«Qutty qonaq» – Birjan elinde

Aýdan aýmaǵyna kire ber­gende qoldaryna búrkit qondyrǵan, sońdaryna ta­zy ertken saıatshy top ke­zikti. Jaraý tazylar jyl­mań qaǵady, qalyń buta kó­­legeılep kómkergen qoı­tas­tardyń astynan órtteı laý­lap, sylań etip qyzyl túlki shyǵa keletindeı. Saıat­shylar da kózderi jeter tóńirekti jiti sholyp, ań jú­­redi-aý degen tustardy qa­­ǵyp keledi.

Aq qardyń ústinde aıǵyz-aıǵyz ań izi saırap jatyr. Myna bir tustan orǵyp qoıan ótipti, áne bir jerde qar­saq­tyń izi saırap jatyr. At­qa qonǵan azamattardyń kó­ńili kóterińki, tańǵy ty­myq aýanyń shilterin ser­pip keýkeýlesip keledi. Ań­shylyq qyzyq bir dáýren!

Úlgi aýylynyń tusynda asyǵa jortyp kele jatqan yqsham kıingen salt atty ke­zikti. Áýeli amandyq-saý­lyq surasqan. Qazaq mun­daıda «qaıda barasyń?» dep suramaıdy, «jol bolsyn!» deıdi. Salt atty ji­git ańshylar tobyna qo­syl­ǵaly asyǵyp bara jatyr eken. Mán-jaıdy bilgen soń at tizginin irkip, Abaı ha­kim­niń «Qansonarda búr­kitshi shyǵady ańǵa» óleńin oqy­ǵan. Aq kórpesine qym­­tap oranǵan adyrly dalada aqyn sózimen salǵan sýret qaıta bir jańǵyryp turǵandaı.

Mýzeı qyzmetkerleri aýdan azamattarymen birge Bir­jan sal beıitine baryp, mi­nájat etti. Kókshe baý­raıyndaǵy qalyń eldi Abaı jurtymen baılanystyratyn da osy Birjan sal. Ádeıi izdep baryp Abaı hakimniń úıinde qonaq bolǵan. Túp­siz tereń ǵıbratyna boı­laǵan, móldir jylǵadan sý­syndaǵan. Qazaq ániniń pa­dıshasy «aqyl qazyǵyna» at basyn tirep, alty aı jat­­sa kerek. Tekti men tek­ti kezdesse, tegin áńgime aı­­tyla ma? Ult muratyn ulyqtaýdy, jalpaq jurttyń ýy­syn jaqsylyqqa jetkizer joldy qaýzaǵan.

Stepnıak qalasyndaǵy Abaı atyndaǵy mektepte shaǵyn ádebı kesh ótti. Án­sheıin Abaı óleńderin sy­dyrta jattaý emes, ár só­ziniń astaryndaǵy atan  tú­ıege júk bolar maǵyna-maz­mundy taldady. Jas sa­naǵa jetkize, súıekterine sińirip. Aýdandyq  mádenıet úıinde «Abaı danalyǵy sal-seriler mekeninde» at­ty ádebı-tanymdyq kesh ót­­kizildi. Aldymen aýdan kór­­kemónerpazdarynyń bar múmkindigin sarqa jum­sap daıyndaǵan Abaı men Birjannyń kezdesýin beı­neleıtin prolog usynyldy.  Qos alyptyń keskinderi ǵa­na emes, ishki álemdegi ultym dep soqqan serpindi sezim shyrǵasy da júrek lú­­pildetip kórkem kórinis tap­ty. Birjan saldyń ur­paǵy, aýdan ákimi Ermek Nu­ǵymanov kestelengen kór­kem sózben tylsym tarıh qoınaýyndaǵy tamasha bir mezetti shaqty baıandap shyq­ty. Jalań sóz emes, ár pikirin ǵıbraty ǵalamat aqyn óleńimen shegelep. Keıingige – mura, urpaqqa  ónege máńgilik muranyń máıegi uǵy­nyqty tilmen áserli baıan­dalǵan kezde qu­laqtan kirip, boıdy alady eken. Ánshi babasynyń Tobyqtyǵa sapary tolyq tarqatyldy. Sodan soń aýdan ákimi Má­lik Ǵabdýllın mýzeıiniń dı­rektory, bel­­gili aqyn Qudaı­ber­li Myrzabekti or­taǵa sha­qyr­dy. Sahna tó­rinde aqyn ákimge qolqa saldy. Qol­qasy Abaı óleńderin jatqa oqý. Ákim kidirgen joq, ná­shine keltirip, jı­nal­­ǵan jurttyń janyn jaq­sy­lyqpen jalaýlatatyn óleńniń tolqyn-tolqyn yr­­ǵaǵyna berildi. Ákim bas­taǵan óleńdi mektep oqý­shy­lary jalǵap áketti. Aǵa býyn bastaǵan ataly sóz jas­­tyq otymen laýlap, jal­­ǵasyp jatty.

Kesh barysynda Abaı ánderi oryndaldy, óleń­deri oqyldy. Ǵıbratty maz­muny jilikteı jiktelip, tar­qatylyp aıtyldy. Birjan eline qutty qonaq kelgendeı boldy osy kún.

Aqmola oblysy,

Birjan sal aýdany