrgizý kezinde tekseriletin sýbektiler mynalarǵa:1) tekserý júrgizý úshin obektige kelgen baqylaý jáne qadaǵalaý organdarynyń laýazymdy adamdaryn mynadaı:josparly tekserýler taǵaıyndalǵan kezde aldyńǵy tekserýlerge qatysty ýaqyt aralyǵy saqtalmaǵan;tekserý taǵaıyndaý týraly aktide kórsetilgen merzimder asyp ketken ne ótip ketken, osy Zańda belgilengen merzimderge sáıkes kelmegen;osy Zańnyń 16-baby 7-tarmaǵynyń 2), 4), 6), 7) jáne 8) tarmaqshalarynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, memlekettik organ belgili bir másele boıynsha, belgili bir kezeńde buryn tekserý júrgizilgen tekseriletin sýbektige qatysty kórineý qaıta tekserý taǵaıyndaǵan;eger aldyńǵy tekserý kezinde buzýshylyqtar anyqtalmaǵan bolsa, osy Zańnyń 16-baby 7-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyna sáıkes jospardan tys tekserý taǵaıyndalǵan;osy Zańnyń 13, 14, 15-baptarynda jáne 18-babynyń 1-tarmaǵynda kózdelgen aqparat pen qujattar bolmaǵan;eger Qazaqstan Respýblıkasynyń Salyq kodeksinde ózgeshe kózdelmese, jasalǵan ne ázirlenip jatqan qylmystar týraly ótinishte nemese habarlamada, jeke, zańdy tulǵalardyń jáne memlekettiń quqyqtary men zańdy múddelerin buzý týraly ózge de ótinishterde kórsetilgen ýaqyt aralyǵynyń sheńberinen shyǵatyn kezeńde tekserý taǵaıyndalǵan;tekserý júrgizýge tıisti ókilettikteri joq adamdarǵa tekserý júrgizý tapsyrylǵan;osy Zańnyń 16-babynyń 3-tarmaǵynda kórsetilgen jaǵdaılardy qospaǵanda, tekserýdi taǵaıyndaý týraly bir aktide tekserýge tartylatyn birneshe tekseriletin sýbektiler kórsetilgen;tekserý merzimderi osy Zańda belgilengen merzimnen asyryp uzartylǵan;osy Zańnyń 28-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes osy Zańnyń talaptary óreskel buzylǵan jaǵdaılarda tekserýge jibermeýge;2) eger júrgiziletin tekserýdiń nysanasyna jatqyzylmaǵan nemese aktide kórsetilgen kezeńge jatqyzylmaǵan bolsa, málimetter bermeýge;3) tekserýdi taǵaıyndaý týraly aktige, tekserýdiń nátıjeleri týraly aktige jáne memlekettik organdardyń laýazymdy adamdarynyń is-áreketine (áreketsizdigine) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen shaǵym jasaýǵa;4) memlekettik organdardyń nemese laýazymdy adamdardyń tekseriletin sýbektilerdiń qyzmetin shekteıtin, zańǵa negizdelmegen tyıym salýlaryn oryndamaýǵa;5) tekserýdi júzege asyrý úderisin, sondaı-aq laýazymdy adamnyń qyzmetine kedergi keltirmesten, aýdıotehnıka jáne beınetehnıka quraldarynyń kómegimen laýazymdy adamnyń tekserý sheńberinde júrgizgen jekelegen is-áreketterin tirkeýge;6) úshinshi tulǵalardyń óz múddeleri men quqyqtaryn bildirýi, sondaı-aq úshinshi tulǵalardyń osy baptyń 1-tarmaǵynyń 5) tarmaqshasynda kózdelgen is-áreketterdi júzege asyrýy maqsatynda olardy tekserýge qatysýǵa tartýǵa quqyly.2. Memlekettik organdar baqylaý jáne qadaǵalaý júrgizgen kezde tekseriletin sýbektiler:1) osy Zańnyń 18-baby 1-tarmaǵynyń talaptaryn saqtaı otyryp, tekseriletin sýbektiniń aýmaǵyna jáne úı-jaılaryna baqylaý jáne qadaǵalaý organdary laýazymdy adamdarynyń kedergisiz kirýin qamtamasyz etýge;2) kommersııalyq, salyqtyq ne ózge de qupııany qorǵaý talaptaryn saqtaı otyryp, baqylaý jáne qadaǵalaý organdarynyń laýazymdy adamdary

Sońǵy jańalyqtar