Memleket qazynasynyń teń jartysy áleýmettik bastamalarǵa jumsalady

Eńbekaqy men zeınetaqy ósti

Eń aldymen vıse-premer jańa jyl­dan bastap 500 myń pedagogtyń eńbek­aqysy 25 paıyzǵa, 215 myń dáriger men med­bıkeniń jalaqysy tıisinshe 30 jáne 20 pa­ıyzǵa, 25 myń áleýmettik qyzmetker men 34 myń mádenıet, óner jáne muraǵat qyz­metkerleriniń eńbekaqysy 30 paıyzǵa art­qanyn atap ótti. Sondaı-aq 2,2 mln zeınetkerdiń áleýmettik tólemderi 7 paıyzǵa, 4 mln-nan astam ár­túrli memlekettik járdemaqy alatyndar 5 paıyzǵa, Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory­nan 132 myń áleýmettik járdem­aqy alatyndar 30 paıyzǵa kóbeıgen. Jalaqy men áleýmettik tólemderdiń ósýi jalpy 7,2 mln qazaqstandyqty qamtyp, memlekettik bıýdjetten áleýmettik salaǵa arnalǵan shyǵystar úlesi 47 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin jetken.

Sondaı-aq zeınetaqy jınaǵyn paıdalaný boıynsha usynystar ázirlengenin jetkizgen Berdibek Saparbaev: «Prezı­denttiń tapsyrmasy boıynsha Úkimettiń janynan arnaıy jumys toby quryldy. Oǵan tanymal ǵalymdar men sarapshylar endi. Biz halyqaralyq tájirıbeni zer­delep shyqtyq. Sóıtip, Prezıdent ákimshi­ligine zeınetaqy jınaǵyn paıdalaný bo­ıyn­sha birneshe usynys engizdik. Onda zeınet­aqy jınaǵyn baspana alýǵa jáne tegin me­dısınalyq qyzmet pen mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrýǵa kirmeıtin em-dom­darǵa jumsaýǵa múmkindik berý qarasty­rylǵan. Biz tıisti esep-qısapty jasap shyq­tyq. Qazaqstandyqtar zeınetke shyq­qannan keıin shamamen 19-25 jyl ómir súre­di. Sondyqtan biz árbir adamnyń esepsho­tyndaǵy qarjy zeınet jasyna jetkilik­ti bolatynyna  kóz jet­kizýimiz kerek. Bir ókinishtisi, qazirgi kezde sa­lym­shy­lardyń jartysynyń jınaq soma­sy 1 mln teńgege jetpeıdi. Al qajetti soma, mól­­shermen 10-12 mln teńge bolýy tıis», dedi.

 Járdemaqy. AÁK. Kepildendirilgen áleýmettik kómek

Áleýmettik kómektegi eń úlken jańalyq­tyń biri – kóp balaly otbasylardyń tabysyna qaramastan memlekettik járdemaqynyń taǵaıyndalýy. Bul járdemaqyny 4 jáne odan da kóp kámeletke tolmaǵan balalary nemese 23 jasqa deıingi kúndizgi oqý bóliminde oqıtyn stýdent balalary bar otbasylar aı saıyn alyp otyrmaq. Naqtyraq aıtqanda, bıýdjetten 4 balaǵa – 42 496 teńge, 5 balaǵa – 53 127 teńge, 6 balaǵa – 63 757 teńge, 7 jáne odan da kóp balaǵa – 74 388 teńge turaqty tólenedi. «Memlekettik járdemaqy úshin osy jylǵa bıýdjetten 177 mlrd teńge qarastyryldy. Qańtar aıynda 367 myń kóp balaly otbasyna atalǵan  járdemaqy taǵaıyndaldy», dedi mınıstr  Birjan Nurymbetov.

Al ataýly áleýmettik kómek osy jyldan bastap jańa tártippen berile bastaıdy. Ondaǵy ózgeristerge toqtalǵan Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstri  bylaı dedi: «Eń aldymen, AÁK toqsan saıyn taǵaıyndalady. Ekinshi ózgeris – mólsherine qatysty. О́lshem-sharttar ózgerissiz qaldy. Iаǵnı, otbasynyń ortasha tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 70 paıyzyna jetpeıtin bolsa ataýly áleýmettik kómekke ıe bolady. Biraq endi adam basyna 21 myń teńge berilmeıdi, ortasha tabystyń kedeılik sheginen aıyrmasy ǵana tólenedi. Munda 2018 jylǵy tártip qaıta qalpyna keltirildi. Esesine AÁK alýshy balalaryna kepildendirilgen áleýmettik toptama alady. Jańa mehanızmniń negizgi maqsaty – ataýlylyǵynda. Egerde otbasynyń tabysy shynymen tómen bolatyn bolsa, ol kóp balalylarǵa beriletin memlekettik járdemaqyny da, AÁK-ti de alady jáne kepildendirilgen áleýmettik toptamamen qamtamasyz etiledi. Demek mólsheri artpasa, azaıǵan joq. Bul bir jaǵynan naǵyz muqtajdarǵa kómektesýge múmkindik beredi. Úshinshi ózgeris – AÁK alatyn otbasyndaǵy eńbekke jaramdy azamatqa óz mamandyǵyna saı jáne qatynaýǵa qolaıly jerden jumys usynylady. Eger ol odan bas tartsa, AÁK berý toqtatylady. Buǵan múgedek jandar, oqyp júrgen eńbekke jaramdy azamattar, 3 jasqa deıingi balamen jáne múgedek jandy, qarttardy qarap otyrǵan kisiler, 1 jáne 2-toptaǵy múgedek eresekter, qarttar jatpaıdy. Balamen úıde otyrǵan analarǵa erekshe qaraıtyn bolamyz. Olarǵa tolyq emes rejimdegi jumystar usynylady».

Shákirtaqy sol kúıinde AÁK taǵaıyndaýda tabys kózi retinde eseptelmeıtinin, al jańa járdemaqynyń tabysqa jatqyzylatynyn aıtqan mınıstr orta, joǵary bilim alyp júrgen stýdent qaı qalada oqyp júrgenine qaramastan AÁK alatynyn atap ótti. Budan bólek, AÁK alýshylarǵa kepilden­dirilgen áleýmettik toptama beriledi. Mınıstrdiń aıtýynsha, bıyl mektep jasyna deıingi 220 myńnan astam bala, mektep jasyndaǵy 370 myńnan astam bala osy kepildendirilgen toptamamen qamtamasyz etiledi. «Mektep jasyna deıingi balalarǵa azyq-túliktiń toptamasy jáne gıgıenalyq quraldar beriledi. Mektep jasyndaǵy balalar mektepte ystyq tamaqpen qamtylyp, mektep formasy, oqý quraldary jáne mektepke qatynaýǵa jol júrý jeńildikteri, medısınalyq kómek qarastyrylady. Qazir tıisti normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirlendi. Ákimderdiń usynystary bo­ıynsha Úkimettiń qaýlysymen 493 saýda ortalyǵy bekitildi. Olar osy toptamany daıyndaıdy. Olarǵa talap, tehnıkalyq sıpattamalar ázirlendi. Ony iske asyrý jergilikti atqarýshy oryndardyń jaýapkershiliginde. Azyq-túlik toptamasynda halyqaralyq tájirıbe eskerilgen. Eń mańyzdysy, biz Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birge Dúnıejúzilik densaý­lyq saqtaý uıymynyń usynymdaryn eskere otyryp, balanyń fızıologııalyq ereksheligin jáne taǵamdyq, energetıkalyq qundylyǵy jasyna saı azyq-túlikterdi daıyndadyq. Mektep jasyndaǵy balalarǵa mektep formasy, mektep quraldarynyń barlyǵy enedi», dedi Eńbek mınıstri.

 Nesıe men grant jeńildetilgen jolmen beriledi

Mınıstrdiń aıtýynsha, shaǵyn nesıe berý joldary jetildirilip, az qamtylǵan jáne kóp balaly otbasylardaǵy jumyssyz azamattarǵa tıimdilikter qarastyrylyp otyr. «Eń aldymen olar úshin nesıeniń merz­imi 7 jylǵa deıin uzartylady. Paıyz­dyq mól­sher­lemesin 6 paıyzdan 4 paıyz­ǵa deıin tómen­dettik», dedi Birjan Nurym­betov.

Sondaı-aq az qamtylǵan jáne kóp bala­ly ot­basylardaǵy jumyssyz azamattar grant­ty da jeńildetilgen jolmen almaq. «2019 jyly bizde granttyń 100 AEK (250 myń teńge) jáne 200 AEK (505 myń teńge) kólemindegi eki túri bar edi. Bıyl­dan bas­tap birkelki 200 AEK kúıinde qaldy­ryp otyrmyz. Ony alý úshin adamdar «Bıznes – bastaý» baǵdarlamasy boıynsha mindetti túrde oqyp, sertıfıkatyn alýy kerek. Biraq az qamtylǵan jáne kóp balaly otba­sylardaǵy jumyssyz azamattarǵa jeńildik qarastyryp, oqymaı-aq, tek áleýmettik kelisim­shart jasaý arqyly beriletin bolady», dedi mınıstr.

 Mańyzdy salalar sapaǵa baǵyttalady

Densaýlyq saqtaý salasynda 2025 jylǵa de­ıingi memlekettik baǵdarlama be­ki­­tildi, ol qazaqstandyqtardyń ómir súrý uzaq­­ty­ǵyn 73 jastan 75 jasqa deıin artty­rýǵa, medısınalyq qyzmet sapasyn artty­rýǵa, jeke ınvestısııalardy tartýǵa jáne ma­terıaldyq-tehnıkalyq bazany jaqsar­týǵa baǵyttalǵan. Qazirgi ýaqytta «SK-Far­masııa» medısınalyq mekemelerge jiberilgen 221 mlrd teńge somasyna 88 paıyz dári-dármekter satyp aldy. MÁMS engizý sheńberinde azamattardyń «saq­tan­dyrylýy» mártebesin sáıkestendirý jáne medısınalyq qyzmetterdi bólek esepke alý qamtamasyz etilgen, bazalyq medısınalyq qyz­metter tegin medısınalyq kómektiń ke­pildik berilgen kólemi paketine engizil­gen. 2020 jy­ly bir saqtandyrylǵan adamǵa jum­­­sa­latyn shyǵystar kólemi 57,5 pa­­ıyz­ǵa (55 myńnan 87 myń teńgege deıin) ósedi.

Bilim berý salasynda muǵalimderge materıaldyq jáne materıaldyq emes yntalandyrý kózdelgen, erekshe fýnksııalardy boldyrmaıtyn jáne muǵalimderdiń qu­qyqtaryn keńeıtetin «Muǵalim mártebesi týraly» zań qabyldandy. Sonymen qatar bilim berý sapasy men mazmunyn jaq­sartýǵa, 3 jastan 6 jasqa deıingi bala­lardy mektepke deıingi bilimmen 100 paıyz qamtýǵa, apatty jáne 3 aýysym­dy mektepter máselelerin sheshýge, qalalyq jáne aýyl­dyq jerlerdegi oqytý sapasyndaǵy alshaq­tyqty 2 esege qysqartýǵa baǵyttalǵan 2025 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlama qabyl­dandy, aýyldyq jerlerde joǵary bilimdi qarjylandyrý 2 ese, ǵylym 7 ese ósti.