Ulttyq qordyń aktıvteri eki aıda jarty trıllıon teńgege tómendedi Bul rette salyqtyq túsimder 37,1 %-ǵa azaıdy.
2020 jyldyń qańtar-aqpan aılarynda Ulttyq qorǵa túsken túsim 363,2 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 37,8%-ǵa nemese 220,7 mlrd teńgege tómen. Onyń ishinde salyqtyq túsimder 358,0 mlrd teńgeni qurap, 2019 jyldyń qańtar-aqpanymen salystyrǵanda 37,1%-ǵa tómendedi. Túsimderdiń aǵymdaǵy serpini saqtalǵan jaǵdaıda, 2020 jyly qordyń paıdasyna jıyntyq salyq tólemderi 2 147,8 mlrd teńgeni quraýy múmkin. Esterińizge sala keteıik, 2019 jyly Ulttyq qorǵa túsken jıyntyq salyq kólemi 2 837,2 mlrd teńgeni qurady. 2020 jyldyń qańtar-aqpan aılarynda Ulttyq qorǵa túsken túsim 363,2 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 37,8%-ǵa nemese 220,7 mlrd teńgege tómen. Onyń ishinde salyqtyq túsimder 358,0 mlrd teńgeni qurap, 2019 jyldyń qańtar-aqpanymen salystyrǵanda 37,1%-ǵa tómendedi. Túsimderdiń aǵymdaǵy serpini saqtalǵan jaǵdaıda, 2020 jyly qordyń paıdasyna jıyntyq salyq tólemderi 2 147,8 mlrd teńgeni quraýy múmkin. Esterińizge sala keteıik, 2019 jyly Ulttyq qorǵa túsken jıyntyq salyq kólemi 2 837,2 mlrd teńgeni qurady.
Sonymen qatar, salyq tólemderiniń barlyq túrleri boıynsha azaıǵany baıqalady. Aǵymdaǵy jyldyń eki aıynda KTS boıynsha túsimder kólemi 121,9 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 100,9 mlrd teńgege nemese 45,3%-ǵa tómen. Munaı sektory uıymdarynyń ónimderin bólý boıynsha túsimder 43,7%-ǵa nemese 92,4 mlrd teńgege, 119,0 mlrd teńgege deıin azaıdy. Aǵymdaǵy jyly PQО́S 16,7%-ǵa tómen, al rentalyq salyqtan túsken túsimder 10,4%-ǵa kem. Bul rette esepti kezeńde munaı eksportynyń aıtarlyqtaı tómendeýi baıqalǵan joq. Osylaısha, 2020 jyldyń qańtar-aqpan aılarynda Novorossıısk portynda «Kaspıı qubyr konsorsıýmy» (KQK) teńiz termınaly arqyly munaı tıeý kólemi 10,48 mln tonnany qurady, bul 2019 jyldyń sáıkes kezeńiniń kórsetkishinen 0,2%-ǵa tómen (10,50 mln tonna). Aıta ketý kerek, KQK qubyr júıesine qazaqstandyq munaı eksportynyń 75%-dan astamy keledi. Aılar boıynsha túsimderdi bólý kezinde, aǵymdaǵy jyldyń qańtarynda Ulttyq qorǵa túsetin salyq túsimderi 2019 jyldyń qańtarymen salystyrǵanda 53,3%-ǵa azaıyp, 51,0 mlrd teńgeni qurady, al aqpan aıynda túsimder 33,3%-ǵa 307,0 mlrd teńgege deıin azaıdy .
2013 jyly Ulttyq qordan 1,4 trln, 2014 jyly 2 trln, 2015 jyly 2,5 trln, 2016 jyly 2,9 trln, 2017 jyly 4,4 trln teńge jumsaldy. Al 2018 jyly Ulttyq qordan 2,6 trln teńge alyndy 2019 jyly alynǵan qarajat týraly málimet áli jańartylǵan joq. Biraq úkimet 2019 jyly «2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańǵa 2019 jyly Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke qarajat qarastyrmaý máselesin engizdi. Bul – qazyna qarjysy Ulttyq qordan toltyrylmaıdy degen sóz.
Ulttyq qorǵa salyq túrinde túsken tólemderge keletin bolsaq, bul jerde ádettegideı munaı sektory kósh bastap tur. Eseptik kezeńde munaıshylar 1,5 trln teńge nemese jalpy túsimniń 77,7%-yn aýdardy. Byltyr bul soma s 8,1 mlrd teńge shamasynda boldy. Ulttyq qordan sońǵy 6 aıda 1,8 trln teńge jumsaldy. Byltyr dál osy kezeńde el ıgiligine 1,4 trln teńge jaratylǵan edi. Kepildendirilgen transfert 1,5 trln teńge boldy. Bir jylda kórsetilgen soma 1,1%-ǵa kóbeıdi. Birinshi jartyjyldyqtyqtyń qorytyndysynda maqsatty transfert kólemi 370 mlrd teńgege jetti. Al qordy basqarýǵa jáne jyl saıyn júrgiziletin ishki aýdıtke 5,7 mlrd teńge bólindi. Bir jyl buryn bul maqsatqa 11,8 mlrd teńge qarastyrylǵan. Jalpy, bizde Ulttyq qor jáne onyń qarjysy týraly sóz jıi qozǵalady. Bul týraly ekiniń biri pikir bildiredi desek artyq emes. Birden aıtaıyq, Ulttyq qor búgin úshin emes, erteń úshin qurylǵan. Mundaǵy aqshada bolashaq urpaqtyń da nesibesi bar. Ulttyq qorda jınalǵan qarjyny pyshaq ústinde halqyna taratyp bergen birde-bir memleket joq. Qazaqstan jahandyq ekonomıkalyq daǵdarys kezinde Ulttyq qordaǵy aqshanyń ıgiligin kórdi, aldaǵy ýaqytta da kóre beredi. Munyń dáleli sońǵy 8 jylda Qazaqstan Ulttyq qordan 83 mlrd dollar alyp, ony áleýmettik baǵdarlamalarǵa jumsady, bankterdi saýyqtyrýǵa bóldi. Bul proses 2007 jyldan beri qaıtalanyp keldedi. Ekonomıstter «Sońǵy jyldary Ulttyq qordan alynǵan qarjy bıýdjettiń kiris bóliginiń teń jartysyn quraıdy», – deıdi. Qazaqstannyń Ulttyq qory sekildi qorlar álemniń basqa elderinde de bar jáne bolǵan. 2008 jyly qurylǵan Reseı rezervtik qory bıyl aqpan aıynda qarjysynyń taýsylýyna baılanysty jabylyp qaldy. AQSh-ta ulttyq ǵylymı qor jáne demokratııa ulttyq qory bar. 1950 jyly qurylǵan ulttyq ǵylymı qor táýelsiz federaldy agenttik retinde AQSh kongresiniń qoldaýymen dúnıege kelgen. Búginde jylyna 7,5 mlrd dollar aınaldyratyn qor qurama shtattardaǵy áleýmettik ǵylymdar salasyndaǵy barlyq ǵylymı jobalardyń 24%-yn qarjylandyrady. Demokratııa ulttyq qory 1983 jyly paıda boldy. Bul qor álem boıynsha demokratııa men adam quqyǵyna qatysty júrgiziletin zertteýlerge grant taǵaıyndaýmen aınalysady. Evreılerde «Evreı ulttyq qory» dep atalatyn qor bar. Atalmysh qor Izraıl memleketiniń qurylýy men qalyptasýyna qarjy quıǵan. Bul qordyń keremettiligi sol, oǵan dúnıejúziniń evreıleri erikti túrde aqsha aýdaryp turǵan. Búgingi tańda «Evreı ulttyq qory» jer satýmen jáne aýqymdy jobalardy qarjylandyrýmen aınalysady. Álemde budan da basqa qorlar tolyp jatyr. Qazaqstandaǵy Ulttyq qor solardyń biri.
Dıagarmmadaǵy derekter QR Qarjy mınıstrliginen alyndy