Ulttyq sanany saqtaý jáne ony zaman talabyna saı beıimdeý memlekettik mańyzy bar máselege aınalyp otyr. О́ıtkeni sanany jańǵyrtý arqyly HHI ǵasyrda elimizdiń tyń serpinmen damýyna jol ashylmaq. Osy rette qazaq eliniń ulttyq sanasyn kóterýde bas aqyn Abaı Qunanbaıuly týyndylarynyń erekshe oryn alatynyn eskerýimiz kerek.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy qyrkúıek aıyndaǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «2020 jyly Ál-Farabıdiń 1150 jyldyq, Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoılaryn atap ótý jaıly, sonymen qatar ǵulama tulǵalarymyzdyń eńbekterin halyq arasynda dáripteýimiz kerek» dep aıtylǵan. Osy turǵyda ústimizdegi jyldyń 9 qańtarynda Prezıdentimizdiń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasy jaryq kórdi. Atalǵan maqalada Abaı murasynyń tıgizer paıdasynyń zor ekendigi, uly aqynnyń shyǵarmalary búgin de ózektiligin joǵaltpaǵany jáne Abaıdyń oı-tujyrymdary barshamyzǵa qashanda rýhanı azyq bolatyndyǵy aıtylǵan.
Abaı árqashan shyn nıetimen eldi alǵa jyljýǵa kúsh saldy, ósip-órkendeýge tileýles bola otyryp, osy ıdeıasyn barynsha óz shyǵarmalarynda dáriptegen. Al ilgerileýdiń negizi bilim men ǵylymda ekenin anyq bilgen ol, qazaq halqyn bar jan-tánimen damylsyz oqyp-úırenýge shaqyrdy. О́z shyǵarmalarynda «Ǵylym tappaı maqtanba» dep, bilimdi ıgermeıinshe, bıikterdiń baǵyna qoımaıtynyn aıtty. Ol «Biz ǵylymdy satyp mal izdemek emespiz», dep tujyrymdap, kerisinshe el dáýletti bolýy úshin ǵylymdy ıgerý kerektigine nazar aýdardy. Prezıdentimiz ǵulama Abaıǵa «ulttyq bolmystyń úlgisi», «memleket isiniń múddelesi», «jańa qoǵamnyń janashyry», «álemdik mádenıettiń tulǵasy» dep jan-jaqty naqty baǵa beredi. Qazir álem kún saıyn emes, saǵat saıyn ózgerýde. Sondyqtan barlyq salada jańa mindetter men tyń talaptar qoıylýda. Ǵylymdaǵy jańalyqtar adamdy alǵa jeteleıtindikten, aqyl-oımen ǵana ozatyn kezeń keldi dep sanaımyz. Zaman kóshine ilesip, ilgeri jyljý úshin biz sananyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýimiz kerek. Bul qadam órkenıettiń ozyq tustaryn ulttyq múddemen úılestire bilýdi talap etedi.
Oıshyl Abaıdyń týyndylarynyń árqaısysy jeke zertteýge, arnaıy kósilip jazýǵa suranyp turǵan rýhanı qazyna. Abaı óleńderiniń mańyzy óte zor, onda aqynnyń búkil ómiri beınelengen, jarqyn bolashaǵy men armandary týraly baıandalady. Onyń ýaıymdatqan máseleleri qazirgi zamanǵa saı keledi. Adamdardy adamgershilik, ımandylyq, gýmanızm jáne beıbitshilik máseleleri áli kúnge deıin alańdatyp keledi. Bul aqynnyń kórkemsóziniń qudireti. Abaıdyń shyǵarmashylyǵy tańǵajaıyp kúsh, keremet tereńdik pen jan-jaqty bolyp keledi.
Qorytyndylaı kele, ǵulama aqyn, oıshyl Abaıdyń murasyn uǵyný ǵasyrdan-ǵasyrǵa jalǵasa beredi, onyń maǵynaly óleńderi eshqashan da óziniń kúshin joǵaltpaıdy. Ultty tárbıeleımin desek Abaıdyń óleńderimen, shyǵarmalarymen sýsyndatý kerek. Sebebi Abaı shyǵarmalaryndaǵy adam boıyndaǵy qasıetter adamgershilik tárbıesi, eńbek etý, bilim jáne ǵylym, adamgershilik rýh pen ádilettilik jaıly jazylýy, eńbekteriniń óshpes mura ekendigine kepildik beredi. Abaı qaldyrǵan ilimdi taný arqyly biz óz bolmysymyzdy tanyp, bolashaǵymyzdy baǵdarlaımyz.
Akpar Aıjan,
Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń kishi ǵylymı qyzmetkeri