Plastık qaldyqtardan Jer sharynyń tynysy taryla bastaǵanyn ekologtar aıtyp júr. 1960-jyldary turmysymyzdy jeńildetedi dep qýana patenttegen ónimnen adamzat endi qutylýǵa asyǵyp, ony almastyratyn zat taba almaı basy qatyp otyr.
Almatyda ótken «Plastıkpen lastaný: sheshimder men yntymaqtastyqty izdeý» konferensııasyn «The Coca-Cola Foundation» halyqaralyq qorynyń qoldaýymen «Turaqty damýǵa járdemdesý» ortalyǵy jáne «Greenwomen» analıtıkalyq ekologııalyq agenttigi uıymdastyrdy.
«IýNISEF» áriptestik baǵdarlamalardyń úılestirýshisi Aleksandra Gaskevıch polıetılenderdiń balamasynan týǵan máseleler bıznesti de, bılikti de tolǵandyratynyn tilge tıek etip ótti.
«Qazir máseleniń túıini tarqatyldy. Oblys ortalyqtary men Almaty, Nur-Sultan qalalarynda polıetılender burynǵydaı tegin taratylmaı, árqaısysy 5 teńgeden satylady. Odan túsken qarjy maqta-mata ónimderinen daıyndalǵan ekologııalyq taza sómke daıyndaýǵa jumsalady. Menińshe, maqta ónimderinen ónim shyǵarý Qazaqstan úshin qıyn emes», deıdi A.Gaskevıch.
Álemdik qoǵamdastyq pen ekologııalyq uıymdardyń erekshe nazaryna qaramastan, plastık qaldyqtar qazirgi zamannyń mańyzdy ekologııalyq problemalarynyń biri – bolyp qala bermek. Esepti derekter boıynsha, Qazaqstanda 2018 jyly 483 755,5 tonna plastık túzildi. Statıstıka komıtetiniń málimetterine sáıkes, sol jyly 90 079 tonna plastmassa, plastık, polıetılen jáne polıetılentereftalat qaptamasynyń qaldyqtary suryptaldy, bul shyǵarylǵan qaldyq kóleminiń 18%-yn quraıdy. Bul rette qaıta óńdeýge baǵyttalǵan plastık qaldyqtarynyń kólemi 17 199 tonnany qurady, bul túzilý kóleminiń 3%-yn jáne suryptalǵan plastık kóleminiń 19%-yn quraıdy. Plastık qaldyqtar eksporty 2018 jyly 5 962,5 tonnany qurady.
Byltyrdan bastap polıgondarda plastıkti kómýge tyıym salyndy. Polıetılen paketterdi aqyly paıdalanýdy engizý boıynsha memorandým jasaldy. Biraq elde áli de problemalar saqtalyp otyr. Mańyzdy máselelerdiń biri – qaldyqtardy jınaý jáne óńdeý máseleleri boıynsha memlekettik organdar, jınaqtaýshylar, qaıta óńdeýshiler, plastık qaldyqtaryn qalyptastyrýshylar arasyndaǵy birlesken is-áreket áleýetiniń álsizdigi. Túrli uıymdar men jeke bıznes ınnovasııalyq sheshimderdi jıi oılap tabady, alaıda plastık qaldyqtardy jınaý men óńdeýdi kózdeıtin qaýipsiz basqarý júıesiniń jappaı taralýyna ákeletin sınergızm men yntymaqtastyqty qurýǵa yqpal etetin júıe joq.
«Plastıkti qaıta óńdeýge «Iá!» de» jobasy aıasynda PlastNet jelisi quryldy, bul túrli múddeli tarapty biriktiredi jáne olarǵa plastık qaldyqtaryn jınaý jáne qaıta óńdeý júıesin damytý úshin quraldar beredi», deıdi «Turaqty damýǵa járdemdesý» ortalyǵynyń joba menedjeri Iýlııa Dýshkına.
Plastık – bul jańa ónim óndirýge arnalǵan qundy shıkizat, ol birneshe ret óńdelýi múmkin. Bul turǵyda plastıkalyq qoqystyń kóp mólsherde jınalýy jáne óńdelýi óte mańyzdy. 2018 jyly Coca-Cola kompanııasy qaptamany óndirý jáne qaıta óńdeý máselesin qaıta qaraıtynyn jarııalady jáne 2025 jylǵa qaraı tolyq qaıta óńdeletin qaptamaǵa kóshýdiń jahandyq maqsatyn belgiledi. 2030 jylǵa qaraı naryqqa Coca-Cola shyǵaratyn tutynýshylyq qaptamany tolyq jınaýǵa jáne óńdeýge yqpal etilmek. Bul – kásiporynnyń «Qaldyqsyz álem» (World Without Waste) qaldyqtardy azaıtý jónindegi jańa strategııasy.
Coca-Cola kompanııasynyń Ortalyq Azııa men Kavkaz elderindegi korporatıvtik baılanystar jónindegi menedjeri Aleksandra Akkırman: «Búgingi tańda álemde bizdiń qaptamamyzdyń 56%-y jınalady jáne óńdeledi. Bul negizinen, Eýropa elderinde jáne Japonııa, OAR, Meksıka sııaqty basqa óńirlerdiń jekelegen elderinde jınaýdyń jáne qaıta óńdeýdiń joǵary damyǵan júıeleriniń nátıjesi. Mundaı júıelerdiń damý dárejesi, ádette ekonomıkalyq ál-aýqat deńgeıine jáne memleket pen ındýstrııanyń býyp-túıý qaldyqtary problemasyn sheshýge jumsaıtyn kúsh-jigerine baılanysty. Tabysty jumys isteıtin júıeniń birneshe negizgi ólshemi bar. Orama qaldyqqa óndirýshi jaýap berýi kerek. Bul óndirýshi jeke nemese salalyq qaýymdastyq arqyly býyp-túıý qoqystaryn jınaý men óńdeýdi uıymdastyrýy tıis degendi bildiredi. Biz Qazaqstanda qaptamadaǵy taýarlardy óndirýshiler men ımporttaýshylar úshin keńeıtilgen mindettemeler júıesi (О́KM) iske qosylǵanyna óte qýanyshtymyz, sonyń nátıjesinde óndirýshilerden ýtılızasııa alymy alyna bastady. Osy júıeniń tıimdi damyǵanyn jáne jınaý boıynsha belgilengen mejelerdiń oryndalǵanyn kórgimiz keledi. Sondaı-aq baǵaly qaldyqtar jańǵyrmaly shıkizat bolýy úshin qaıta óńdeý júıesin de damytý mańyzdy. Memleket tarapynan barlyq taraptyń tirkelgen mindettemeleri men ókilettikteri bar naqty retteý bolýǵa tıis. Bul jaǵdaıda elde qoqysty bólek jınaýdy qamtamasyz etý óte mańyzdy. Eger bul azamattar úshin mindetti bolmasa, júıe jumys istemeıdi», deıdi.
The Coca-Cola Foundation qaıyrymdylyq qory byltyr bastalǵan úshjyldyq «Plastıkti qaıta óńdeýge «Iá!» de» jobasyna qoldaý kórsetip keledi. Bul jobanyń maqsaty – plastık qaldyqtardy jınaýdyń jáne ony qaıta óńdeýdiń úlesin arttyrý. Joba sheńberinde Qazaqstannyń 6 aımaǵynda (Shymkent, Taraz, Almaty, О́skemen, Pavlodar, Petropavl) múddeli taraptardyń ózara is-qımylyn jaqsartý, Ekologııalyq kodekstiń jańa redaksııasynda plastıkpen jáne basqa da jańǵyrmaly shıkizatpen jumys isteý máselelerine qatysty ózgerister men tolyqtyrýlardy ilgeriletý jáne plastık qaldyqtaryn jınaý jáne qaıta óńdeý júıesin damytýdyń basqa da mańyzdy aspektileri boıynsha belsendi jumys júrgizilýde.
ALMATY