Muǵalim mártebesi týraly zań jobasy maquldandy

Májilis Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalymen ótken palatanyń jalpy otyrysynda muǵalimderdiń mártebesin arttyrý máseleleri keńinen qaraldy. Aldymen depýtattarǵa Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov «Pedagog mártebesi týraly» zań jobasyn tanystyrdy.

Onyń aıtýynsha, 19 baptan turatyn zań jobasy 4 baǵytty qamtıdy. Qujatta birinshi – ustazdardyń quqyqtaryn keńeıtý jáne ózine tán emes jumystan bosatý, júktemesin azaıtý; ekinshi – muǵalim qyzmetine qoıatyn talaptardy kúsheıtý; úshinshi – materıaldyq emes yntalandyrý tetikteri jáne tórtinshi materıaldyq yntalandyrý máseleleri qarastyrylǵan.

– Birinshi baǵytta zań jobasynda pedagogterdiń quqyqtary boıynsha 10 jańa pozısııa qarastyrylǵan. Olardyń barlyǵy muǵalimniń jeke damýyna jáne oqý prosesin jetildirýge múmkindik beredi. Muǵalimderdi artyq jumysqa, óziniń fýnksııasyna kirmeıtin jumysqa tartýǵa, shamadan tys esep berýge, qaǵazbastylyqqa, negizsiz tekserýlerge tyıym salý arqyly júktemeni azaıtý boıynsha jeke normalar da kózdelgen. Bul – shynynda da búgingi tańda óte ózekti problema. Jýyrdaǵy halyqaralyq TALIS zertteýleriniń kórsetkishterin kórip otyrmyz. Sol zertteýlerge baılanysty jalpy TMD, EQYU memleketterimen salystyrǵanda bizdiń áriptesterimizdiń júkte­mesi óte kóp. Mysaly, EQYU memleketterinde 38 saǵat bolsa, bizde – 48,8 saǵat. Sondyqtan bul norma óte mańyzdy bolyp tur, – dedi mınıstr.

Sondaı-aq zań jobasynda pedagog mártebesin arttyrý, onyń qyzmetine qoıylatyn talaptardy kúsheıtý de kózdelgen. Sondyqtan qujatqa sáıkes, 2022 jyldyń 1 qańtarynan bastap muǵalim retinde kásibı qyz­metin júzege asyrýǵa alǵash ret kiri­setin tulǵalar pedagog bilik­tiliginiń sáıkestigin rastaýy tıis. Muǵalimderdiń etıka máse­lelerine de kóńil aýdary­lýda. Pedagogıkalyq qyzmetke ji­be­rilmeıtin sebepter de keńeıtilip otyr. Ár bilim berý mekemesinde ádep boıynsha keńester ınstıtýty engizilmek.

Úshinshi – materıaldyq emes yntalandyrý tetikteri. Osy ba­ǵyt boıynsha muǵalimderdiń bala­laryna balabaqshalarda birin­shi kezekte oryn berý normasy qarastyrylýda. Buǵan qosa «Qazaqstannyń eńbek sińir­gen ustazy» memlekettik mara­pa­tynyń jańa túri sııaqty birqatar materıaldyq emes yntalandyrý da engiziledi. Áskerı qyzmetti keıinge qaldyrý, aýyldyq jerde jumys isteıtin muǵalimderge ústeme jalaqy, densaýlyq saqtaý, úzdik pedagog, JOO-nyń úzdik oqytýshysy sııaqty barlyq áleýmettik kepildikter de osy zańda saqtaldy.

Al tórtinshisi – materıaldyq yntalandyrý máseleleri. Mem­leket basshysynyń Tamyz konferensııasyndaǵy tapsyrma­syna sáıkes aldaǵy tórt jyl ishinde muǵalimderdiń jalaqysy eki esege artady. Bul kelesi jyl­dan bastap eńbekaqy 25%-ǵa kóbeıetinin bildiredi. Árı­ne osy másele boıynsha peda­gog­terdiń ishinde biraz kúdik te bar. «Jalaqyny kótergende baza­lyq laýazymdyq jalaqyny alyp, sony ǵana kótere salady eken» degen sııaqty oılar aıtylýda. Sondyqtan bul másele Pre­zı­denttiń bizge bergen tapsyr­masynyń aıasynda jalpy mu­ǵalimniń jalaqysyna qatysty bolady dep aıtqym keledi já­ne qańtar aıynan bastap bul jumys júrgiziledi, – dedi Ashat Aımaǵambetov.

Buǵan qosa mınıstr zań jobasynda synyp jetekshiligi men dápter teksergeni úshin pedagogterge 2 ese mólsherde qosymsha aqy tóleý kózdelgenin aıtty. Bul norma elimiz boıynsha 182 myń synyp jetekshisine jáne dápter teksergeni úshin ústemaqy alatyn 165 myń muǵalimge qatysty. Sondaı-aq barlyq pedagog úshin demalys kezeńin 56 kúnge deıin ulǵaıtý qarastyrylady. Bul norma búgingi tańda 110 myń muǵalimge qatysty. Olar osyǵan deıin 42 kún demalyp kelgen.

Sonymen qatar tálimgerlik úshin pedagogterge jyl boıy 17 myń teńge qosymsha aqy berý de usynylyp otyr eken. Al magıstr ataǵy bar pedagog mektepke kelip jumys isteıtin bolsa, olarǵa 10 AEK mólsherinde qosymsha aqy tóleý kózdeledi.

– Taǵy bir mańyzdy bastama, kópten beri kóterilip júrgen problema – kolledj muǵalimderiniń kategorııalaryna ústemaqy tó­leý. On jyl boıy kolledjde is­teıtin muǵalimder osy problemany kóterip júr. Dırektorlar men olardyń orynbasarlarynyń da jalaqysy tómen. Olar ózderiniń biliktiligine sáıkes búgingi tańda ústemaqy alyp otyrǵan joq. Sondyqtan osy zań jobasy aıasynda atalǵan máseleni sheshýdi de qarastyryp otyrmyz. Birinshiden, osy áriptesterimiz eńbekaqysy eki ese kóteriletin basqa da ustazdar ishine kirip otyr. Ekinshiden, ózderiniń kategorııasyna sáıkes, 30-dan 50%-ǵa deıin tıisti ústemaqysyn alady. Pedagogterdi materıaldyq yntalandyrýlar qarjymen tolyq qamtamasyz etilgen. Jalpy, bes jylǵa osy normalardy júzege asyrý úshin 5,3 trln teńge beriledi. Depýtattar bul máseleni ózderi kóterip, qoldap, «Bıýdjet týraly» Zańda qarastyrǵan edi. Zań jobasy aıasynda muǵalim mártebesin arttyrý máselesi ǵana emes, bilim salasynyń sapasyn kóterý máselesi de sheshiledi. Búgingi otyrysty paıdalana otyryp, elimizdiń barlyq muǵalimderiniń atynan jáne jeke óz atymnan Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshelerine, jumys tobynyń múshelerine bizdiń zań jobalarymyz boıynsha aýqymdy jumystaryńyz úshin alǵys bildiremiz. Biz qarastyrmaǵan normalar boıynsha usynystar túsip jatyr jáne jumys istep jatyrmyz. Eń bastysy bul – quqyqtyq negiz bolatyn zań. Áli de zańdy jetildirýge bolady. Mem­lekettiń damýyna baılanys­ty muǵalimderdiń jaǵdaıyn jaq­sartý úshin bolashaqta tıisti ózge­rister engizetin kez keletin shyǵar dep oılaımyn, – dedi mınıstr.

Budan keıin zań jobasyna qa­tysty depýtattar Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aıma­ǵam­betovke suraqtaryn qoıyp, syn-eskertpelerin jetkizdi. Eń aldymen, muǵalimder men oqýshylarǵa júktemeni tómendetý máseleleri qozǵaldy.

– Normatıvtik oqý júkte­me­siniń máselesi – óte ótkir jáne kúrdeli. Tómen júkteme – bul muǵalim úshin az jalaqy, al joǵary júkteme shamadan tys jaýapkershilik jáne oqytý sapasynyń tómendigine yqpal etedi. Sondyqtan da Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev muǵalimderdiń júktemesin azaıtýdy mindettedi. Zań jobasynyń úkimettik nusqasynda bul norma qarastyrylmaǵan. Zań jobasyn talqylaý aıasynda biz pedagogter qaýymymen kezdestik. Muǵalimder oqý júktemesi olar úshin de, oqýshylar úshin de shamadan tys joǵary ekenin aıtty. Sondyqtan bul jaǵdaıdy túzetý úshin depýtattar normatıvtik oqý júktemesin aptasyna 18 saǵattan 16 saǵatqa deıin tómendetýdi usynady. Bul rette olar qazir 18 saǵat úshin qansha alyp júrse, 16 saǵat úshin de sonsha alýy kerek. Bul – óte mańyzdy, – dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Májilis Spıkeri muǵalimderge júktemeni qysqartý mindetine qosa, oqýshylarǵa da aptalyq júktemeni azaıtý kerektigin atap ótti.

Al depýtattar pedagogtiń ar-namysyn qorǵaý men qadir-qa­sıetine jetý jaǵyna erekshe nazar aýdardy. Aıtalyq máji­lis­men Bekbolat Tileýhan zań jobasyndaǵy bir-birine qaıshy keletin tarmaqtardy synǵa aldy.

– Bul – qoǵamǵa qajetti tamasha zań jobasy. Nur Otan par­tııasynyń saılaýaldy ýádesin oryndaýǵa múmkindik berip te otyrǵan zań jobasy. Biraq my­na jerde mynadaı qyzyq bolyp tur. 6-baptyń 2-tarmaǵy 1-tarmaqshasynda «Pedagogti onyń kásiptik qyzmetterine baılanysty emes jumys túrlerine tartýǵa jol berilmeıdi» dep jazylǵan. Al zań jobasynyń 15-baby 7-tarmaqshasynda «Qo­ǵamnyń áleýmettik, mádenı jáne ekonomıkalyq damýyna jár­demdesýge mindetti» deıdi. Qo­ǵamnyń áleýmettik-ekono­mıkalyq damýyna járdemdesý menińshe muǵalimniń qyzmetine kirmeıdi. Túlki bulań bolyp ketken joq pa? – dep surady depýtat mınıstrden.

Osy tusta sózge aralasqan Nurlan Nyǵmatýlın «aýrý qalsa da, ádet qalmaıtyndyǵyn», eki normanyń bir-birine úıles­peı­tinin, mundaıdy Parlamentke ákelmeı turyp túzetý qajettigin qatań eskertti.

– Shyn máninde buǵan biz kelisemiz. Osyn­daı redaksııada bergennen keıin shyn máninde basqasha túsinedi. Bizdiń áriptesterimizdi ju­mys­qa qaıtadan tartýǵa osy nor­ma múmkindik berýi yqtı­mal. Bul kemshilikti moıyndaı­myz. Jumys tártibinde bul máse­le jumys tobynda da qaras­ty­ryldy. 2-oqylymǵa deıin sizdiń usynysyńyzdy qabyldaımyz, – dedi Ashat Aımaǵambetov.

Sonymen qatar bul otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine gaz jáne gazben jabdyqtaý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý» týraly zań jobasy qaraldy.

Buǵan qosa jalpy oty­rys­qa In­dýs­trııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstri Beı­bit Atam­qulov kelip, osyǵan deıin de­pýtattardyń joldaǵan saýaldaryna jaýap berdi.