Bıyl «QazAgro» Ulttyq basqarýshy holdınginiń enshiles kompanııasynyń biri «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» aksıonerlik qoǵamynyń qurylǵanyna 25 jyl tolyp otyr. Qor osy shırek ǵasyrda aýqymdy jobalardy qarjylandyryp, eldegi kásipkerlik salany damytýǵa, jumyssyz azamattardyń jumyspen qamtylýyna yqpal etti. Qazir de áleýmettik jobalardy sátti júzege asyryp kele jatqan «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ Basqarma tóraǵasy Jandar OMAROVPEN suhbattasyp, 25 jylda atqarylǵan jumystar jóninde jáne shaǵyn nesıe berý prosesteri týraly bilgen edik.
– Jandar Danııarbekuly, Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qorynyń qurylǵanyna bıyl 25 jyl tolyp otyr. Shırek ǵasyrda qor qandaı jetistikterge jetti?
– Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory 2005 jyldan beri aýyl kásipkerlerine shaǵyn nesıe berýmen aınalysyp keledi. Osy jyldar ishinde qor aýyl turǵyndary, qarjy ınstıtýttary men jergilikti atqarýshy organdar sııaqty seriktesteri úshin senimdi kompanııa retinde tanyldy. Qor qurylǵannan bergi 25 jylda jalpy somasy 322 mlrd teńge bolatyn 155 myń kásipkerge nesıe berildi.
Sońǵy jeti jylda kompanııa «Jumyspen qamtý» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda aýyl kásipkerlerine nesıe berýde. Sonyń nátıjesinde myńdaǵan aýyl turǵyny jumyspen qamtyldy.
Sondaı-aq qor «Dıplommen – aýylǵa!» jobasy boıynsha jas mamandardy bıýdjettik nesıeleýdiń qarjy operatory retinde jumys istep keledi. On jylda aýylǵa jumys isteýge barǵan 32 myń mamanǵa 85,8 mlrd teńge nesıe berildi. Búgingi tańda qordyń nesıelik portfelinde 46 myń joba bar. Sońǵy bes jylda onyń kólemi eki esege artty.
– Kásipkerler úshin qor beretin nesıeniń qandaı artyqshylyǵy bar?
– Bul oraıda qordyń nesıe berý sharttaryn eskerý qajet. Mysaly, bankter nesıeni jyldyq 16-20%-dyq mólsherleme boıynsha beretin bolsa, qor baǵdarlamalarynyń jyldyq syıaqy mólsherlemesi 6%-dy quraıdy. Nesıe ónimderimizdiń taǵy bir artyqshylyǵy – nesıeni 7 jylǵa deıingi uzaq merzimge berýimizde jáne qosymsha komıssııalar men alymdar joq.
Nesıeni óteýdiń qolaıly kestesi bekitiledi jáne eki jylǵa deıingi jeńildik kezeńi qarastyrylǵan. Iаǵnı, nesıe alýshy jeńildik merzimi aıaqtalǵansha tólem jasamaıdy. Kásipkerge óziniń alǵashqy ónimin nemese fermerge alǵashqy tólin alyp, tabys tabýyna múmkindik beriledi. Sondaı-aq qor aýyldardaǵy jer ýchaskelerin jáne qaı jyly qandaı materıalmen salynǵanyna qaramastan úılerdi kepildeme retinde qabyldaı beredi.
– Qor beretin shaǵyn nesıeniń aýyl kásipkerligin damytýdaǵy úlesi qandaı?
– Biz nesıe qarajaty esebinen jumysyn jańadan bastaǵandardy, sharýashylyqtaryn keńeıtip, mal basyn kóbeıtip, jumys oryndaryn ashyp jatqan kóptegen kásipkerdi mysalǵa keltire alamyz.
2013 jyldan beri «Jumyspen qamtý» baǵdarlamasy aıasynda 55 myńnan astam aýyl turǵyny jumyspen qamtyldy. «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha nesıe qarjysynyń 70%-dan astamy startap-jobalardy qoldaýǵa baǵyttaldy.
«Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha eki jylda 530 sharýashylyq 40 myń bas asyl tuqymdy iri qara satyp alýǵa nesıe aldy. 123 otbasylyq taýarly sút fermasy 9,4 myń bas sútti sıyr satyp alý úshin qarjylandyryldy. Jalpy, ár jobanyń ózindik ereksheligi men artyqshylyǵy bar. Sonyń esebinen jumys oryndary ashylyp, sharýashylyqtar keńeıip, shaǵyn qalalar men aýyldar damýda. Bul turǵyda qordyń el damýyna qosyp kele jatqan úlesi úlken dep esepteımin.
– Aýyl sharýashylyǵymen aınalysýǵa jastardyń qyzyǵýshylyǵy qanshalyqty deńgeıde?
– Jumyspen qamtý baǵdarlamasy jastarǵa, óz isin jańadan bastaǵan kásipkerlerge úlken múmkindik beredi. Sondyqtan sońǵy ýaqytta bizden nesıe alǵandardyń arasynda jastar kóp. Bıyl 29 jasqa deıingi myńǵa jýyq kásipkerge 2,5 mlrd teńgeniń nesıesi berildi.
Sondaı-aq áıel kásipkerlerge de osyndaı qoldaý kórsetiledi. Bizden nesıe alatyn azamattardyń árbir úshinshisi áıelder deýge bolady. Aıta ketý kerek, áıelderdiń qarjylyq jaýapkershiligi joǵary bolady. Olar azamattarǵa jumys berip, otbasylarynyń tabysyn arttyryp otyr. Buǵan da naqty mysaldar jeterlik.
– Nesıe alýshylardyń tarapynan qordyń qaı baǵdarlamasyna suranys kóp jáne naqty qansha nesıe berildi?
– Qor júzege asyratyn negizgi kredıttik ónimder eki memlekettik baǵdarlama boıynsha qarjylandyrylady. Olar: agroónerkásip keshenin damytý baǵdarlamasy jáne «Eńbek» nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy. Agroónerkásip keshenin damytý baǵdarlamasy aıasynda etti jáne sútti mal sharýashylyǵyn, servıstik-daıyndaý qyzmetin jáne aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin damytýdy nesıeleý basymdyqqa ıe.
Eger bıyl qarjy berilgen jobalardy saralasaq, «Igilik» (27,3 mlrd teńgeniń 8 914 nesıesi berildi), «Sybaǵa» (14,7 mlrd teńgeniń 753 nesıesi berildi) sııaqty mal sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamalary úlken suranysqa ıe. Budan bólek, kásipkerliktiń barlyq túrin qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan «Kásipker» baǵdarlamasyna suranys úlken (14,3 mlrd teńgeniń 2 880 nesıesi berildi).
Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aıasynda shaǵyn nesıe berý qalaı júzege asyrylady jáne kimderge beriledi?
«Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda beriletin shaǵyn nesıe aýyldy jerlerde óz kásibin ashatyn jeke tulǵalarǵa arnalǵan. Olardyń kóbi jumyssyzdar men ózin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵandar, shaǵyn sharýashylyqtar jáne aýyl kásipkerleri.
Bıyl «Eńbek» baǵdarlamasynyń aıasynda shaǵyn nesıege degen suranystyń kóptigi eskerile otyryp, qor 27,5 mlrd teńgeniń ornyna 47,8 mlrd teńgeniń nesıesin berip otyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha kásipkerlikti nesıelendirýge qosymsha 20 mlrd teńge qarjy bólindi. Onyń 5 mlrd teńgesi qalalarda iske asyrylatyn jobalardy qoldaýǵa baǵyttaldy.
– Keler jylǵy josparlaryńyzben bólisseńiz. Alda qandaı mindetter tur?
– Agroónerkásip keshenin damytý jáne «Eńbek» nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý memlekettik baǵdarlamalarynda belgilengen mindetterdi júzege asyrý – negizgi josparymyz. Bul salalar qor qyzmetiniń basym baǵyttary bolyp qala beredi.
Sonymen qatar nesıe alýshylardyń ýaqyty men qarjysyn únemdeý úshin bıznes-prosesterdi ońtaılandyrý jumystary jalǵasatyn bolady.
Áńgimelesken
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»