San salaǵa serpin bergen Túrkistan

Jańa shaǵyn aýdan boı kóteredi

Jyl sońyna deıin «Túrkistan» áleýmettik kásipkerlik korpora­sııasy» AQ Túrkistan qala­synda 25 kópqabatty turǵyn úı kesheniniń qurylysyn aıaqtaý­dy josparlap otyr. Jańa shaǵy­n aýdan­ 800-den astam jas jáne kóp balaly otbasynyń baspanaly bolýyna múmkindik beredi. Byltyr «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda «Túrkistan – jańa qala» shaǵyn aýdanynda 6 turǵyn úıdiń qurylysy aıaqtalǵan bolatyn. Oblys ortalyǵy retinde kún sanap túrlenip kele jatqan Túrkistanda ekologııalyq mádenıetti arttyrýǵa, qalany taza us­taýǵa da erekshe mán be­rilýde. Osy oraıda jýyrda ob­lystyq tabıǵı resýrs­tar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý bas­qarmasynyń qyzmetkerleri qalada 350 túp shaǵan, úıeńki, talshyn kóshetterin otyrǵyzdy. Qalanyń klımatyn jaqsartý men oblys ortalyǵynda halyqtyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaı jasaý maq­satynda 7 700 gektar aýmaqqa jasyl beldeý qurý jumystary qolǵa alyndy. Osy beldeýdegi 2300 gektar jerge 1 mln-nan astam kóshet egildi. Dál osy baǵyttaǵy jumystar 2022 jylǵa deıin jalǵasatyn bolady. Eske sala keteıik, Premer-Mınıstr A.Mamın О́mirzaq Shókeevke Túrkistan oblysynyń ákimi qyzmetine taǵaıyndalǵan kezde jańa qalanyń jańǵyrýyn ýaqtyly qamtamasyz etip, túrki áleminiń mádenı-rýhanı astanasy retinde órkendetý jáne ony qarqyndy damytý, azamattardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha jaýapkershilikti júk­teıtin mindetter qoıylǵanyn atap ótken bolatyn. Búgingi óńir­degi ózgerister sol mindet­terdiń jaýapkershilikpen atqa­rylyp jatqanynyń kórinisi der edik. Iаǵnı,  halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń laýreaty, jazý­shy Marhabat Baıǵuttyń maqa­mymen aıtsaq, qazirgi ýaqyt she­shensinbeı-aq sheshimder qabyl­dap, kósemsinbeı-aq kesimdi, kelisimdi baǵ­darlar belgilep, naqtyly ister tyndyratyn ýa­qytta О́.Shókeevtiń Elbasynyń, Prezıdenttiń, Úkimettiń tapsyrmalaryn oryndaýda, eldiń qamyn oılaýda, halyqqa jaqyndaýdaǵy qulshynysy erek, umtylysy bólek.

О́ńirde qurylys, aýyl sharýa­shylyǵy men óndiris oryndarynan bólek týrızm salasyn damytý arqyly da ishki kiristi arttyrýǵa mán berilýde. Oǵan óńir tabıǵatynyń áleýeti tolyqtaı jetedi. Bul oraıda Túrkistan oblysynda taý shańǵy bazasy salynbaq. Aldaǵy 1-2 aıda qu­jattary daıyndalyp, Úkimetke usynylady. Taý kýrortynda bir kúnde 6-7 myń týrıstke qyzmet kórsetetin nysan salý da kózdelip otyr. Osylaısha tabıǵat bergen syıdy paıdalana otyryp, týrısterge jaǵdaı jasap, ekonomıkany damytý baǵytynda áreket jasalýda. Túrkistan óńiri ekotýrızm, arheologııalyq týrızm syndy baǵyttardy da damytýǵa  qolaıly. «Ásirese Túrkistan qalasynyń týrıstik áleýetin, onyń ishinde tarıhı-mádenı jáne zııarat etý baǵyty joǵary ekenin kórsetý basty nazarda. Qazirdiń ózinde qalaǵa jylyna 1,5 mln týrıst keledi, 2025 jyly olardyń sanyn 5 mln-ǵa jetkizýdi josparlap otyrmyz. Bul úshin áýejaı, temir jol baǵyty, qonaqúı sekildi qyzmet kórsetý túrlerin barynsha damytý kerek. Bul óz kezeginde jergilikti halyqtyń jumyspen qamtylýyna jáne ekonomıkanyń damýyna úlesin qosady», degen bolatyn óńir basshysy halyqpen kezdesýinde. Aldaǵy jyldary týrıster tamashalaıtyn kóptegen nysandar boı kóteredi. Q.A.Iаsaýı kesenesiniń aýmaǵyndaǵy máde­nı-rýhanı ortalyqta salynyp jat­qan «Iаsaýı» mýzeıi, «Uly dala eli» ortalyǵy, drama teatr, oblystyq ǵylymı-ámbebap kitaphanasy, «Kerýen» saraıy, qolóner sheberleri or­talyǵy, Tuńǵysh Prezıdent saıabaǵy, qabyldaý ortalyǵy, amfıteatr­, mýzykalyq sýburqaq, ne­ke saraıynyń qurylystary qalanyń kelbetin ashatyn negizgi nysandarǵa aınalady. Áziret Sultan kesenesine restavra­sııa, Kúltóbe qalashyǵyna arheo­lo­gııalyq qazba, konservasııa jumystary júrgizildi. Bul da qalanyń týrıstik áleýetin arttyra túsetini sózsiz. Qazirgi tań­da memleket tarapynan qonaqúı bıznesin damytýǵa barynsha qoldaý kórsetilip keledi. О́ńirdegi eki mıkroqarjy uıymy men «qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy aıasynda jeńildetilgen baǵamen nesıe berilýde. Sonyń aıasynda «Rixos» qonaq- úıi salynyp, shilde aıynda paıdalanýǵa berilgeli otyr. Sonymen qatar «Hampton by Hilton», «Innovation Central Asia» sekildi zamanaýı qonaqúıler salynýda. Al oblys boıynsha jalpy 168 qonaqúı, 51 emdik-saýyqtyrý shıpajaıy men 60 demalys úıi qyzmet kórsetedi. Túrkistanda týrızmniń órkendeýi birinshi kezekte kásipkerlik ny­sandardyń damýyna yqpal etedi. Al onyń arǵy jaǵynda bıýdjetke túsetin salyq, qosymsha jumys oryndarynyń jatqany aıtpasa da túsinikti.

Oblys ortalyǵynyń keleshek kelbeti týraly áńgime qoz­ǵaǵanda memleket-jekemenshik áriptestigi negizinde salynyp jatqan halyqaralyq áýejaıǵa toqtalmaı ketý múmkin emes. Atal­ǵan joba quny shamamen 68 mlrd teńgeni quraıdy. Byltyr qalada 26 nysannyń qurylysy bastalyp, onyń 9-y iske qosyldy. Aı­ta keteri, qasıetti qaladaǵy birqatar nysannyń qurylysyn ózge oblystar, ulttyq kompanııalar júrgizip jatyr. Bir sózben aıtqanda, jańa Túrkistandy búkil Qazaqstan salyp jatyr deý­ge bolady. Osy úlgi Arys qa­lasyn qalpyna keltirý kezinde qol­danylǵany málim.

 Synaqtan súrindirmedi

Iá, Arystaǵy áskerı bólimdegi oq-dári qoımasynda bolǵan jarylys búkil eldi dúr silkindirdi. Beıbit zamanda oryn alǵan oqıǵa shuǵyl sheshimder qabyldaýdy talap etkeni anyq. Osy oraıda О́mirzaq Shókeevtiń tikeleı tapsyrmasymen 55 myń halqy bar qalanyń turǵyndary túgeldeı qaýipsiz aýmaqqa kóshirildi. Zar­dap shegýshilerge kómektesý, ja­tar ornyn, as-sýyn qamdaý jumy­stary alǵashqy táýlikten bastap uıymdastyryldy. Qala 17 aýmaqqa bólinip, qalpyna keltirý úshin respýblıkadaǵy oblys, qalalarǵa bekitilip berildi. Apattan keıin búkil Qazaq eli Arys halqynyń qaıǵy-muńyn bólisip, qol ushyn sozdy. Nátıjesinde, Arys qalasynda 7 634 nysan qaıta qalpyna keltirilip, jańa­dan qurylystar salyndy. Budan bólek 68 áleýmettik nysan qaıta qalpyna keltirildi. Sondaı-aq Arys qalasyndaǵy kósheler qaıta jóndeýden ótip, abattandyrý, aıaq­joldar men jaryqtandyrý jumystary júrgizildi. Atalǵan aýqymdy jumystyń nátıjesinde qala kórkeıip, jańa keıipke endi. Arys qalasyn qalpyna keltirý jumystaryna atsalysqan bar­lyq oblys, qala ákimderine, tıisti mınıstrlikter men ulttyq kompanııa basshylaryna, úkimettik emes uıymdary men partııalarǵa jáne syn saǵatta qoldaý kór­set­­ken qazaqstandyqtarǵa oblys ákiminiń, turǵyndardyń aıtar alǵysy sheksiz. «24 maý­sym halqymyzdyń taǵy bir synaqtan súrinbeı ótken kúni retinde tarıhta qaldy. Arys tur­ǵyndarynyń tynyshtyǵy buzyl­ǵanymen, eldiń rýhy túsken joq», degen Prezıdent Q.Toqaev Túrkistan oblystyq ákimdiginiń qyzmetkerlerine, ardagerlerge, dárigerlerge, áskerı qyz­metkerge alǵys aıtyp, qıyn sátte qol ushyn sozyp aıanbaı ter tókken aza­mattardy marapattaǵany má­lim. Ras, Arystaǵy qurylys jumys­tarynyń sapasyna qa­tys­ty syn-eskertýler, aryz-sha­ǵymdar aıtyldy. Biraq biz el tarıhynda 55 myń halqy bar, apatqa ushyraǵan qalany birneshe aıda tolyq qalpyna keltirý bu­ryn-sońdy bolmaǵanyn da es­kergenimiz jón. Oblys ákimi osy apat bolǵan kúnnen bastap, uıym­dastyrý, qalpyna keltirý jumystarynyń basy-qasynda júrdi, ózine júktelgen mindetti abyroımen atqaryp shyqty. Bul О́mirzaq Estaıulynyń eńbek jolyndaǵy eń bir jarqyn kezeń bolyp qalary anyq.

 «Qamqorlyq» shynaıy qamqorlyq kórsetedi

О́ńirde jyl basynan beri ózgelerge úlgi eterlik erekshe baǵ­darlama júzege asyrylýda. Al onyń negizi ótken jyly qalanǵan bolatyn. Oblys ákimi jáne onyń orynbasarlary turǵyndardy jeke máselesi boıynsha qabyl­dap, ony sheshý úshin naqty ju­mystar júrgizýdi jolǵa qoıdy. Bir jyl ishinde 809 azamattyń máselesi tyńdalypty. О́ńirde Front – ofıs ortalyǵynda turǵyndardyń aryz-shaǵymyn qabyldaıtyn «Open Space» úlgisindegi, Nur Otan partııasy Túrkistan oblystyq fılıalynyń Qoǵamdyq qa­byldaý kabıneti jumys atqarýda.

Memleket basshysy ha­lyq­qa arnaǵan Joldaýynda «Aza­mattardyń barlyq syndarly óti­nish-tilekterin jedel ári tıim­di qarastyratyn «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý – ortaq mindet» ekenin atap ótken bolatyn. Bılik pen qoǵam arasynda turaqty dıalog ornatý mańyzdy. Osy oraıda oblys ákimi aýdan-qala basshylaryna erekshe talap qoıdy. Jyldyq esep berýde oryndalǵan jumystar jaıly ashyq, búkpesiz áńgime aıtylýy tıis. Halyqtyń ókpe-nazyn tyńdap qana qoımaı, týyndaǵan máseleniń birden sheshilgeni jón. Jergilikti bılik ókilderi halyqpen tyǵyz jumys isteýi kerek. Túrkistan – demografııalyq ósimi joǵary, halyq tyǵyz qo­nystanǵan oblys. Aýdan, aýyldarda eleýsiz qal­ǵan, áleýmettik kómekke muqtaj ot­basylardyń bolýy ábden múmkin edi. Osy bir jaıt eskerilip, Nur Otan par­tııasynyń bastamasymen oblysta ómir­lik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan otbasylardy kedeılik deńgeıinen shyǵýǵa umtyldyratyn «Qamqorlyq» baǵ­dar­lamasy júzege asyrylýda. Qazir osy baǵ­darlama aıasynda jaǵdaıy tym tómen, krızıstik jáne qanaǵattanarlyqsyz deń­geıde ómir súrip jatqan 1643 otbasy anyqtalyp, olardyń ár­qaısysyna materıaldyq kómek pen qajetti keńes beretin arnaıy kýratorlar taǵaıyn­dalǵan. Baǵdarlama bastalǵaly ómirlik qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan 900-den astam otbasyna 45 mln teńgeniń demeýshilik kómegi kórsetilip, birneshe otbasy ká­sip­kerlerdiń qoldaýymen baspanaly boldy. Turmysy tómen otbasylarǵa naqty kómek berýdi maqsat tutqan baǵ­darlamany júzege asyrýǵa oblys ákimi erekshe nazar aýdaryp otyr. Jýyrda Tóle bı, Báıdibek aýdandaryna jasaǵan sapary barysynda oblys basshysy osy baǵdarlama aıasynda kómek alatyn kóp balaly otbasylarǵa arnaıy bardy. Atalǵan baǵdarlamanyń bılik pen qoǵam arasyndaǵy dıalogtyń turaqty jáne maqsatty ornaýyna sep­tigin tıgizip jatqany anyq.

Aýyl sharýashylyǵyndaǵy aýqymdy jobalar

Kıeli Túrkistan qalasynyń aınalasynda qurylǵan azyq-túlik beldeýiniń aýmaǵy – 11 myń gektar. Munda negizinen quny 27 mlrd teńge bolatyn 6 iri ınvestısııalyq joba júzege asady. Bul jobalardyń aldy ótken jyly bastaldy. Atap aıtqanda, «Túrkistan Agro – HHI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 125 aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshini biriktirip, terrıtorııasyn myń gektarǵa jetkizip, jańbyrlatyp sýarý ádisin engizdi. Iаǵnı, azyq-túlik beldeýi de oblystyń ekonomıkalyq-áleýmettik damý dınamıkasyna oń áserin tıgizeri anyq. О́ńirde aǵyn sý tapshylyǵyn sheshý úshin birneshe baǵytta jumys atqarylýda. Keshendi jospar aıasynda 5 iri sý nysanynda qurylys jumystary bastaldy. Atap aıtar bolsaq, Túrkistan magıstraldy kanalyn betonmen qaptaý jumystaryn júrgizý arqyly qosymsha 60 mln tekshe metr sý únemdelmek. Qazirgi tańda, 5,5 shaqyrym jer jumystary, 3,5 shaqyrym betonmen qaptaý ju­mystary aıaqtaldy. Syrdarııa óze­ninen mashınalyq ádispen sý berý arqyly qosymsha 80 mln tekshe metr aǵyn sý jetkizilmek. Budan bólek Túrkistan qalasynyń Shoshqakól kóldik júıesin jańǵyrtý, syıymdylyǵy 18 mln tekshe metr bolatyn «Keńsaı-Qosqorǵan 2» sý qoımasyn salý, Arys-Túrkistan massıvinde jaramsyz bolyp qalǵan 134 dana tik uńǵymalardy qaıta qalpyna keltire otyryp 34,7 mln tekshe metr qosymsha aǵyn sýmen qamtamasyz etý jobalary bar.

Oblysta tıimdiligi dálelden­gen jań­byrlatyp sýarý tásili keń kólemde qoldanysqa ene bas­tady. Qazirgi tańda 800 gektar alqapqa jańbyrlatyp sýarý tehnologııasyn ornatý jumystary júrgizilgen. Jalpy, joba sheńbe­rinde 1 myń gektar alqapqa jań­byr­latyp sýarý tehnologııasymen quny 31,6 mlrd teńge bolatyn 7 iri ınvestısııalyq jo­­ba iske asyryla bastady. Túıe sha­rýa­shylyǵynyń damýyna da erekshe kóńil bólinip otyr. Osy maqsatta bıyl 4 myń bas analyq túıe satyp alý josparlanýda. Bul oraıda Túrkistanda salynǵan túıe sútin óńdeıtin «Golden Camel Group LTD» JShS-men kelisim jasalǵan. Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligimen birle­sip maqta salasyn damytý bo­ıyn­sha arnaıy baǵdar­lama ázir­lenýde. Nátıjesinde, maq­ta óń­deý zaýyttarynyń tehnologııa­sy jańartylyp, aınalym qarajat­ta­ry tolyqtyrylady. Maqta baǵa­syn naryq­tyq retteýge qol jetkiziletin bolady.

Túrkistan qalasyndaǵy qar­qyn­dy qurylys, ıgi bastamalar oblys aýmaǵyna úlgi bola otyra jalǵasyn taýyp, joǵary deńgeıde júrgizilip keledi. Sózimizge taǵy bir mysal, Túrkistannyń oblys ortalyǵy mártebesin alýy kórshiles Kentaý qalasyna da oń áserin tıgizýde. О́tken jyly qala bıýdjetiniń kiris bóligi 40 mlrd teńgege oryndalǵan. Qala ekonomıkasyna tartylǵan ınvestısııa kólemi 24,4 mlrd teńgege jetken. Derekterge júginsek, mundaı kórsetkishter 65 jyldyq tarıhy bar qalada buryn-sońdy bolmaǵan. Búginde Kentaýdaǵy ındýstrıaldy aımaqta 2,9 mlrd teńgege 10 jobany iske qo­sý jos­parlanǵan. Osylaısha kıe­li Túrkis­tan búkil óńirdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýyna tikeleı áser etýde.

Túrkistan oblysy