Plastıkten daıyndalǵan ónimderden adamnyń aǵzasy ǵana emes, Jer sharynyń da demi entige bastaǵanyn ekologtardyń bári aıtyp júr. Tek 2019 jyly muhıttardan jaǵalaýǵa shyǵyp qalǵan qoqystar týraly málimetter aı emes, apta saıyn jańaryp otyrypty. 1960 jyldary turmysymyzdy jeńildetedi dep qýana patenttegen ónim túrlerinen adamzat endi qutylýǵa asyǵyp, ony almastyratyn buıym taba almaı basy qatyp otyr.
Búgin Almatyda jumysyn bastaǵan «Plastıkpen lastaný: sheshimder men yntymaqtastyqty izdeý» konferensııasynyń spıkerleri áńgimeleriniń álippesin osy suraqtardan jaýap izdeýmen bastady. Is-sharanyń uıymdastyrýshysy osy saladaǵy kóptegen ekologııalyq bastamalardy júzege asyrýǵa kómektesetin «The Coca-Cola Foundation» halyqaralyq qorynyń qoldaýymen «Turaqty damýǵa járdemdesý» Ortalyǵy» qoǵamdyq qory jáne «Greenwomen» Analıtıkalyq ekologııalyq agenttigi. Konferensııa BUU Damý baǵdarlamasy men PAGE «Jasyl ekonomıka boıynsha áreket úshin yntymaqtastyq» kómegimen ótkiziledi.
Plastık qaldyqtaryn jınaý jáne qaıta óńdeý máselelerin jáne olardy sheshý joldaryn talqylaýǵa Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń, BUUDB, IýNEP, IýNISEF, Almaty ákimdiginiń, úkimettik emes uıymdar men bıznestiń ókilderi qatysty.
Konferensııa barysynda halyqtyń densaýlyǵy men qorshaǵan ortaǵa plastıkpen lastaný ákeletin qaýip, plastıkalyq qaldyqtardy azaıtý salasyndaǵy halyqaralyq jáne aımaqtyq tájirıbe, plastıkalyq qaldyqtarmen jumys isteý jónindegi halyqaralyq zańnama jáne qyzmet, sondaı-aq Qazaqstandaǵy plastık qaldyqtaryn jınaý jáne óńdeý júıesin damytý máseleleri talqylandy.
«IýNISEF» áriptestik baǵdarlamalar úılestirýshi Aleksandra Gaskevıch plenarly úzilis kezinde polıetılenderdiń balamasynan týǵan máseleler bıznesti te, bılikti de tolǵandyrǵanyn tilge tıek etip ótti. «Qazir máseleniń túıini tarqatyldy. Oblys ortalyqtary men Almaty, Nur-Sultan qalalalarynda polıetılender burynǵydaı tegin taratylmaı, árqaısysyn 5 teńgeden satylady. Olardan túsken qarjy maqta-mata ónimderinen daıyndalǵan ekologııalyq taza sómkeler daıyndaýǵa jumsalady. Menińshe, maqta ónimderinen buıymdar daıyndaý Qazaqstan úshin qıyn emes» dep atap ótti Aleksandra Gaskevıch.
Álemdik qoǵamdastyq pen ekologııalyq uıymdardyń erekshe nazaryna qaramastan, plastıkpen lastaný qazirgi zamannyń mańyzdy ekologııalyq problemalarynyń biri bolyp qala bermek.
Eseptik derekter boıynsha Qazaqstanda 2018 jyly 483 755,5 tonna plastık túzildi. Statıstıka komıtetiniń málimetterine sáıkes, sol jyly 90 079 tonna plastmassa, plastık, polıetılen jáne polıetılentereftalat qaptamasynyń qaldyqtary suryptaldy, bul paıda bolǵan qaldyq kóleminiń 18%-yn quraıdy. Bul rette qaıta óńdeýge baǵyttalǵan plastık qaldyqtarynyń kólemi 17 199 tonnany qurady, bul túzilý kóleminiń 3%-yn jáne suryptalǵan plastık kóleminiń 19%-yn quraıdy. Plastmassa qaldyqtarynyń eksporty 2018 jyly 5 962,5 tonnany qurady.
2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap polıgondarda plastıkti kómýge tyıym salyndy. Sol jyly polıetılen paketterin aqyly paıdalanýdy engizý boıynsha memorandým jasaldy. Biraq elde áli de problemalar saqtalyp otyr, olardyń ishinde mamandar negizgi máselelerdiń biri retinde múddeli taraptardyń ózara álsiz is-qımylyn ataıdy.
Mańyzdy máselelerdiń biri qaldyqtardy jınaý jáne óńdeý máseleleri boıynsha memlekettik organdar, jınaqtaýshylar, qaıta óńdeýshiler, plastık qaldyqtaryn qalyptastyrýshylar arasyndaǵy ózara is-qımyldyń tómen deńgeıi bolyp tabylady. Túrli uıymdar men jeke bıznes ınnovasııalyq sheshimderdi jıi oılap tabady, alaıda plastık qaldyqtaryn jınaý men óńdeýdi kózdeıtin qaýipsiz basqarý júıesiniń jappaı taralýyna ákeletin sınergızm men yntymaqtastyqty qurýǵa yqpal etetin júıe joq.
«Plastıkti qaıta óńdeýge «Iá!» dep Aıt» jobasy aıasynda PlastNet jelisi quryldy, ol túrli múddeli taraptardy biriktiredi jáne olarǵa plastık qaldyqtaryn jınaý jáne qaıta óńdeý júıesin damytý úshin quraldar beredi», - dep atap ótti «Turaqty damýǵa járdemdesý» Ortalyǵynyń jobalar boıynsha menedjeri Iýlııa Dýshkına.
Plastık – bul jańa ónim óndirýge arnalǵan qundy shıkizat, bul rette ol birneshe ret óńdelýi múmkin. Bul turǵyda plastıkalyq qoqystyń kóp mólsherde jınalýy jáne óńdelýi óte mańyzdy. 2018 jyly Coca-Cola kompanııasy qaptamany óndirý jáne qaıta óńdeýge tolyǵymen qaıta qaraý nıeti týraly jarııalady jáne 2025 jylǵa qaraı tolyq qaıta óńdeletin qaptamaǵa kóshýdiń jahandyq maqsatyn belgiledi, 2030 jylǵa qaraı naryqqa Coca-Cola shyǵaratyn tutynýshylyq qaptamanyń 100% balamasyn jınaýǵa jáne óńdeýge yqpal etilmek. Bul maqsattar «Qaldyqsyz álem» (World Without Waste) qaldyqtardy azaıtý jónindegi kompanııanyń jańa strategııasynyń ortalyq elementteri bolyp tabylady.
Coca-Cola kompanııasynyń Ortalyq Azııa men Kavkaz elderindegi korporatıvtik baılanystar jónindegi menedjeri Aleksandra Akkırman túsindirip ótkendeı: «Búgingi tańda álemde bizdiń qaptamamyzdyń 56%–y jınalady jáne óńdeledi – bul negizinen, Eýropa elderinde jáne Japonııa, OAR, Meksıka sııaqty basqa óńirlerdiń jeke alynǵan elderinde jınaýdyń jáne qaıta óńdeýdiń joǵary damyǵan júıeleri esebinen. Mundaı júıelerdiń damý dárejesi, ádette, ekonomıkalyq ál-aýqat deńgeıine jáne memleket pen ındýstrııanyń býyp-túıý qaldyqtarymen problemalardy sheshý úshin jumsaıtyn kúsh-jigerine baılanysty. Tabysty jumys isteıtin júıelerdiń birneshe negizgi ólshemderi bar. Orama qaldyqtary úshin jaýapkershilik orama óndirýshide jáne oraýdaǵy ónimderde tolyq jatýy tıis. Bul óndirýshiler ózderi – jeke nemese salalyq qaýymdastyq arqyly býyp-túıý qoqystaryn jınaý men óńdeýdi uıymdastyrýy tıis degendi bildiredi. Biz Qazaqstanda qaptamadaǵy taýarlardy óndirýshiler men ımporttaýshylar úshin keńeıtilgen mindettemeler júıesi («О́KM») iske qosylǵanyna óte qýanyshtymyz, jáne óndirýshilerden ýtılızasııa alymy óndirile bastady. Biz osy júıeniń tıimdi damýyn jáne jınaý boıynsha málimdelgen kórsetkishterdiń oryndalýyn kórgimiz keledi. Sondaı-aq, baǵaly qaldyqtar qaıtalama shıkizat bolýy úshin qaıta óńdeý júıesin de damytý mańyzdy. Memleket tarapynan barlyq taraptardyń tirkelgen mindettemeleri men ókilettikteri bar naqty retteý bolýy tıis. Bul jaǵdaıda elde retteýshilik deńgeıde qoqysty bólek jınaýdy qamtamasyz etý óte mańyzdy. Eger bul barlyq azamattar úshin mindetti bolmasa, júıe jumys istemeıdi».
Esterińizge sala keteıik, The Coca-Cola Foundation qaıyrymdylyq qory ótken jyly bastalǵan úsh jyldyq «Plastıkti qaıta óńdeýge «Iá!» dep Aıt» jobasyn júzege asyrýdy qoldaıdy. Jobanyń maqsaty – plastıkalyq qaldyqtardy jınaýdyń jáne olardy qaıta óńdeýdiń úlesin arttyrý. Joba sheńberinde Qazaqstannyń 6 aımaǵynda (Shymkent, Taraz, Almaty, О́skemen, Pavlodar, Petropavl) múddeli taraptardyń ózara is-qımylyn jaqsartý, Ekologııalyq Kodekstiń jańa redaksııasynda plastıkpen jáne basqa da qaıtalama shıkizatpen jumys isteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlardy ilgeriletý jáne plastık qaldyqtaryn jınaý jáne qaıta óńdeý júıesin damytýdyń basqa da mańyzdy aspektileri boıynsha belsendi jumys júrgizilýde.
Konferensııa sessııalarynyń biri plastıkpen lastaný máselelerin sheshý boıynsha usynystar men bastamalardy ázirleýge arnalǵan, onyń barysynda qatysýshylar plastıkpen lastaný máselelerin sheshý úshin naqty sharalardy talqylaıdy. Konferensııa qorytyndysy boıynsha múddeli taraptardyń keń aýqymy arasynda taratý úshin Rezolıýsııa ázirlenedi.
ALMATY