Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń usynysymen 2019 jyldyń Jastar jyly dep belgilengeni dúıim jurtqa belgili. Úkimet daıyndaǵan 89 tarmaqtan turatyn Jol kartasy boıynsha el jastaryna áleýmettik qoldaý kórsetý úshin birqatar baǵdarlamalar qolǵa alyndy. Jemisin kórip, paıdasyna jaratqandar az emes. Oǵan elimizdegi jas kásipkerlerdiń qatarynyń kóbeıýi dálel.
Sońǵy derekterge súıensek, elimizde 3 mıllıon 800 myńnan astam jas bar. Bul jalpy halyqtyń 21 paıyzyn quraıdy. Jastardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa arnalǵan jyldyń jetistikteri de bar. Eń aldymen jumys isteıtin jastardy qýantqan jańalyqtan bastaıyq. Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynan 3000 páterdiń jalǵa berilýi kóptiń kóńilinen shyqty. Jastardy baspanamen qamtýǵa memleket bıýdjetinen alǵashynda 65 mlrd teńge bólingen, keıin páter sanynyń artýyna baılanysty qosymsha 14,4 mlrd teńge bólindi. Konkýrstan ótip, jaldamaly páterge ıe bolǵan 3000 jas qonys toılaryn jańa jyldyń alǵashqy kúnderinde toılaıdy. Respýblıkamyzdyń basqa óńirlerindegi jumys isteıtin jastarǵa arnalǵan jaldamaly baspana salý 2022 jylǵa josparlanǵan.
Páter máselesimen birge bıyl jumyspen qamtý, kásip bastaýǵa kóp múmkindik jasaldy. «Jas maman» baǵdarlamasymen qatar, JOO túlekterine arnalǵan «Jastar praktıkasy» da qolǵa alyndy. Osy oraıda kásipkerlikti qoldaý maqsatynda birneshe joba iske qosyldy. Al eń mańyzdysy «Jas kásipker» jobasy aıasynda elimizdegi 20 myń jas kásipkerlik negizderin úırendi. Jastar jylynda 9,5 myń jas jańa bıznes bastaýǵa grant ıelenip, 2,5 myń jasqa óz isin damytý úshin shaǵyn nesıe berildi. Kásipkerlik negizin oqytýǵa halyq qazynasynan 1,5 mlrd teńge bólindi. Bıznes jobalardy nesıeleýge respýblıkalyq bıýdjetten 3 jyl merzimge 89 mlrd teńge bólý qarastyrylǵan.
Oksana Iаrkova «Jas kásipker» jobasy aýyl jastary da qatysyp, óz baqtaryn synaýǵa múmkindik alǵanyn aıtady. Ol – Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy Iаkor aýylynyń turǵyny. «Mamandyǵym boıynsha tárbıeshimin. 2 jyl balabaqshada jumys istedim. Bala kútimi boıynsha demalysqa shyǵyp, balama kıim tige bastadym. Baǵdarlama týraly ákimdikten estip, qatysýǵa bel býdym. Jumysymnan óz erkimmen shyqqan soń, sheginerge jol joǵyn túsinip, yntammen oqyp, jumysyma kóp ýaqyt arnaýǵa tyrystym. Bul baǵdarlama súıikti isimdi kásipke aınaldyrýǵa múmkindik berdi. Eki apta boıy Beskól aýdanynda bıznes jospar jasaý, salyq erejeleri sııaqty kásipkerlerge qajetti bilim aldym. Odan keıin jobamyzdy qorǵap, grant konkýrsyna qatystyq. Biraz ýaqyttan keıin 505 myń teńge kóleminde grantqa ıe bolǵanymdy estip, bir qýandym. Bul aqshaǵa qajet-jaraqty aldym. Iаǵnı tigin isine qajetti tehnıka, tigin mashınalaryn satyp aldym. Granttan keıin nesıe aldym. О́ıtkeni jaqsy taýar jasaý úshin sapaly shıkizat kerek. Qazirde áleýmettik jeliler arqyly jumysymyzdy kórsetip, tapsyrys qabyldaımyn. Taýardy jetkizý úshin «Qazposhta» qyzmetine júginemin. Jalǵyz jumys isteımin, alaıda keler jyly birneshe tiginshi alý oıymda bar. Búginde tabysym keremet deı almaımyn. Nesıemdi jabýǵa, otbasymyzǵa jetedi. Baǵdarlama túlekterine beriletin grant pen bilim senimdi bolýǵa, bıznesti ıgerýdiń qyr-syryn úıretti. Mundaı daıyndyqsyz, bilimsiz kásibińdi dóńgeletý múmkin emes shyǵar. Al aýyl jastary úshin bul álem múlde tańsyq. Osy jyly súıikti kásibińdi bastaý úshin qalada týý mindetti emesin túsindim», deıdi baǵdarlama túlegi Oksana Iаrkova.
Al jas ta bolsa, bas bolyp Atyraýdyń táı-táı basqan kásipkerlerine bıznes áleminiń qyr-syryn úıretip, qoldaýyn aıamaǵan, «Jas kásipker» jobasynyń treneri Bıbigúl Kákimjanqyzy bıyl 110 shákirt tárbıelep, olarǵa bıznes áleminde baǵdar bolǵanyn aıtady. «Baǵdarlamaǵa Atyraý qalasynan 55 adam, Mahambet aýdanynan 55 kisi qatysty. 3 aptaǵa jýyq naryq analızi, bıznes psıhologııasy, jobanyń suranysyn arttyrý men sharttary týraly dáris oqydym. Ár qatysýshyǵa jeke konsýltasııa ótkizip, bıznes jospar jasaýǵa kómektestik. Bir maqtanarym, shákirtterimiz aýyl sharýashylyǵyna da den qoıdy. Nurlybek pen Ýálıhan Qubaıdollaevtar eshki sharýashylyǵymen aınalysa bastady. Al Erkin Ámirjanov búginde taýyq sharýashylyǵyn dóńgeletip júr. Túlekter qaıyrymdylyqpen de aınalysady. Kýrs bitkende ashyq aspan astynda kınoteatr uıymdastyryp, ol jerde óz ónimderin satýǵa múmkindik berip, jınalǵan qarjyny muqtaj otbasylarǵa aýdardyq. Jastar jyly Atyraý jastarynyń ekinshi tynysyn ashqandaı boldy. Jastarǵa múmkindik berý óńirdiń damýyn bildiredi. Al óńirlerdiń órkendeýi respýblıkamyzdyń ekonomıkasyn kótere túspek», deıdi jas trener. 31 jastaǵy Bıbigúl jastar saıasaty men balalar bastamalaryn qoldaǵany úshin Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń marapatyna ıe boldy.
Bıylǵy jyldyń taǵy bir jańalyǵy – Prezıdenttik jastar kadrlyq rezervi. Onyń qorytyndysy jyl sońyna taman jarııalandy. Birneshe kezeńnen turǵan baıqaýdan 300 qazaqstandyq jas iriktelip alyndy. Rezervke engen jastar memlekettik basqarý júıesindegi jaýapty qyzmetterge taǵaıyndalady. Mundaǵy basty maqsat – bilikti basshylardyń jańa býynyn qalyptastyrý jáne jastar úshin áleýmettik lıftiniń utymdy júıesin qurý. Komıssııa músheleri tańdaýlylardyń qataryna ilikpegender de nazardan tys qalmaıtynyn aıtty.
Stýdent jastardyń negizgi máselesi – jataqhana. Bul jerde Jastar jylynda zamandastarynyń jaǵdaıyn jasaýǵa qolǵabys etken Ilııas Tústikbaev erekshe atap ótýge turarlyq. «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń «Qoǵamdyq qyzmet» atalymynyń bıylǵy ıegeri – «Qazaqstannyń stýdentter alıansy» respýblıkalyq stýdenttik qozǵalysynyń kóshbasshysy. Ol 2019 jyldyń ózi úshin de, ózi basqaratyn uıym úshin de oljaly bolǵanyn aıtady. Jastar jylynda daıyndalǵan Jol kartasy nátıjesinde jastardyń biraz máselesi sheshimin tapty deıdi. «Bıyl eki jyldan beri josparlap júrgen jastardyń úzdiksiz damýyna arnalǵan jobamyzdy bastadyq. «Stýdentter úıi 2.0» aksııasy qolǵa alyndy. Bul aksııa stýdentterdiń negizgi máseleleriniń birin sheshedi dep senemin. Al jastar arasyndaǵy eń úlken marapatty, «Daryn» syılyǵyn ıelenýim tek marapat emes, úlken jaýapkershilik ekenin túsinemin. Mamandyǵym boıynsha jumys istemesem de jastardyń ıgiligine, el ıgiligine qyzmet etkenime qýanyshtymyn», dedi ol.
Otannyń otbasydan bastalatynyn qashan da esten shyǵarmaıtyn qazaq halqy úshin Jastar jylynyń otbasy ınstıtýtyna da sharapaty tıdi. Ár óńirde otbasylyq resýrstardy qoldaý ortalyqtary ashyldy. Olardyń aqparatyna súıensek, bıyl 270 otbasy ajyrasýdan aman qalǵan. Sonymen qatar ár aımaqtaǵy Jastar resýrstyq ortalyqtarynda tegin zańgerlik keńes berý bólimderi jumys isteıdi.
2019 jyly jastardy qarjylandyrý kólemi 40 ese ósken. Jalpy sharalarǵa 2 mln-nan astam jas tartylsa, arnaıy sharalarmen 722 myń adam nemese elimizdegi árbir 5-shi jas qamtylǵan. Jastardy qoldaýǵa baǵyttalǵan 56 granttyq joba júzege asyryldy. Bul baǵdarlamalardyń jalpy somasy 2,8 mlrd teńgege baǵalanyp otyr. Jańa bastamalar men ıdeıalardyń jemisin talap etý úshin, álbette, erte. Degenmen 2019 jyl qazaqstandyq jastardyń qulshynysyna serpilis ákelgeni aıqyn.