Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń resmı ókili Altaı Ábıbýllaev senbi kúni ótkizgen brıfıngte elimizdegi ákimder saılaýynyń alǵashqy qorytyndylary jarııa etildi. Oǵan Ortalyq saılaý komıssııasynyń músheleri de qatysty.
Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń resmı ókili Altaı Ábıbýllaev senbi kúni ótkizgen brıfıngte elimizdegi ákimder saılaýynyń alǵashqy qorytyndylary jarııa etildi. Oǵan Ortalyq saılaý komıssııasynyń músheleri de qatysty.
2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev jergilikti ózin-ózi basqarýdy kúsheıte otyryp, óńirdegi problemalardy jergilikti jerde sheshetin barlyq ákimderdi saılaý máselesine basa kóńil bólgen bolatyn. Osyǵan qatysty A.Ábıbýllaev: «Bul Memleket basshysynyń táýelsiz Qazaqstan ómiri men jergilikti ózin-ózi basqarý ınstıtýtyn nyǵaıtý prosesindegi eń mańyzdy tarıhı jáne saıası sheshimderiniń biri», dedi.
Budan keıin Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulov ákimder saılaýynyń alǵashqy qorytyndylaryna toqtaldy. Tóraǵanyń atap ótýinshe, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵyna sáıkes aǵymdaǵy jyldyń 5-9 tamyzy aralyǵynda respýblıkanyń 14 oblysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń aýdandyq mańyzy bar qalalary, aýyldyq okrýgteri, aýyldyq okrýgtiń quramyna kirmeıtin kentteri men aýyldarynyń 2457 ákimin saılaý ótkizilgen.
Nátıjesinde barlyǵy 2454 ákim saılanǵan. Úsh aýyldyq okrýgte jeńimpazdar anyqtalǵan joq. Sebebi, tańdaýshylardyń daýystary teń bolǵan. Pavlodar oblysy, Ertis aýdany Golýbovka aýylynda, Ýspen aýdanynyń Qozykent aýyldyq okrýginde jáne Mańǵystaý oblysy, Mańǵystaý aýdanynyń Tushyqudyq aýyldyq okrýginde ákimdikke úmitkerler teń daýys alǵan.
Atalǵan ákimshilik-aýmaqtyq qurylymdarda 28 tamyzda qaıta saılaý ótkiziledi.
OSK tóraǵasynyń habardar etýinshe, statıstıkalyq málimetter boıynsha, saılaý naýqany barysynda barlyǵy 7173 ákimdikke kandıdat usynylypty. Daýys berý bıýlletenderine 6738 kandıdattyń aty-jóni engizilgen. Ortasha eseppen bir ákim laýazymyna 2-den asa úmitkerden kelgen. Básekelestik deńgeıiniń joǵarylyǵyna 37 ákimshilik óńirde úmitkerlerdiń bir daýys aıyrmashylyǵymen jeńiske jetýi aıǵaq. Al saılaýǵa respýblıka boıynsha tańdaýshylardyń 98,3 paıyzy qatysqan eken.
Saılanǵan ákimder korpýsynda 23 ulttyń ókili bar. Osy rette OSK basshysy ákimder laýazymyna 280 (11,4 %) áıel adam saılanǵanyn, bul burynǵyǵa qaraǵanda 32-ge kóp ekenin atap ótti. Máselen, paıyzǵa shaqqanda Pavlodar oblysynda áıel ákimder sany 6 paıyzǵa, al Ońtústik Qazaqstan men Aqtóbe oblystarynda bul kórsetkish 3 paıyzǵa artypty.
«Ákimderdiń ortasha jasy – 47 jas. Olardyń ishinde 25-ten 55 jasqa deıingiler – 80,3%. Jalpy, ákimder quramy edáýir jasardy. Buryn 25-55 aralyǵyndaǵy ákimder 74,5%-dy quraıtyn», dedi Qýandyq Turǵanqulov. Onyń aıtýynsha, eń jas ákim Pavlodar oblysy, Pavlodar aýdanynyń Zańǵar aýyldyq okrýginiń ákimi, ol 25 jastan 1 aı asqan kórinedi. Mamandyq ıeleri boıynsha taldaǵanda, saılanǵan ákimderdiń 627-si (25,6%) pedagog, 501 ákim (20,4%) aýyl sharýashylyǵynyń mamany bolsa, 417 ákim (17 %) ınjener. Sondaı-aq, ákimderdiń 357-si (14,5 %) ekonomıst mamandyǵyna ıe, al 281-i (11,5%) zańger jáne 271-i (11%) basqa da mamandyq ıeleri.
Is basyndaǵy ákimderdiń ishinen kandıdat retinde saılaýǵa 1811 adam qatysqan bolsa, olardyń ishinde 1747-si óz laýazymynda qalǵan. Osylaısha, quram 28,8 paıyzǵa jańarǵan. Saılaý naýqany barysynda barlyq deńgeıdegi saılaý komıssııalaryna jeke jáne zańdy tulǵalardan 42 ótinish kelip túsken eken. Olardyń 18-i saılaý zańdylyqtary normalary men saılaý ótkizý erejelerin túsindirýdi suraǵan.
Brıfıngte saılaý komıssııalaryna saılaý prosesine qatysy joq, jumys istep otyrǵan ákimderdiń ústinen shaǵymdar kelip túskendigi de atalmaı qalmady. Barlyq ótinishter zańnamada belgilengen tártippen jáne tıisti merzimderde qaralypty. Áıtse de saılaý kampanııasy barysynda jekelegen aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń jumysynda birqatar kemshilikterdiń de oryn alǵandyǵy alǵa tartyldy. «Atap aıtqanda, prokýratýra organdarynyń usynysy boıynsha, aldyn ala alynyp tastalǵan úmitkerlerdiń quqyǵyn qalpyna keltirý j ónindegi aýmaqtyq saılaý komıssııasynyń 2 sheshiminiń kúshi joıyldy. Aýmaqtyq saılaý komıssııasynyń úmitkerdi tirkeýden bas tartý jónindegi bir sheshimi sot arqyly óz kúshin joıdy», dedi osy jaıynda Q.Turǵanqulov.
Ákimdikke kandıdattardyń 1004 cenim bildirgen ókili, saıası partııalar men úkimettik emes uıymdardan 242 baıqaýshy jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń 559 ókili daýys berý barysyna baıqaýshy bolyp qatysypty. «Jalpy, saılaý naýqany qoldanystaǵy zańnamalar men demokratııalyq saılaý prosesiniń normalaryn saqtaı otyryp, uıymdasqan túrde ótti dep esepteımiz», dedi OSK tóraǵasy sózin qorytyndylaı kelip.
Budan soń OSK músheleri buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń suraqtaryna jaýap berdi.
Ákimder saılaýy jergilikti bıýdjetten qarjylandyrylǵan. Saılaýǵa shamamen 603,4 mıllıon teńge bólingen. Saılaýdy ótkizý maqsatynda ashylǵan esep-shottar 9 qyrkúıekke deıin jumys isteıtin bolady.
Saılaý naýqanyna qatysty 42 úndeý tirkelgen, sonyń 18-i túsindirme aýanynda jazylǵan bolsa, 24-i shaǵym túrinde kelip túsken. Shaǵymdardyń 14-i aýdan ákimi usynǵan úmitkerlerdi alyp tastaýǵa, 5-eýi ákimniń saılaýǵa qatysty emes jumysyna jáne 3-eýi jergilikti qaýymdastyqtar usynǵan úmitkerlerdi ákimderdiń qoldamaýyna qatysty bolǵan.
Saılaý barysyn kórsetýde jergilikti buqaralyq aqparat quraldarynyń belsendiligi de aıtyldy. Saılaý naýqany barysyn kórsetý maqsatynda 357 tele jáne 20-dan astam radıohabarlary taratylsa, basylymdarda 800-den asa materıal jarııalanyp, ınternet jelisinde 500-ge tarta habarlamalar ornalasypty.
Keıbir óńirlerde úmitkerlerdiń birdeı daýys alýyna baılanysty saılaý qaıta ótkiziletin boldy. OSK hatshysy Baqyt Meldeshov osy oraıda, saılaýǵa burynǵy qatysqan úmitkerlerdiń qaıta saılaýǵa túsýge múmkindikteri týraly saýalǵa, eger aýdan ákimderi álgi úmitkerlerdi aýmaqtyq saılaý komıssııasyna usynsa, onda bul azamattar taǵy da qatysady degendi aıtty. Sonymen qatar, ákimderdiń óz qyzmetterine qalaı kirisetini de nazardan tys qalǵan joq.
Ákimder saılanǵannan keıin 5 kún ishinde aýdandyq saılaý komıssııasyna ákim mindetin ýaqytsha atqarýshy bolyp tirkeýden ótkiziledi. Tek arnaıy tekseristen keıin ǵana olarǵa arnaıy kýálikter berilip, jumysqa kirisedi. Eger saılanǵan ákimderdiń jergilikti turǵyndar tarapynan óz qyzmetterin durys atqara almaı jatqandyǵy synǵa ushyrap jatsa, onda aýdan ákimi oblys basshysynyń kelisimin ala otyryp, ony qyzmetinen bosata alady. Onyń ornyna ákim saılaý arqyly tańdalyp alynady.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».