Qazaq halqynyń tarıhyndaǵy tar jol, taıǵaq keshýli kúrdeli kezeńderdi, taǵdyrsheshti sátterdi – asharshylyq, saıası qýǵyn-súrgin, kolhozdastyrý, kámpeske, soǵys, tyń ıgerý jyldaryndaǵy ana tarıhy, analardyń kóz jasymen jazylǵan tarıhty aqyndardyń analaryna arnaǵan jyrlarymen, sol analardyń taǵdyry arqyly ashyp kórsetkimiz keledi. Osy analar ǵasyrdy arqalaǵan, amanat arqalaǵan analar. Sondaı kezeńniń ózinde kóz jasyn jeńimen súrte júrip uldaryn, ultyn, qazaq áıeliniń qasterli beınesin, aq jaýlyqtyń kıesin saqtap qaldy. Qazaq poezııasyndaǵy ana jaıly eń úzdik jyrlardy, sol jyrlarǵa keıipker bolǵan analar taǵdyryn qabyl alyńyzdar.
Qasymnyń anasy ógeı ákeniń qaharynan yǵyp, balasyna meıirin qandyryp as bere almaı, meıirlenip súıe almasa, Tólegenniń anasy da osy kúıdi keshti. «Balam, sen myna náresteni ýyzǵa toıdyrmasań bolmaıdy, Aısulýdyń emizbe degenine qaramaı, jasyryp, ol joqta emizip, ýyzǵa, tym bolmasa, úsh-tórt ret toıǵyzyp qoı» deıdi Jibek anaǵa enesi. Sonda qaıran ana shaqalaqtyń ońasha qalǵan sátin ańdyp júrip, urlana emizedi eken. Munyń sebebi, túý tereńde jatyr. Bul tusta Ospan sekildi ákeniń ospadar qylyǵy joq, Tólegen anasynyń báıbishege bergen ýádesi bar. Sol ýaǵdanyń sertinen asyp kete almaı qor bolady.
Taǵdyry talqyǵa, bary talaýǵa túsken Jibek ana Ámýdarııa asyp, Tólegenniń ákesi Aıbergenge qosylǵanǵa deıin kóz jasy sorǵa túsken tamshydaı kermek tatyǵan jan eken. О́z erki ózinde bolmaǵan qazaq qyzy ómiriniń kúngeıi – bulttan syǵalaǵan jasqanshaq sáýledeı ǵana zaman emes pe edi ol?!. Ámeńgerlikpen ári-sári kúıge túsken taǵdyrynyń zarynan Aıbergenniń kórgen aıan túsi ǵana arashalap qalady. «Aıbergen, seniń qasyńa kelip qonǵan kúńniń qaltasynda altyn qanjar bar, sony nege almaısyń?». Mine, osy tús, osy altyn qanjar – Tólegenniń kórer jaryǵy, bolashaq uly aqynnyń taǵdyr bastaýy boldy. «Men jaraqat salmaǵan semser edim, sondyqtan jarqyldaımyn, áıtpese ótpes te edim» dep Tólegenniń ózi keıin jyrlaǵandaı, qazaq óleńiniń altyn qanjary – qusaly ananyń qursaǵyna bitken eken:
Armanyńdy aqtarmyn ba júregimde terbesem?
Aıǵa sińili, qaryndassyń qasıetti Jerge sen.
Men ózińdi teńdesi joq qudiret dep túsinem,
Sendik qýat myń ese artyq
Jerdiń tartý kúshinen.
Sulý álem, álem sulý sen jaratqan adammen,
Kók jolynyń qarsylyǵyn qaǵyp tastap
baram men.
Sendik qýat bolar, bálkim, basyn ıdi kók maǵan,
Árkez senen týǵanymdy esime alsam, toqtaman.
Al umytsam, umyt bolyp qalarymdy bilemin,
Umyt qalmaý úshin meniń sharq urady júregim.
Shat júrip-aq qas qaqqansha bolamyn men
shermende,
Jetim emes keı ananyń jetimdigin kórgende,
Kóz aldymda jas dóńgelep býlyǵam da yzadan,
Maǵan tipti sóz kelmeıtin uıattardan qyzaram.
Bul dúnıege onsyz daǵy ketken joq pa kóp eseń,
O, analar, keı pasyqty jaratasyń nege sen?!
Tasbaýyrlar dúnıege kelsin de, tez ketsin de,
Álde ózgeler ondaılardan jıirkensin deısiń be?
Qaı keýdeni jylytady lapyldaǵan otpenen,
О́z keýdesin jylytýǵa qudireti jetpegen.
Anań saǵan kerek bolsa, balańa da sen kerek,
Kezekpenen aýysatyn ǵumyr ǵoı bul dóńgelek.
Ana kerek, o, adamdar, ana kerek adamǵa,
Anasyzdar ań sııaqty kún keship júr ǵalamda.
Pikirimdi unatpaǵan taptyq ta der danany,
Danalyqtyń qajeti joq syılaý úshin anany!
Erlan JÚNIS,
Mıras ASAN,
Marjan ÁBISh.