Bul prosesti arzan munaı men qymbat AQSh dollary tezdetip jiberdi. Qysyltaıań ýaqytta qarjy únemdeýge hám bilikti mamandaryn saqtap qalýǵa tyrysqan qarjy segmenti fintech-pen ıntegrasııany jedeldetýge múddeli ekenin ashyq aıta bastady. Bul faktor bankter arasyndaǵy báseke tek klıent úshin ǵana emes, qarjy tehnologııasynyń sońǵy úlgileri úshin de júretinin, kim alda bolsa, sonyń bási basym bolaryn baıqatty.
Senimsizdik sındromy
Qarjy sektoryndaǵy qazirgi jaǵdaı sheginetin jol joqtyǵyn, aqparattyq tehnologııanyń múmkindikterin búgin qoldanbasa, erteń kesh qalaryn ańǵartty. Sebebi Reseı basylymdary Ortalyq bankteriniń «cryptocurrencies» testileýdi jáne sıfrly rýbldi shyǵarý múmkindigin zertteı bastaǵanyn habarlap jatyr.
Bizdiń el de bul baǵytta qara jaıaý emes. Qazaqstannyń qarjy sektorynyń óz jetistikteri bar. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habarlaýynsha, eldegi eń tanymal fintech baǵyttar – elektrondy tólemder, aýdarymdar, valıýtany konvertasııalaý jáne onlaın-saqtandyrý segmentteri IT-men ıntegrasııalanýǵa nıettene bastady. «Qazaqstan naryǵynda ınternettik jáne qarjylyq tehnologııa strategııasynyń operatoryna aınalǵan oıynshylar bar. Ekinshi jaǵynan, onlaın-quraldar bıznesti júrgizýdiń klassıkalyq tásilderine qosymsha retinde dástúrli tásilmen qatar júre beredi. Muny saıası tilmen beıbit qatar ómir súrý deıdi. Qazir eki baǵyttyń qaısysynyń joǵalatynyn nemese qaısysynyń jeńip shyǵatynyn aıta almaısyz», deıdi Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń Qarjylyq tehnologııalar men ınnovasııalardy damytý ortalyǵynyń dırektory Konstantın Pak.
Búgingi tańda sıfrly tehnologııa barlyq banktik qyzmetterdi onlaın-rejimde júrgizýge múmkindik beredi. Sarapshylar bul faktordyń qarjy uıymdarynyń resýrstaryn únemdegenin aıtady. Biraq azamattardyń konservatıvti kózqarastan aryla almaýy bank sektorynyń tehnologııamen ıntegrasııalanýyna kedergi keltirip júr.
О́tken aptanyń sońǵy jumys kúninde bank jáne saqtandyrý segmenti ókilderimen onlaın-júıe boıynsha ótken kezdesý kezinde «Hoým Kredıt Banki» ókilderi qazaqstandyqtardyń 70%-y smartfon ustasa da, bankterdiń keńsesine baratynyn aıtty. Demek, tehnologııalyq jabdyqtalý turǵysynan alyp qaraǵanda, IT-men ıntegrasııalanýǵa daıynbyz. Biraq taǵy da senimsizdik sındromy kedergi keltiredi. «Smartfonmen jasalǵan operasııalar tıisti jerge jetpeıdi, sol sebepti bank fılıalyna baryp, qolmen tapsyrǵanym durys» dep oılaıtyndardyń qatary áli de kóp.
Sıfrly tehnologııanyń damýy men enýindegi lokomotıvterdiń biri – bıometrııa. Shetelderde ol 1990 jyldardyń ortasynan bastap qoldanyla bastaǵan. «Qazir Ulttyq bank tarapynan qarjy ınstıtýttarynyń klıentterine bıometrııalyq sáıkestendirý mehanızmi arqyly qarjylyq qyzmet alýǵa múmkindik berý jumystary júrgizilýde. Júıeniń jumysyn tekserý úshin 20 shaqty bankte synaqtan ótken platforma jasaldy», deıdi Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵynyń ókilderi. Qaýymdastyq baspasóz qyzmetine habarlasyp, «Hoým Kredıt» jáne «Halyq bank» jańa tehnologııalar men sıfrly ónimderdi synaqtan ótkizetinin bildik.
Qalaı bolǵanda da, eldegi barlyq bank sıfrly júıelerdi engizip jatyr. Bir jerde qyzmetterdiń enýi tereń, al keıbir qarjy ınstıtýttary áli de odan qarjy únemdeıdi, shyǵyndaryn ulǵaıtyp nemese kemitip kórsetýge tyrysady. VTB ókilderi osy jıynda shyǵyndardy jasyrmaıtynyn, munyń paıdasynan zııanynyń kóptigin ashyp aıtty. 2018 jáne 2019 jyldary osy bankte jyldyq bıýdjettiń úshten bir bóligi IT-ge bólinip, aqshanyń kóp bóligi aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jumsalǵan eken. «Bizdiń nesıelik qyzmetti avtomattandyrý júıesi nesıe alýǵa ótinimder aǵymyn 4 esege ulǵaıtty, nesıe berý týraly sheshim qabyldaý merzimi 3 esege qysqardy. Nátıjesinde banktiń bólshek saýdadaǵy nesıe portfeli 17%-ǵa ósti», deıdi VTB-nyń basqarma tóraǵasy Dmıtrıı Zabello.
Kez kelgen tehnologııalyq ınnovasııany engizý týraly sheshim qabyldaǵan kezde VTB ony úsh negizgi krıterıı boıynsha baǵalaıdy. Ol – qyzmet qaýipsizdigi, fýnksıonaldylyq jáne qarjylyq turaqtylyq. «Biz múldem jańa tehnologııalar naryǵyn usynbaımyz. Tek qana aqparattyq qaýipsizdik qalqanyn qurýǵa, klıentterimizdiń jeke deregin qorǵaýǵa jáne bıznestiń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa artyqshylyq beremiz», deıdi D.Zabello.
«Hoým Kredıt Banki» ókilderi bolsa elimizde alǵashqylardyń biri bolyp smartfondaǵy qosymshanyń kómegimen nesıeni óńdeý jáne óteý úshin tolyqqandy ózine ózi qyzmet kórsetýdi jetildirip jatqanyn aıtty. Bul júıe boıynsha onlaın- rejimde depozıt ashýǵa, kez kelgen bank kartochkalaryna aqysyz aýdarym jasaýǵa, telefon nómiri boıynsha aýdarym jasaýǵa da múmkindik bar. Sondaı-aq úıde otyryp kartochkańyzdyń nómiri arqyly valıýtany aıyrbastaýǵa bolady. «Jalpy alǵanda, banktik fintech-tiń tórt negizgi baǵyty bar: onlaın nesıe berý, elektrondyq kommersııa, ınternet-qyzmetter jáne tranzaksııalyq qyzmetter. Statıstıkaǵa keletin bolsaq, mobıldi qosymshamyz jelide 50 myńǵa jýyq aqshalaı nesıe beredi, aıyna 1 mıllıonnan astam paıdalanýshyny qabyldaıdy, jylyna 28 mıllıonnan astam aqparatty qaıta óńdeıdi», deıdi osy banktiń ókilderi.
«Jýsan banktiń» mobıldi qosymshasy arqyly tólemder men aýdarymdardy, bank kartochkasymen depozıt ashýǵa bolady. Sonymen qatar bul bank saıahatshylarǵa arnalǵan karta, jeke mobıldi qosymshasy bar balalar kartalaryn aınalymǵa engizdi. Bul jobany ázirge ózge bankter qoldanysqa engizip úlgergen joq. Sondyqtan jańa jobanyń bank úshin tym qymbatqa túskenin IT-mamandar rastaıdy. Aqparat kózderinen anyqtaǵanymyzdaı, «Jýsan bank» buǵan deıin qoldanysta bolǵan aqparattyq-sıfrly jobalardan bas tartyp, tek ózderiniń ekojúıesine basymdyq bergen. «Biz klıentterimizdiń qarjylyq-sıfrly qajettilikterin qanaǵattandyratyn jekemenshik ekojúıeni qalyptastyramyz. Sol arqyly táýliktiń kez kelgen ýaqytynda qyzmet kórsete alatynymyzdy dáleldegimiz keledi», deıdi «Jýsan bank» ókilderi.
Saqtandyrý sektory da kóshten qalmaýy tıis
Saqtandyrý syıaqylarynyń jalpy kóleminde saqtandyrýshylardyń korporatıvti resýrstary arqyly onlaın-rejimde jasalǵan kelisimsharttar úlesi áli de az. Sarapshylar munyń bári qazaqstandyq klıentterdiń tólem qabiletiniń tómendigimen túsindirip kelgen bolatyn. Saqtandyrýshylar az aqsha tólep, kóp salym alǵysy keledi. Sol sebepti kompanııalar da jańa tehnologııalardy asa saqtyqpen engizip jatyr. Máselen, «Kommesk-О́mir» klıentterine apat kezinde jedel kómek kórsetý úshin jaǵdaıdy onlaın-rejimde baqylaýǵa jáne olardyń qyzmetin úılestirýge múmkindik beretin mobıldi qosymsha usynady. «Jyl aıaǵyna deıin onlaın-tólem qyzmeti engiziledi, ıaǵnı veb-saıt arqyly saqtandyrý jaǵdaıy týraly habarlaýǵa, odan keıin banktik kartochkada saqtandyrý tólemin ala otyryp, zalaldy baǵalaý týraly ótinish jiberýge bolady», deıdi osy kompanııa ókili Oleg Hanın.
«Frıdom Fınans» saqtandyrý kompanııasy bólshek naryqqa jalǵyz ónim – OGPO avtokólikterin mindetti saqtandyrý arqyly kirdi. «Bizdiń mindetimiz, saqtandyrýdy tolyǵymen onlaın-rejimge aýystyrý. Birinshi qadam – polısterdi onlaın-tirkeýdi engizý. Ekinshi kezeń – qashyqtan qaıta shyǵarý jáne polısti toqtatý múmkindigin engizý. Úshinshi kezeń – onlaın-tólemderdi júzege asyrý jáne saqtandyrýdyń basqa túrlerin osy formatqa beıimdeý», deıdi atalǵan kompanııanyń basshysy Dáýlet Aqyjanov.
Kez kelgen tehnologııany engizý ınvestısııany qajet etedi. Salany alǵa ilgeriletetin tehnologııaǵa basymdyq berilgende bıznesti júrgizý ońtaılanady. О́tken jyly «Frıdom Fınans» eko-júıege basymdyq berip, termınaldar jelisinen akkaýnt ashqan. Alǵashqy jyly munyń shyǵynyn saqtandyrý agenttikteri nemese fılıaldar keńsesin ustap turýǵa jumsalǵan shyǵynnan eki ese kóp bolypty. Biraq ekinshi, úshinshi jyly ekojúıe kompanııanyń 5 mlrd teńgesin únemdegen. Dáýlet Aqyjanov bizben áńgimesinde qarjy ınstıtýttarynyń basym kópshiligi bıometrııalyq málimetter resmı mártebege ıe bolady dep kútetinin, qarjylyq qyzmetterdi ınternetten alýǵa bolady degen úmitpen ómir súretinin aıtty. «Biz Ulttyq banktiń, Qarjygerler qaýymdastyǵynyń aqparatty tehnologııany batyl engizý kerek degen bastamasyn qoldaımyz. Taıaý bolashaqta aqparatty tehnologııalardyń kómegimen kez kelgen termınaldan nemese áleýmettik jelide akkaýnt ashý tehnologııalardy iske qosýdy tezdetýge kómektesedi», deıdi ol.
«Nomad Insurance» saqtandyrý kompanııasynyń basshysy Dáýren Imanjanov ta onlaın-saqtandyrýdyń artyqshylyqtary kóp ekenin aıtty. «Internetti paıdalaný ónimniń qunyn tómendetýi múmkin. Shyǵyndardyń ózi aqparattyq júıeler men marketıngtiń damýynyń deńgeıine baılanysty. Onyń deńgeıi kóterilgen saıyn baǵa da tómendeı beredi. Qazir bul segment arzan emes, biraq satýdyń dástúrli arnalaryna qaraǵanda jınaqtaý marjasyn únemdeýge bolatynyn klıentter bildi. Sondyqtan olar onlaın-saqtandyrýǵa basymdyq bere bastady», deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, saqtandyrý sektorynda kóp másele memlekettik derekqorlarǵa, sondaı-aq túrli retteýshi organdardyń daıyndyǵyna baılanysty. Dál qazir kompanııalar men retteýshi organdardyń bir-birin qatty asyqtyrýyna da bolmaıdy. Birinshi kezekte saqtandyrýshylardyń tólem qabileti eskerilgeni jón. Sondyqtan shyǵynǵa qaramastan, tólem túrlerin klınetterdiń jaǵdaıyna beıimdese, naryqtaǵy orny nyǵaıa túsedi.