«Biregeı» – birlikke bastaǵan kóshbasshy nemese «Nazarbaev modeli»

Búginde Eýrazııa qurlyǵy­nyń kindiginde ornalasqan Qazaqstan­dy bar jahan biledi. Bılikke kelgen sátinen-aq, halyqaralyq bitim saıa­satyn basshylyqqa alǵan El­basy álemge paıda tıgizer qan­shama oń sheshimder qabyldap, tip­ti mámilegerlik úshin dıalog alańyn da qurdy. Osy oraıda Uly­brıtanııanyń 1979-1990 jyldary Premer-mınıstri bolǵan Mar­garet Tetcher 1990 jyldardyń basynda «Qazir álemde bes-alty iri jáne óte yqpaldy saıasatker bar. Solardyń biri – Nursultan Nazar­baev. Men oǵan tolyq senemin jáne onyń Qazaqstanda júzege asy­ryp jatqan bastamalarymen keli­semin», – degen edi.

Elbasy zamannyń tynysyn dóp basa alatyn kóregen saıasatker. Zaman býyrqanǵan teńiz betinde jyljyǵan qaıyq ispetti bolsa, ol batyp ketpeýi úshin eskekti ustar qajyr-qaırat kerek-aq. Nursultan Nazarbaev osynaý san qıly sátte eldiń ishki de, syrtqy da jaıyna tereńnen kóz salyp, baǵamdaı aldy. HHI ǵasyr tabaldyryqtan attaǵan sátte-aq, qarqyndy ózgerister boldy. Álem de, adam da ózgerdi. Sıfrlandyrý men jahandanýdyń kúndelikti adamzat turmysyna enip ketkeni sonsha, ekonomıkalyq, áleýmettik, qoǵamdyq tipti bar álem ómiriniń suranysy ózgerip ketti. El basshylaryna tyń reforma qurýǵa jáne olardy kezek kúttirmeı durys baǵyttap otyrýǵa týra keldi. Bul turǵyda tanymal zertteýshi Roı Medvedevtiń Nursultan Nazarbaev týraly «О́zge baqylaýshylar syndy Qazaqstannyń tabysqa jetýi men sáttiligin Prezıdent Nursultan Nazarbaevpen baılanystyramyn. Memleket bas­shysy daǵdarys jyldary ma­ńyz­dy sheshimder qabyldap, baǵam­daı aldy. Onyń qabyldaǵan sheshim­deri arqasynda Qazaqstan basqa memleketter eńsere almaǵan qan­shama qaýipten aman qaldy», degen sózi oıǵa oralady. Álbette, tek ishki saıasatyńdy baǵamdaı berseń, syrtyńnan kóz tastar alpaýyttar bar. Elbasy osynyń bárin ýysynda ustap, táýelsizdigimizdiń alǵashqy kúnderinen bastap Qazaqstandy beıbit jolǵa bastady. Álem úshin tek soǵys pen qaýiptiń kózi bol­ǵan, talaı mıllıondardyń taǵ­dyryn jalmaǵan atom bombasy­nan bas tartyp, asa mańyzdy she­shim qabyldady. Nursultan Nazarbaevtyń osy sheshimi bar jahan lıderlerine úlgi bolyp, Qazaqstannyń bitimgerlik saıasatyna degen senim paıda boldy. Bul sheshimdi AQSh-tyń buryn­ǵy prezıdenti Barak Obama «Pre­zıdent Nazarbaev ıadrolyq qarý­lar­dy taratpaý máselelerinde álemdegi úlgili kóshbasshylardyń biri sanalady. Qazaqstan ıadrolyq qarýdan bas tartyp, qaýipsizdik pen ekonomıkalyq órkendeýge qol jetkizýde úlgi bola alady. Bul qadam Qazaqstandy óńir­degi turaqty elderdiń biri­ne aınal­dy­rýǵa múmkindik berdi», dep oń pikir bildirgen edi. Tuń­ǵysh el basshymyz bir halyqtyń ne memlekettiń ǵana emes tutas álemniń, onda tu­ra­tyn adam balasynyń erteńine kóz tastady. Sebebi jappaı qy­ryp-joıatyn ıadrolyq qarý so­ǵys qaýip-qaterin kúsheıtýmen qatar, jymysqy saıasattyń da qura­lyna aınalyp úlgergen edi. Reseı Federasııasynyń Pre­zı­denti Vladımır Pýtın Elbasy­nyń osynaý keń júrekti qasıetin «Nursultan Ábishuly – saıasatta kóp­ten, Keńes dáýirinen kele jat­qan tulǵa. Meni qatty tańǵal­dyra­tyny – onyń zaman tynysyn tap basyp tanıtyny. Bul qa­sıet – búgingi álemdi dóp basyp sezine alatyn qasıet oǵan qaı­dan dary­ǵan?! Ol – adal da ádil. Keı­bir máselelerdi talqylaǵanda, ár­da­ıym qarapaıym adamdarǵa bul qalaı tıedi dep oılap turady. Bul jeke adamǵa, qarapaıym ot­basy­lar ómirine qalaı áser etedi? Solar­dyń ornyna ózin, óziniń jaqyn­daryn qoıyp kórip baryp, sheshim qabyldaıdy. Ol – óz hal­qynyń bir bóligi», – dep baǵa­­laǵan bolatyn. Al Reseı Fe­de­­ra­­sııasynyń Premer-mı­nıstri Dmıtrıı Medvedev qazirgi Qazaq­stannyń tabysty damýynda, Qazaq­stan men Reseı arasyndaǵy tatý kór­shilik pen odaqtastyqty damy­týda Elbasy Nursultan Nazar­baev­tyń orasan zor rólin ataǵan edi.

Sırııa Arab Respýblıkasynda uzaq jyldarǵa jalǵasqan soǵys tek bir memlekettiń ǵana emes, tutas álemniń tynyshtyǵy men beıbit ómirine nuqsan keltire bas­tady. Múddeler qaqtyǵysyp, saıasat qıturqy oıynǵa aınaldy. Elbasy Nursultan Nazarbaev tamyry tereńge ketken qantógisti toqtatý úshin tyń bastama kóterip, Qazaqstan astanasyn Sırııadaǵy bitimge kele almaı otyrǵan tarap­tardy bir ortaǵa jınap, dıalog qurý alańy retinde usyndy. Osy­­laısha Sırııa boıynsha Astana pro­sesiniń onnan asa raýn­dy ótti. Taraptar aqyryndap keli­sim­ge kele bastady, qyzý soǵys ór­­ship turǵan aımaqtardaǵy jaǵ­daı túzeldi. Bul prosess áli de jalǵasýda.

Elbasynyń kezekti bastamasy beıbit álemniń keń tynys ashýy­na taǵy da túrtki bola aldy. Ultymyzǵa jat aǵymnyń yq­pa­lymen Sırııaǵa ketip, adasqan otandastarymyzdy elge qaı­ta­rýdy álemde alǵash qolǵa alǵan Qazaqstan desek artyq aıtqan­dyq emes. О́ıtkeni alpaýyt derjava­lardyń ózi azamattarynan bas tartyp, olardy qoǵamǵa «indet» taratar sodyrlar retinde kórip, shekaradan ári asyrmady. Bul – ras. Onyń dáleli – Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen osy jyldyń basynda tabysty júzege asyrylǵan «Jýsan» gýmanıtarlyq operasııa­sy. Operasııa nátıjesinde júzge jýyq qazaqstandyq, eń bas­tysy esh kinási joq kirshiksiz sábı­ler Otanyna oraldy. Árıne olar­dyń ata-analarynyń isi zań ne­­gizinde sotta qaraldy. Biraq tý­ǵan mekeninde. Mine, El­ba­sy­­nyń kóregen saıasatynyń arqasynda otandastarymyz shetelde ógeı taǵdyr keshpedi. Sebebi jat aǵymǵa erip ketken ata-ana­larynyń artynan ergen balalary bar ǵoı, olardyń bul tańdaý erkindigi emes edi. Elbasy munda keler urpaqtyń da qamyn oılap, olardy tamuq taǵdyr apatynan saqtap qaldy. Osy arada «sábıdiń bári baqytty bolý úshin jaralǵan» nemese «jesirin jatqa bermegen, jetimin jylatpaǵan» degen halyq danalyǵy oıǵa keledi.

Elbasynyń syndarly saıası ustanymy tek syrtqy saıasatta ǵana emes, el ishinde de oń baǵyt tap­ty. Nursultan Ábishuly qabyl­daǵan el tarıhyndaǵy eń aıtýly da mańyzdy sheshimderdiń biri elordany Almatydan Aqmola qalasyna (qazirgi Nur-Sultan) kóshirý boldy. Bul ońaı sheshim bolǵan joq. Alaıda saıası, eko­nomıka­lyq, strategııalyq tur­ǵyda eń utymdy sheshim edi. Elbasy­­nyń kóregendigi men tikeleı baqy­laýynyń arqasyn­da Qazaq­s­tan qysqa merzimde Eýrazııa­nyń júre­gine aınalǵan órkenıetti astanany turǵyza aldy. Elordanyń qu­ry­lysy alǵash bastalyp, ásem ǵımarattary endi boı túzep jatqan sátte-aq, bul shahar álemdik saıasatty talqylap, oń sheshimge kele alatyn ortalyqqa aınaldy. Jas qalada Elbasynyń bastamasymen álem­dik deńgeıdegi is-sharalar ótip, jahandyq bereke men birlik­ke Qazaqstan tikeleı túrtki boldy. Nur-Sultan qalasynyń jylnamasyna álemniń 56 eliniń basyn qosqan, «Astana deklarasııasy» degen atpen tarıhqa engen asa ma­ńyzdy qujat qabyldanǵan Eý­ro­padaǵy qaýipsizdik jáne ynty­­maqtastyq uıymynyń aıtýly sammıti, 57 musylman eliniń basyn biriktiretin Islam Ynty­maq­­tas­tyǵy Uıymynyń sessııasy, Dúnıe­júzilik ıslam ekonomıkalyq forýmy jazyldy. Sondaı-aq Nur-Sultan Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń, Azııadaǵy ózara yq­paldastyq jáne senim sharalary keńesiniń, Eýrazııalyq Ekono­mıkalyq odaqtyń asa joǵa­ry jaýapkershilikti talap etetin forýmdaryn qabyldady. Atal­ǵan halyqaralyq jıyndarda Qazaq­stan Tuńǵysh Prezıdentiniń ıdeıalaryna negizdelgen álemniń saıası-ekonomıkalyq damýyna áser etetin tarıhı qujattarǵa qol qoıyldy. Qazaqstan Prezıdenti Q.Toqaevtyń elordamyzdyń 20 jyldyq mereıtoıyna oraı ja­rııalanǵan «Elbasy jigeriniń jeńisi» atty maqalasyndaǵy (2018 jylǵy 3 shilde, «Egemen Qazaqstan» gazeti) Elbasy­myz­ǵa berilgen baǵa tutas eldiń ber­g­en baǵasy ispetti: «Astana – El­­basy­­nyń perzenti. Ol – memleket qurýshy ári ǵa­jaıyp qala – As­tananyń rýha­nı ákesi, arhıtek­tory. Onyń esimi dáýirdiń eń bel­gili, yqpaldy jańar­tý­shy­lary­­­­nyń qatarynda ata­lady. Ol jańa Qazaq­stan mem­leketin ornatý kezeńinde qazirgi za­man­nyń eń da­ryndy jasampaz re­for­matory retinde tanyldy».

Iá, kópjylǵy táýeldilikten keıin egemendigin alǵan Qazaq eliniń ózi tańdaǵan astanasyn zamanaýı álemdik sáýlet ónerine saı qylyp salý kez kelgen saıasat­kerdiń, Memle­ket bas­shysynyń qolynan kele bermeıtini anyq. N.Á.Nazarbaev­tyń erekshe qa­sıet ıesi ekenin belgili mem­le­ket qaı­ratkeri, Qazaqstan Respýb­lı­kasy­nyń Tuńǵysh Pre­zı­denti – Elbasy Keńsesiniń bas­shysy M.Qasymbekovtiń elorda­nyń tusaýkeser rásimi­ne daıyn­dyq barysy boıynsha Elbasynyń tóraǵalyǵymen ótken jumys keńesiniń stenogrammasyn negizge alyp jazǵan «Bas qala osylaı bastalǵan» (2018 jylǵy 18 maýsym, «Egemen Qazaqstan» gazeti), «Kak zarojdalas Astana» (18 ııýnıa 2018 goda, «Kazahstanskaıa pravda»), «Bas qala osylaı bastalǵan» (2018 jylǵy 19 maýsym, «Aıqyn» gazeti), «Kak zarojdalas Astana» (19 ııýnıa 2018 goda, ı «Lıter») atty maqala­syndaǵy myna joldar dáleldeı túsedi: «Máseleniń mánisin tereń bilý, aýdıtorııanyń ózindik erek­sheligin eskerý, senim ahýalyn qalyp­tastyrý, strategııa­lyq turǵy­dan oılaı bilý jáne qubylmaly jaǵ­daıda jedel jol tabý sııaqty qasıetterdi ıelengen Nursultan Ábishuly ózin tek saıası jetekshi, dıplomat, menedjer ǵana emes, sonymen birge ómirlik tájirıbesi mol adam retinde tanytady». 

Elbasymyzdyń taǵy bir bas­ta­masy – Qazaqstannyń áleýeti men kúsh-qýatyn, kemel kele­shegin álemge tanytqan EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý boldy. Kórme – jahan­dyq mas­shtabtaǵy iri is-shara, ony tek ótkizip qoıý jetkilik­siz, halyq­aralyq kórme arqyly memleket­tiń ustanymy men naqty kóz­qarasy kórinedi. Qazaqstan qashan­nan «jasyl» ekonomıkany qol­daı­t­yn memleket. Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen elordada «Bolashaq energııasy» ataýymen kórme ǵımaraty boı túzep, egemen eldiń astanasyna kórik qosyp, ustanymyn taǵy da bekemdedi. Jas Qazaqstan úshin EKSPO-2017 kórmesin ótkizý úlken jetistik. Sebebi osy ýaqytqa deıin joǵaryda atal­ǵan aıtýly is-sharany álem­niń damyǵan elderi ǵana ótkiz­gen bolatyn. Halyqaralyq bitimger­lik pen beıbit ómir jolynda Qazaq­stan taǵy da boı kórsetti. Osy oraıda AQSh Prezıdenti Donald Tramp «Men Prezıdent myrzaǵa EKSPO-2017 arqyly energe­tı­kalyq qaýipsizdik másele­leri boıynsha jahandyq únqatysý­dy ilgeriletýdegi kóregendigi men kóshbasshylyǵy úshin rızashy­lyǵymdy bildiremin. О́zara qurmet pen ortaq múddelerge negizdelgen AQSh pen Qazaqstan arasyn­daǵy stra­tegııalyq áriptestiktiń ári qaraı nyǵaıa túsetinine úmit­te­nemin», dep pikir bildirdi.

Sonymen qatar N.Á.Nazar­baev­­­­tyń tapsyrmasymen EKSPO qala­shyǵynda bolashaqta Nur-Sultan qala­syn álemge tanymal qarjy or­ta­­lyǵyna aınaldyratyn «Astana» halyqaralyq qarjy or­ta­ly­ǵynyń da ashylǵanyn atap ótý kerek.

Osy arada aıtarymyz, eger búginde sáni men saltanaty kelis­ken ásem elordamyz bolmasa, Qazaq jerinde joǵaryda atal­ǵan kúlli álemdi tańǵaldyrǵan aıtýly forýmdar óter me edi?! Son­dyqtan búgingi býyn emes, bola­shaq urpaq ta osydan shırek ǵasyr buryn elimiz úshin asa qıyn jyldary Joǵarǵy Keńestiń aldynda astanany Saryarqaǵa aýys­tyrýdyń el damýy úshin qajet­tiligin dáleldeı alǵan, dálel­dep qana qoımaı Qazaqstan astanasyn qysqa merzimde saldyra alǵan Tuńǵysh Prezıdentimizdiń qaırat­ker­­ligin bilý kerek dep esepteımin.

Qazaqstan – talaı taǵdyrlardy bir ortaǵa biriktirgen kópultty memleket. Elbasy kópultty eldi esh kıkiljiń, daý-damaısyz bas­qarýdyń tyń úlgisin bar ǵalam­ǵa tanyta aldy. Birikken Ulttar Uıymy álem jurtshy­lyǵyna úlgi-ónege retinde usynǵan Qazaqstan halqy Assambleıasyn quryp, Qazaq elinde ár ult ókiline qurmet tanytylatynyn, erkindik pen demokratııanyń baryn kórsetip, zaıyrly memleket qura aldy. Talaı memlekettiń ishki saıasaty ultaralyq qaqtyǵystar saldarynan qyrǵı-qabaq tartysqa ulasyp jatqanda, Qazaqstan uly Abaıdyń «adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» degen qaǵıdatyn ustanaty­nyn dáleldedi. Qazirgi zamanda dinaralyq kıkiljiń saldarynan azamat soǵysynyń oty tutanyp, álemge lańkestiktiń qaýpi tóngenin kórýdemiz. Osy tusta Elbasy jappaı qyryp-joıý qarýynan bas tartyp salmaqty sheshim qabyldaǵan sáttegideı, taǵy bir áleýetti qadam jasady. Elimiz eńsesin endi tiktep jatqanda esh seskenbeı, álem­dik jáne dástúrli din lıderleri­niń sezin ótkizip, barlyq din ókilderiniń kóshbasshylaryn elor­danyń tórinde suhbat qurýǵa jınaı aldy. Bir-birimen jaǵa jyrtysyp, jyldar boıy óshtesýmen ymyrasyzdyqtan kóz ashpaı kele jatqan birqatar din ókilderi bir-birimen qol alysyp, pikirlese alatyn deńgeıge jetti. Árıne, bul dinaralyq qaqtyǵystardy túbegeıli joıyp jiberdi degen­di bildirmeıdi, degenmen beıbit ómirdiń búr jarýyna eleýli úlesin qosty. Qazaqstan táýelsizdiginiń alǵash­qy kúnderinen bastap Tuń­ǵysh Prezıdentimizdiń senimdi serigi bolǵan, Elbasymyz aıqyn­dap bergen syrtqy saıasatty júze­ge asyrýda qaıratkerligimen ta­nyl­ǵan el Prezıdenti Q.Toqaev «El­basy bastamasymen dúnıege kelgen sezd búginde ár úsh jyl sa­ıyn shaqyrylatyn biregeı din­ara­lyq dıalog alańy retinde berik qalyptasty. Forým halyq­aralyq ahýal ýshyǵyp turǵan qazirgi ýaqytta dúnıe júzindegi mádenıetter men órkenıetterdiń arasyn jalǵap, dinaralyq tózim­dilik pen yntymaqty nyǵaıtý­da teńdessiz ról atqaryp keledi. Son­dyqtan el ishindegi konfessııa­aralyq kelisimge arqaý bolýymen qatar, qalyń jurtshylyqtyń sanasyna álemdegi kúlli dinderdiń beıbitsúıgish bolmysyn sińire bilgen jıynnyń halyqaralyq mańyzy erekshe», degen bolatyn.

Sonymen qatar Qazaqstan­nyń Tuńǵysh Prezıdenti «qaıta qurýdyń» keri saldarynan paıda bolǵan qaqtyǵystardy joıý boıynsha bitimgershilik jumys­tar atqardy. Osyny túbi­miz bir Ázerbaıjan Respýblıka­sy­nyń Prezıdenti Ilham Álıevtiń myna sózderi dáleldegendeı: «Aımaq­taǵy beıbitshilikke baǵyttal­ǵan Qazaqstan basshylyǵynyń júıeli dana saıasaty kóbine qaýipsizdik­ti nyǵaıtýdy kózdeıdi. Qazaqstan tuǵyry bıik, tegeýrini myqty mem­leketke aınaldy. Sondyqtan da aımaqtyq máselelerdi sheshýde Qazaqstannyń róli men mańy­zy arta túsýde, al biz bul mem­le­­ket­­tiń jetistigine árqashan da qýa­nysh­tymyz».

Táýelsizdiktiń qıyn dáýiriniń bastapqy jyldarynda el ekonomıkasy kúıreý jaǵdaıynda turdy, is júzinde barlyq iri óndiris oryndary toqtap qaldy. Inflıasııa birden ósip ketti, jumyssyzdyq kóbeıdi. El «jabaıy kapıtalızmge» endi. Táýelsiz Qazaqstanǵa halyqaralyq deńgeıdegi sapaly bilimi bar kásibı kadrlar óte qajet boldy. Jekeshelendirý júrgizip, elimizge ınvestısııa tartý kerek boldy. Tipti eń tájirıbeli basqarýshylardyń jańa ekonomı­ka­lyq jáne áleýmettik prosester­di qalaı basqarý, egemen memle­ket­ti qalaı qurý týraly túsinigi­niń ózi buldyr bolatyn. Osyndaı jaǵdaıda Qazaqstannyń laıyq­ty bolashaǵyn boljaý qazaqtyń baǵyna týǵan azamat Nursultan Nazarbaevqa ǵana buıyrdy.

Ǵulama ǵalym, kemeńger ustaz Muhtar Áýezovtiń «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degen ataly sózimen úndes Elbasymyzdyń elimizdiń talantty jastarynyń bilim alýyna arnalǵan «Bolashaq» stıpendııasy – Qazaqstannyń senimdi strategııalyq tańdaýy boldy. Dúnıe júzine tanylǵan qazaqstandyq brendke aınalǵan «Bolashaq» baǵdarlamasy týraly N.Á.Nazarbaev óziniń «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda bylaı eske alady: «Bizdiń bolashaqty boljaý men strategııalyq kóregendigimizdiń bir úlgisi – 1993 jyldyń 5 qara­sha­synda bekitilgen «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasy boldy. Memlekettiń qarjylyq jaǵ­daıy eleýli shyǵyndardy aýyrsynatynyna qaramastan, men eldiń bolashaǵyn oılaı otyryp, eń laıyqty degen jas qazaq­stan­dyqtardy álemniń úzdik ýnı­ver­sıtetterinde oqytýǵa qajetti qar­jy bólýge pármen berdim. Meniń oıymsha, eldi damytýda jáne onyń gúldenýine aýqymdy úles qosýda jetekshi ról atqarýǵa tıis­ti zııatkerler shoǵyry solardan qalyptasýǵa tıisti bolatyn».

Osydan túıer oı: XIX ǵasyrda uly Abaı «Internatta oqyp júr, talaı qazaq balasy...», – dep jyrlap, jastardy mektepte bilim alýǵa shaqyrsa, XX ǵasyr­dyń basynda Alash zııalylary Máskeý men Peterbordyń beldi joǵary oqý oryndarynda bilim alyp, Memlekettik dýmaǵa saılanyp, eliniń azattyǵyn oılady. Al XX ǵasyrdyń aıaǵynda «HHI ǵasyr – bilim básekelestigi ǵasyry», degen ustanymnyń avtory Elbasymyzdyń arqasynda Amerıka, Ulybrıtanııa, Germanııa, Fransııa jáne basqa da shet memle­ketterdiń álem tanyǵan ýnıver­sıtetterinde bilim alǵan táýelsiz Qazaqstan jastary bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, ǵylym jáne tehnıka salalarynda júzdegen ǵylymı ázirlemeler men iri jobalardy júzege asyryp, zor jetistikterge qol jetkizýde.

Elimiz sanaýly kúnderden keıin osydan 28 jyl buryn Elba­sy­myzdyń bastamasy boıynsha qabyldanǵan «Qazaq KSR Prezı­dentin saılaý týraly» zań boıynsha ótken búkilhalyqtyq saılaý ótkizilgen ataýly kún – Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Pre­zı­denti kúni merekesin atap óte­di. N.Á.Nazarbaev «Táýelsizdik dáýiri» kitabynda «osy tarıhı saı­­laýdyń Qazaqstannyń táýelsiz­dikke qaraı jasaǵan sheshýshi qadamy bolǵanyn» atap ótken bolatyn. О́ıtkeni saıası kúntizbede ol zańdy jáne sımvoldyq turǵyda Táýelsizdik kúnine ulasady.

Sonymen qatar 1991 jylǵy 1 jel­toqsannan bastap táýelsizdik­tiń ár jyldary ótken barlyq jalpyhalyqtyq tikeleı saılaýlarda qazaqstandyqtar turaqtylyq pen saıası-ekonomıkalyq damýdy tańdap, daýystaryn túgeldeı Nur­sultan Nazarbaevqa berdi. Iаǵnı, osy jyldary El men Elbasy egiz uǵym bolyp ketti. Elbasy­myz ir­­ge­si berik, ózegi myqty, qýat­­ty mem­­­­­leket qurdy. Keńes Oda­ǵy­nyń qur­­­­­saýy­­nan shyqqan Qazaq­stan kúl­­li álem mo­ıyndaǵan bedel­di elge jáne beı­­bitshilik bel­deýine aı­nal­­dy. Tu­raq­­ty­lyq­tyń, tatý­­lyq­tyń, tutas­tyq­tyń ar­qa­syn­da táýel­siz­digimiz tuǵyr­ly boldy. Eliniń erteńin oı­l­aǵan Elbasy Esildiń boıyna jańa Elordamyzdy ornatty. Tuń­ǵysh Pre­zıdentimiz «Mádenı mura» mem­­le­kettik baǵdarlamasyn usy­­nýy­nyń nátıjesinde rýhanı baı muralarymyz zerdeli ur­paq­tyń zeıinin ashyp, kóne tarıhty qaıta jańǵyrtty. Osynyń bári teńdessiz tulǵanyń tegeýrindi is­teri arqyly júzege asqanyn dana hal­qy­myz jaqsy biledi. Osy arada, M.Qasymbekovtiń «Egemen Qazaq­stan» gazetiniń 2014 jylǵy 21 maýsy­m­daǵy sanynda jarııalanǵan «Bastaý» atty maqalasyndaǵy myna bir dáıekti sózderdi keltirgim keledi: «Adam ýaqytty tańdamaıdy, ol tek ýaqytpen birge tynystaıdy. Alaıda Nursultan Nazarbaevtyń búkil saıası ómirbaıany belgili dáre­jede bul naqyldy joqqa shyǵa­rý­men keledi. О́ıtkeni mem­lekettik qaı­ratker retinde ol ózine berilgen ja­ǵdaıattar júıe­si­niń aýqymymen shektelip qal­maı, taǵdyrdyń jazǵa­ny­na senip, sonyń yrqyna enjar ile­sip kete ber­medi. Kerisinshe, ol qa­­lyp­­tas­qan jaǵdaıǵa kónbeı, bul­­qy­­nys tany­typ, bolmysty ózi bel­­se­ne qa­lyp­tast­yra otyryp, asa qo­laı­­syz jaǵdaıda jáne is júzinde ta­qyr jerde jańa memleket ornatý­men qatar, respýblıkany álemdik qaýym­­­dastyqtyń tolyqqandy ári bedel­­­di múshesi deńgeıine kótere aldy».

Degenmen osy jyldyń naý­ry­zynda Qazaq memlekettiginiń negi­zin qalaýshy ULY TULǴA, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev álemde teńdesi joq tarıhı she­shim qaby­ldady. Elbasymyz óz erkimen Mem­leket bas­shysy óki­lettigin toqtat­ty. Bul taǵdyr­ly sheshim jahan­dyq deń­geıde, tarı­hı aýqym­da ta­nylǵan saıası qaıratkerdiń ke­meń­gerligi men parasattylyǵyn álem­ge taǵy da tanytty, moıyndatty.

Osylaısha Elbasy is júzinde táýelsiz eldegi saıası basqarý men sabaqtastyq­tyń múlde jańa, ozyq úlgisin jasap berdi. Meniń oıymsha, qazir de, aldaǵy ýaqytta da Elbasymyz­d­yń buryn-sońdy álemdik saıasatta qaıtalanbaǵan osy sheshimi laıyqty baǵasyn ala beredi jáne bolashaqta bılikke keletin mem­l­eket basshylary úshin turaq­tylyqty, sabaqtastyqty saqtaý formýlasy bolyp qala beredi. Elbasynyń osy sheshimi jahan lıderleri men sarapshylaryn tańdaı qaqtyrdy. Elbasynyń salyp ketken jolyn, bitimgerlik saıasatyn sabaqtastyqty negizge alǵan qazirgi Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev jalǵastyrýda. Qasym-Jomart Toqaev Tuńǵysh Prezıdent salyp ketken sara joldy jalǵap qana qoımaı, Elbasy usynǵan Bes ıns­tıtýsıonaldy reforma men Ult Josparyn tolyqqandy júzege asyrýdy qolǵa aldy. Qazaqstannyń jahandyq arenadaǵy bitimgerlik mıssııasy men ımıdji sol qalpy saqtaldy. Ishki saıasatta Memle­ket basshysynyń jetekshiligi­men tyń reformalar men bastamalar kóterilýde. Qasym-Jomart Kemel­uly osy jyly Qazaqstan hal­qyna jarııalaǵan alǵashqy Jol­daýynda zaman talabyna saı tıim­di memleket qurýdyń, halyqpen tyǵyz baılanys jasaýdyń, qoǵam­dyq kelisimdi nyǵaıtyp, erkin qoǵam qalyptastyrýdyń, aza­mat­­tar­dyń quqyǵy men qaýipsiz­digin qam­tamasyz etýdiń birqatar teti­gin atap kórsetti. «El birligi – onyń áralýandylyǵynda», dedi Qazaq­stan Prezıdenti óziniń Jol­daýynda. Elbasynyń «El birligi – eń asyl qasıet» degen sózin tý etken Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ynty­maq pen bereke-birlikke negiz­del­gen qazirgi saıasaty el damýyna odan ári tyń serpin berýde.

Nursultan Nazarbaevtyń el egemendigin bekemdeý jolyndaǵy qajyrly eńbegi «Qazaqstan joly» jáne «Nazarbaev modeli» de­gen atqa ıe boldy. Biregeı lı­der­­diń sarabdal sheshimderi tutas ultty ushpaqqa shyǵara aldy. Osy arada táýelsizdiktiń alǵash­qy jyldary Germanııanyń kúnde­likti «Frankfýter Algeı­mane Saıtýng» basylymynda jarııa­lanǵan Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti týraly myna joldardy keltirgimiz keledi: «Keńes Odaǵynyń yqpaldy saıasatker­leriniń ishinde Nursultan Nazar­baevty eń tartymdy saıasatker deýge bolady. О́ziniń syrt kelbeti­men, ári sóıleý mánerimen nazar aýdartyp qana qoımaı, saıasatkerler ishinde birden kózge túsetin erekshe qubylys ıesi».

Búginde Elbasy óziniń mámi­le­gerlik mıssııasyn jalǵasty­ryp keledi. Kúni keshe ǵana el júre­gi Nur-Sultanda ótken Astana klýbynyń besinshi otyrysynda Nursultan Ábishuly búgin­gi jahan­dyq saıasatta túıini sheshil­meı turǵan Ýkraına men Reseı, Ońtústik Koreıa men Sol­tús­tik Koreıa arasyndaǵy máse­le­ge toqtaý salýdy atap kórsetip, Qazaq­stan­nyń mámile alańy bolý­ǵa daıyn e­kendigi týraly bas­ta­ma kóter­di. Eger taraptar Elba­sy usy­nysyna keliser bolsa, Qazaq­stan saıası shıeli­nis­tiń oń sheshi­lýine yqpal eter ke­zek­ti kelissóz alańy bolmaq. Sony­men qatar ıadrolyq polıgonyn ja­ýyp, álemdegi tórtinshi zy­my­ran­dyq-ıadrolyq áleýetten bas tart­qan Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­zıdenti N.Á.Nazarbaevtyń ár eki jyl saıyn ıadrolyq qaýipsizdik boıynsha jahandyq sammıt ótkizý tájirıbesin qaıta jandandyrýdy jáne Qazaqstannyń osyndaı sammıtterdiń birin óz astanasynda qabyldaýǵa daıyn ekendigi týraly bastamasy da elimizdiń beıbitshilik ustanymyn barsha álem aldynda aıshyqtaı túsedi.

Táýelsiz Qazaqstannyń otyz jylǵa jýyq ýaqyt ishinde qalan­ǵan ár­bir kirpishinde Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev­tyń qol­tań­basy bar. Tek el irgesin myǵym qalaý­da emes, halyqara­­lyq saıa­sat­ta da qajyrly saıasatker­diń qos­qan úlesi orasan zor. Ony bar jahan lıderleri moıyndady. Bitim men mámilege qurylǵan saıasat, jańa elorda – órkenıet pen keli­sim­niń ordasy, táýelsiz Qazaq­stan – tu­raqty damý jolyna tús­ken negizi nyq memleket. Al Elba­sy biregeı saıasatker. Uly Qazaq handarynyń bitimgershilik jolyn jalǵap qana qoımaı, asqaq arman­daryn oryndaǵan Nursultan Ábish­uly Nazarbaev tarıhty ǵana emes, jańa zaman tynysyn da jańǵyrtty.

Osydan on bes jyldaı buryn Qazaqstan halqymen bolǵan teleefırde Elbasymyz Qazaqstannyń ulttyq ıdeıasy qandaı bolýy ke­rek degen saýalǵa «Ulttyq ıdeıany barlyq qazaqstan­dyq bir­deı qabyldaıtyn bolýy tıis. 75 jyl boıy kommýnıstik ıdeıa­men ómir súrdik. Búgingi memleketi­miz­di qurýshy qazaq halqy. Qazaq bas­qa jerde ósken de, óngen de joq. Biz eshqaıdan kóship kelgeni­miz joq. Qazaq eliniń, Qazaqstannyń táýelsizdigi – ol birinshi ıdeıa. Muny bolashaq urpaqtyń qolyna tapsyrýǵa tıispiz. Ulttyq ıdeıanyń taǵy bir tiregi – el ekonomıkasyn básekelestikke saı myqty jasaý. Úshinshi ıdeıa – eldiń birligi. Osy úsh máseleniń tóńireginde qa­zaq­tyń tilin, qazaqtyń dástúrin bas­qa halyqty renjitpeı sheshe­­tin bolsaq, osy úsh saladan bas­­qa qandaı ıdeıa kerek», dep jaýap bergen bolatyn. Olaı bolsa, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń máńgilik uly ıdeıalary táýelsizdik rýhymen ósip kele jatqan elimizdiń erteńgi úmiti, senimdi serigi bolyp tabylatyn jas býynnyń boıtumary bolýy tıis ekeni sózsiz.

Ámirhan RAHYMJANOV,

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynyń dırektory, saıası ǵylymdar doktory, professor