Qostanaıda ádemi bir shara ótti. Toǵyzqumalaqtan elimizdegi tuńǵysh sport sheberi, Qazaqstannyń 9 márte chempıony Dmıtrıı Polıakovtyń 90 jasqa tolýyna oraı oblystyq ashyq týrnırge respýblıkalyq jarystarda onyń ózimen birge oınaǵan, básekeles, áriptes ardager toǵyzqumalaqshylar shaqyrylypty.
Dmıtrıı Stepanovıch óziniń toǵyzqumalaqshy dostarymen eki kún boıy aralasty, talaı jarystardaǵy qyzyqty sátterdi eske aldy. Toǵyzqumalaqshynyń ózi de áńgimeshil. 60-shy jyldary sportty damytý jóninde QKSR Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıtetiniń qaýlysy shyǵýyna oraı, jalpyqazaqstandyq spartakıada sporttyń kóptegen túrin qamtıdy. Sonyń ishinde qazaqtyń ulttyq sport oıyny toǵyzqumalaq ta bar bolatyn. Oblystyq sport jáne deneshynyqtyrý salasyn basqaratyn orys jigiti bul oıynnyń ne ekenin bilmeıdi de, Qostanaı men Torǵaı qazaqtarynan aınala surastyrady.
– Qostanaıdy bylaı qoıaıyn, Torǵaıdan osy oıyndy biletin eshkim tabylmady ǵoı. Surastyryp júrgenimde bir qazaqtyń aıtqany áli esimnen ketpeıdi. «Grýzınderdiń nardasy sııaqty shyǵar» dedi. Jas kezim ǵoı, kóshede kezdesken álgi kisige: «Grýzınniń oıynyn biledi ekensiń, óz qazaǵyńnyń oıynyn bilmeıtin qandaı namyssyz adamsyń?» dep aıtqanym bar edi. Sodan Qaraǵandy oblysynan toǵyzqumalaq oınaıtyn bir aqsaqal tabyldy-aý, áıteýir. Dereý Qostanaıǵa alyp keldik. Sol kezde jetpistiń jelkesine mingen kisi edi, ókinishke qaraı aty-jónin umyttym. Toǵyzqumalaqty aqsaqaldan úırengen soń, óz komandamyz da paıda boldy. Jattyǵýǵa bir kún qalmaı qatystyq, erekshe yqylasymyz tústi. Kúnde túski as kezinde oınaımyz, shahmatty da, basqany da umyttyq, – deıdi Dmıtrıı Stepanovıch. Qaraǵandy qalasynda ótken óńirlik jarysqa Qostanaı qalalyq jarysta jeńimpaz bolǵan Mansur Latypovty jiberedi. Jambyl, Shymkent oblysynan kelgen toǵyzqumalaqshylar Mansurdy alǵashqy týrlarda-aq «laqtyryp» jiberedi. Ol jeńilse de, jarystaǵy myqtylardyń oıyndaryn qadaǵalap, ádis-tásilderin aıtyp keledi. Qostanaılyqtar oıynnyń teorııasyna asa mán berip, shahmat sııaqty ár júristi jazyp otyrýǵa kelisedi. Dmıtrıı Stepanovıch toǵyzqumalaqtan Qostanaıdyń komandasy birinshi ret qatysqan chempıonattyń sonshalyqty áserli ótkenin kúni búginge deıin umytpaıdy, áńgimeleýge de erinbeıdi.
– Esimde, respýblıkalyq chempıonat 1962 jyly Jambyl qalasynda ótti. Qostanaı komandasynyń quramynda orys ta, tatar da, koreı de, qazaq ta bar. Al ońtústiktiń komandalary negizinen qazaqtar eken. Biz ár júristi jazamyz ǵoı, sondyqtan «Qostanaıdyń komandasy úırený úshin kelipti» degen sóz tarap ketti. Sodan jarys bastaldy. Birinshi týrda bizdiń komandadaǵy beseýimiz de jeńdik. Keshke qaraı qonaq úıde júristerimizdi saraptaımyz. Bizdiń birinshi týrdaǵy jeńisimizdi «kezdeısoqtyq» depti qatysýshylar. Ekinshi týrda da beseýimiz birdeı jeńdik. Úshinshi týrda jeńgenimizde buryn toǵyzqumalaqtyń «maıyn ishken» myqtylar «bul qalaı boldy?» dep tosyrqaı bastady. Al tórtinshi týrdan keıin olar keshke biz jatqan qonaqúıge kelip, «qupııamyzdy» bilgisi keldi, – dep qartym keńkildep kúlip aldy. Ol kezde respýblıkadaǵy úzdikter jambyldyqtar bolatyn. Osy chempıonattan keıin kóshbasshylyq qostanaılyq toǵyzqumalaqshylarǵa ótedi. On eki jyl boıy qandaı jarysta da olar jeńisti ýystan shyǵarmaı ustaıdy.
Toǵyzqumalaqty tapqannan keıin Dmıtrıı Stepanovıch shahmatty da, ózi jastaıynan aınalysqan semserlesýdi de tastap ketedi. Ol osy kúnge deıin qazaq qoıshylarynyń oılap tapqan toǵyzqumalaq oıynynyń adam mıyn damytyp, oılaý qabiletin ushtaýda keremet áseri baryna tańdanýmen keledi. Respýblıkalyq komandalyq jáne jekeleı chempıonattarǵa qatysqanda áriptesteri «Polıakov júz júristi aldyn ala bilip otyrady» dep baǵalaǵan ǵoı. Qazaq sporty aqsaqaldarynyń birine aınalǵan ol jasy 90-ǵa kelip otyrsa da, kompıýtermen toǵyzqumalaq oınaıdy.
– Men toǵyzqumalaqtan jarystarǵa alǵash baryp júrgende saqaly beline túsken qarııalarmen oınaıtynbyz. Oıynshylardyń eń jasy men bolatynmyn. Al onda meniń jasym da qyryqqa kelip qalǵan kez edi. Umytylyp bara jatqan ulttyq oıyndy saqtap qalýda Qazaqstannyń ońtústigindegi Aqpanbetov sekildi aqsaqaldardyń eńbegi ushan-teńiz. Al qazir mektep balalary toǵyzqumalaq oınaǵanda aıaǵyńdy áltek-táltek bastyrady, oıynnyń ádis-tásilderin keremet meńgergen. Men osyǵan óte qýanamyn, – deıdi Dmıtrıı Stepanovıch. Qart toǵyzqumalaqshynyń ózi onyń naǵyz nasıhatshysy boldy. О́zi sporttyń osy túrinen respýblıkanyń tuńǵysh sport sheberi atansa, onyń shákirti Bazarbaı Ázimjanov toǵyzqumalaqtan halyqaralyq dárejedegi tuńǵysh sport sheberi boldy.
– Dmıtrıı Stepanovıch Qostanaıda ózinen keıin toǵyzqumalaqshylardyń 6-7 býynyn tárbıeledi. Ol bizge stýdent kezde deneshynyqtyrýdan sabaq berdi. Alǵashqy kúni-aq toǵyzqumalaq sporty týraly aıtyp, úıirmege shaqyrdy. Sol kúnnen bastap toǵyzqumalaqty da tastaǵan emespin, Dmıtrıı Stepanovıchpen de baılanysymdy úzgen joqpyn. Ustazymnyń mereıtoıyna Almatydan kelip otyrmyn. Mamandyǵym ekonomıst. Al toǵyzqumalaq meniń ómirimniń bólinbes bólshegi, – deıdi Bazarbaı.
Biz qoshtasarda Dmıtrıı Stepanovıchten uzaq jasaýdyń syry nede ekenin suradyq. Aqsaqal oılanbastan: «toǵyzqumalaq oınańdar» dedi. Munyń ázil emes ekenin de aıtty.
– Dárigerlik tekserý kezinde qyzdarym meniń basymdy medısınalyq kompıýterlik tomografııa apparatyna túsirgen. Sonda dáriger myna jasyma qaraǵanda mı qan tamyrlarynyń óte jaqsy saqtalǵanyna tańǵalypty. Al meniń toǵyzqumalaq oınamaıtyn kúnim joq. Men bul oıyndy shahmattan artyq bolmasa, bir de kem kórmeımin. Muny ulttyq oıyn degenge sheńberi tar dep oılaıtyndar bar, qatelesedi. Jarystar sheńberin keńeıte berý kerek, – dedi Dmıtrıı Stepanovıch.
Ataqty toǵyzqumalaqshynyń mereıtoıynda oǵan oblys ákiminiń orynbasary Ǵaýez Nurmuhanbetov oblys ákimi Arhımed Muhambetovtyń quttyqtaýyn jetkizse, Dúnıejúzi toǵyzqumalaqshylar federasııasynyń prezıdenti Álıhan Báımenov arnaıy ózi kelip quttyqtap, shapan japty.
QOSTANAI