Toqtaýy joq Stambýl qalasynyń tirshiligi qyzyp tur. Aq jelkeniniń mańdaıyn keshki samalǵa súıdirtip kópirdiń arǵy betinen bergi betine qaıyqtar tynbaı aǵylyp jatyr. Bul keremetti jyrlaý úshin qanshama kún men qanshama túnniń kerektigin kim bilsin?! Ol baqshanyń bergi betindegi oryndyqta sonaý ushy-qıyry joq Mármár teńizdiń sulý kórinisine, onyń eteginde oınaqshyp, terbelgen tentek tolqynǵa, kóktegi tolǵan aıǵa tamsanyp bir ózi otyrdy. Janyndaǵy ústeldiń ústinde jyldar boıy ózimen birge tastamaı alyp júrgen ún taspa. Ol ún taspada kúnige qosylýly turatyn sol bir án. Qasyna eptep keldim de, qarama-qarsy turǵan oryndyqqa jaıǵastym.
- Bul ándi tyńdaı qalsań, birden kúıine ketetindeı ne qudireti bar sonsha?! - dep, tosynnan saýal tastadym. Buryndary qanshama jyl birge júrsek te, dál bulaı qulazyǵan keıpin kórmegen edim. Kózinen jasy úzilip túsken ol áńgimesin aıta bastady: - «Qumǵa da túsken qumyra ýaqyty jetse qıraıdy» ǵoı. Meniń de janym sol qumyra sııaqty. Er azamattyń dál bulaı saly sýǵa ketip, jigeriniń jasyǵany, sirá, mazaqtaýǵa turarlyqtaı bolar, á dostym? Biraq, júrek degeniń bárimizde birdeı. Meni osynshama qaýqarsyz qylǵan ol ne dert deseńshi. Qaıratym kózimnen kórinetin janarymnan tamshy jasty qulatqan bul áýenniń nendeı qudireti bar? О́zimdi únemi «bul - taǵdyrdyń jazǵany» dep jubatatynmyn. Áıtkenmen, qalaýym oǵan kónsin be? Áli esimde. Men ony osydan týra jıyrma tórt jyl buryn alǵash ret kezdestirdim. Kúzdiń qara sýyǵy. Meni onymen alǵash keziktirgen saǵynyshtyń maýsymy, ǵashyqtyqtyń mekeni keýde tusymda máńgige ystyq estelik bop qalyp qoıdy. Bul oqıǵa meniń týǵan elimdegi Semeıge alǵash barýymnan bastalǵan edi. Jastyqtyń býyna masaıyp, qalam terbep, án jazyp, qala berdi sharyqtata shyrqap, baldaı dáýrenniń qyzyǵyna endi ǵana qaryq bolyp júrgen shaǵym. Týǵan jerdiń túkpir-túkpirinen oq boıy ozyq shaýyp júrgen kil júırikter keldi. Men ol qalaǵa aýyz toltyryp aıtarlyqtaı sulýlyǵy úshin ǵana emes, janymnyń rýhanı azyǵy bola alǵandyǵy úshin ǵashyq boldym. Bilemisiń?! Ásem kópiri mynaý Stambuldaǵy Selım Sultannyń uzyn-sonar kópirinen aýmaı-tuǵyn. Sol kópir júregimdegi joldardy onyń júregimen jalǵaıtyndaı kúı keshetinmin. Esimi - Aqmeırim. Meniń jigerimdi qum qylǵan, namysymdy jyǵyp, janymdy qulazytqan - Aqmeırim. Aıdaı áppaq júzi betin múlde kir shalmaǵan aq paraqtaı edi. Móldir janarlarynan tátti bir muń baıqalatyn. Erkek ataýlynyń aldynan kese-kóldeneń ótip kórmegen názigimniń bııazy qalpy, qos burymy, keń etegi búginge deıin kóz aldymda. Ony alǵash kórgendegi kúıim de áli esimde. Tula boıym atsha týlap, júregim dir-dir etti. Alpys eki tamyrymda qan oınaqtap, tilim ózdi-ózdiginen kúrmelip qaldy. Men tilsiz ǵashyqtyq degendi sol kezde-aq sózsiz uǵyndym. Aıdaı sulý Aqmeırim sol saparda barlyq jigittiń tańdaıyn qaqtyrdy. Kózderine kóziń túıisse elitip áketetin onyń aq júzi talaıdy esinen aıyrdy. Buryn sońdy uıańdyq degendi bilmegen men ony kórgende qoı aýzynan shóp almas momyndaı melshıdim de qaldym. Bul ony eń alǵash kórgenimdegi bastan keshirgen tátti sezimim bolatyn... Bir ýaq kózinen domalanyp túsken jasty et jeńdi alaqanymen súrtti de, maǵan qarap: - Sen ózi súıgenińnen aıyrylyp kórdiń be?, - dedi. Men úndemedim.
- Demek kórmegensiń ǵoı. Al men kórdim. Oıymnan jıi oralady, ańsaǵan aq qusym kóz aldymda ózgeniń alaqanyna baq bolyp qondy. Men saparlatyp barǵan Semeıdegi sol dodany aıtam... Myńdaǵan úzdikter bas qostyq. Jasy da, kárisi de, uly da, qyzy da bar. Shyǵystyń qonaqjaı halqy bizdi jyly qarsy alyp, otyz kún oıyn, qyryq kún toıyn jasady. Shamasy Semeıde biz kórmeı ketken ásem jer joq shyǵar. Tipti onyń keń dalasyna deıin birge sharladyq. Umytpasam, sol kez bolýy kerek, «Eńlik pen Kebektiń» qoıylymyn alǵash ret en dalada asa bir qulshynyspen tamashaladyq. Sol sátterde Aqmeırimge degen sezimim odan ári órshı tústi. Bala mahabbat degen uıań keledi eken. Qansha jerden top jaryp, jurtshylyqtyń aldynda júrgenmen, Aqmeırimdi kórgende kómeıim tarylyp, aýzyma tym quryǵanda bir aýyz sóz de túspeıdi. Bir kórgennen ǵashyq bolý degeniń ótirik, mahabbat degeniń jalǵan dep sanaıtyn myna meni Jıdebaıdaǵy sol doda túbegeıli ózgertti. Jıdebaıǵa tús aýa kelip ornyqtyq. «Menmin» degen talaı ónerpaz, ishinde ánshisi de, sazgeri de, aqyny da bar, ortaǵa shyǵyp óz ónerlerin kórsetti. Kezek Aqmeırimge kelgende Jıdebaıdyń jeline deıin tyna qaldy. Quddy bir syńǵyrlaǵan ásem daýysynan tabıǵat ataýly túgeldeıin lázzat alǵysy kelgendeı. Buǵan deıin ashylyp eshkimmen sóılespeı júrgen Aqmeırim sahnaǵa shyqqan boıy ózgerip sala berdi. О́ner dese, óleń dese ishken asyn jerge qoıatyn naǵyz talanttyń biri ekeni sol kezde-aq aıqyn baıqaldy. Elitken erke qyzdyń tátti qylyqtaryna toımaı júrgende sorly basym keter ýaqyttyń kelip jetkenin de ańǵarmappyn. Oıymda bar bolǵany onymen bir aýyz bolsyn tildesip qalý edi. Demimdi ishime tartyp, janyna jaqyn bardym da «ýaqyt qansha» dedim. Shyndyǵynda men úshin ol ýaqyttyń eshbir mańyzy bolmaǵan. Kerisinshe bizdiń jolymyzdy ekige aıyrǵaly turǵan myna ýaqyt toqtap qalsa ǵoı shirkin dep tiledim. Ol maǵan jymııa qarap: - Sizdi munsha batyl dep oılamappyn, tym jaqsy óner kórsetińiz, - dedi. Qyzǵa qyryndaýǵa batylym jetpeı turǵanda bul qandaı batyldyqty aıtyp otyrǵanyna ózim tańqaldym. Osy bir qysqa ǵana tildesý kóńilime erekshe shattyq uıalatty. Sóz arasynda uıalydaǵy baılanys jaıyn syltaýratyp, nomerin de bilip aldym. Keterimde únsiz ǵana bul tanystyq máńgige sozylsa eken dep tiledim. Biraq taǵdyr ony qup kórmedi, dosym... Biz jylǵa jýyq habar almasyp júrdik. Saǵynyp hat jazam. Keıin júregim alyp-ushyp odan habar kútem. Kúnderdiń bir kúni aldynda aqtarylyp jan syrymdy aıtarmyn dep júrgende odan múlde ózge hat keldi. Ishimde bir arpalys baryn túsindim. Amalsyz tistene berippin. Men ony qııa almadym, sóıtsem ol ózgeni qııaldaǵan eken. Men oǵan óleń arnadym, al ol oǵan óleń arnady. Arýdy súıgen júrek týlaýyn tyıa almady. Biraq báribir men ǵashyǵymdy sol beti súıe almadym...
- Seniń sezimińdi sonshalyq elemeı ketetindeı ony kim ǵashyq etti? Tym bolmasa osylaı jubataıyn dep oıladym. - Kim deımisiń?, - degen ol myrs etip kúlip jiberdi de sózin jalǵady: - Sol jyly Semeıde saıysqa birge túsken dókeı symaqtyń balasy bar edi, sol eken. Kóńilin qaıtip arbaǵanyn, qaıtip aýlaǵanyn bilmeımin. Áıteýir ózine táýeldi etip aldy. Qyz baıǵustyń kóńiline qaıaý, qabaǵyna kirbiń uıalatqym kelmeı men de únsiz kettim. Artynsha aradan týra jeti jyl ótti. Aqmeırim umytyldy. Degenmen júrektiń aty - júrek, sezimniń aty - sezim ǵoı. Elden áli kóshpegen kezim. О́nerde biraz jyldan beri birge júrgen jaqyn dosym bar edi. Sol dosym bir kúni bir óleńin oqyp berdi. О́leń tym tátti, tym sátti shyqqan. «Osy bir óleńge án jazsań, qalaı bolady?» dep qolqa saldy. Dosymnyń ótinishin birden qabyl aldym. Nege ekenin qaıdam, sol án júregime tym jaqyn boldy. Shyqqanyna kóp ýaqyt ótpeı jatyp suranys ta kelip tústi. О́zimizdiń jerles ánshi oryndamaq eken. Men eshqandaı qarsylyq bildirmedim. Ol áýen barsha ana men ákeni qýantqan - «Balbóbegim» edi. Buryndary eshbir óleńniń shyǵý tarıhyna qyzyǵýshylyq tanytpaǵan men, bir kúni álginde aıtqan dosyma habarlastym. Sondaǵy máselem sol óleń jaıynda. Dosym aǵynan jarylyp, mán jaıdy búge-shúgesine deıin baıandap berdi. Aqmeırim dep atalatyn bala kúngi dosy sábı súıip, óleń arnaýyn ótinipti. Syrlas dostyń qýanyshyna ortaqtasqan kúıi bar tilegin, izgi nıetin seri dosym óleńge syıdyrtyp, oǵan tartý etken kórinedi. Oıyma birden jastyq shaǵymda qalyp qoıǵan Aqmeırim oraldy. Kózimdi jetkizý úshin sýretin jibershi dedim. Sóıtsem qatelespeppin, sol eken. Baqyttyń baqshasyna qonaqtaǵan bala ǵashyǵymdy kórgende keýde tusym dir ete qaldy. Men osydan biraz jyl buryn es-tússiz súıgen Aqmeırimimniń perzentin kórgende egile jazdadym. О́kinishten órtengen ózegim, býyrqanǵan kóz jasym eski jaramnyń aýzyn tyrnady. Men tipti emirenip ıiskeı almaǵan bala ǵashyǵym osynaý bir ólmes ánniń shyǵýyna sebepker bolypty-aý, muńdasym, sebepker bolypty... Sharasyz shyǵyp jatqan kóz jasy men diril qaqqan daýysynan onyń nelikten áli kúnge deıin jalǵyzdyqta kún keship jatqandyǵyn uǵynǵandaı boldym. - Bilmeı jatyp sóksem, azamattyǵyma syn bolar. Degenmen, tózimińe qaıranmyn, dosym. Jumyr júregińdegi sezimińniń beriktigine qaıranmyn. Erkekterdi jylamaıdy dep kim aıtqan? Jylaıdy eken. Qos janardan jas shyǵarmasa da, júregi jylaıdy. Bul jaqqa nege ǵana asyqqanyń endi túsinikti boldy. - Bul baıansyz baq, mezgilsiz qoshtasý, buıyrmaǵan kezdesý meni ol jaqta ustap qala almady. Qala-tuǵyn sebep te bolǵan emes. Naǵyz erkek ómirinde bir-aq ret qana ǵashyq bolady, bir-aq ret qana es-tússiz súıe alady. Men kóp jandardyń arasynan Aqmeırimimdi izdedim. Alaıda, tappadym. Qansha jannyń janaryna úńilip qarasam da, ony kóre almadym. Osy ýaqytqa deıin myńdaǵan án jazsam, onyń biri de bul án sııaqty maǵan jaqyn bolǵan emes. Meniń emes, ózgeniń bóbegin aq besikte terbetkeni janyma munshalyq batsa da sondaı ystyq. Ár kez bul áýen oınaǵan saıyn kóz aldyma kórkimen kóktegi aı talasqan ásem arý oralady. Onyń beınesin umytpas úshin myna ún taspany janymnan tastamaı alyp júrem. Ony ómirimnen joǵaltqannan keıin ózimdi de birge joǵalttym ǵoı. Tym quryǵanda jetim júregime osy medet bolsa eken deımin. Stambul da ekinshi Semeı sııaqty. Jatsyń dep ózekten tepken emes. Men ómirdi ol deýshi edim. Mármár teńizge kózdiń jasyn kól-kósir tógý úshin emes, saǵynyshymdy seıiltý úshin keldim. Mynaý alyp shahar - ol úshin keshken aýyr azappen pen káýsar sezimderimniń tizbektelgen kóshirmesi sııaqtanady da turady. Ánge de sony qosamyn. Myna turǵan kók aspan, tolǵan aı, jymyńdaǵan juldyz, bári-bári meniń tiri ekenim jaıly oǵan habar beretindeı kórinedi. Tek qaıda, kimmen ekenim belgisiz. Bir qudirettiń bary ras bolsa, onymen túbi bir kezigerime senimdimin. Dúnıe rasynda dóńgelek eken, syrlas, dóńgelek... Men jazǵan myna bir ánge balbóbegińdi terbetip, dúnıeniń qazir qaı shetinde júr ekensiń, buıyrmasym... Qaıda...? Sózin sońyna deıin jetkizbesten, ishtegi alasapyran muńymen bólisken ol sol kúıi ornynan tura keldi de, Ortakóı jaqqa bettedi.Al ústel ústindegi álgi áýen áli oınap tur...
Nurshat Tursynhan,
Oral qalasy