Syrty bir qońyr baǵlan, ishi bir kekti qabylan

Aqsuńqar qustyń balasy...

Sol bir kúnder esime tússe, kóńildi qýa­nysh kerneıdi. Kúzdiń qońyr salqyn lebi biline bastaǵan, qyrkúıektiń sońǵy kún­deri bolatyn. Arqanyń aptap ystyǵy qaıtyp, teristen lobyta soqqan dalanyń ju­maq samaly júz sharpyp, jaz boıy ja­syl túske malynǵan japyraqtardyń jıe­gine saryjaǵal reń júgirgen jylymyq kún­derdiń biri-tin. Sonaý dúnıeniń bir bury­shyn­da, ıaǵnı qańqyldap ushqan saryala qaz­dyń qanaty talatyn sheksiz qıyrda, jaǵa­syna júz jyl júzip jete almaıtyn kók muhıttyń arǵy jaǵynda, oıpatynda kengýrý júgirgen jasyl qurlyqta jazǵy Olımpııa oıyndary ótip jatqan.

Muhıttyń arǵy jaǵynan dúrkin-dúrkin habarlar legi tolassyz aǵylýda. 2000 jylǵy qyrkúıektiń 27-shi juldyzynda: «Oıbaı, Olga deıtin jelaıaq qyz kedergiden qarǵyp jarysyp, altyn medal alypty...». Qyrkúıektiń 29-shy juldyzy: «Súıinshi, qazaq, tórt birdeı boksshy fınalǵa shyqty». «Iа, Qudaı, aqsarbas, kimder eken?». «Ermahan Ybyraıymov, Muhtarhan Dildábekov, Bolat Jumadilov, Bekzat Sattarhanov».

Osyndaı jaǵymdy jańalyqty estip, qýanǵandyqtan bolar qoıyn dápterime:

Arǵymaq atqa er salǵan,

Andyzdap, qıqý jar salǵan,

Tebingi toly ter aqqan,

Soqqysyn qardaı boratqan,

Erekshe Alla jaratqan,

Tolǵap tartyp judyryq,

Álemdi jalt qaratqan,

Qazaqtyń batyr-serisi,

Namystyń jalaý jeńisi,

Tórde turǵan tórt qazaq

Ǵasyrdyń tarlan bórisi... – dep jazyppyn.

Qudaı-aý, myna jańalyqqa qýanbaǵan qazaq­tyń júregi sirá, tas shyǵar. Bul ózi tórt jylda bir ótetin ǵalamdyq alaman jarys bolsa, oǵan jumyr jerdiń men­min degen myqtylary qatysyp jatsa, ásirese, boksqa jýan judyryǵyn bilep kelgen saıdyń tasyndaı júzdegen saıyp­qy­ran­nyń ishinen bir ýys qazaqtyń tórt azamaty sharshy topta tomaǵa sypyryp, ataqty Aqtamberdi jyraý aıtqandaı:

Aqsuńqar qustyń balasy,

Túser bolsa egeske,

Bizge de saýǵa demes pe... – dep, jalanyp tursa, qalaı qýanbaısyz.

Aıt­paqshy, tarıhty aqtarsaq: budan buryn da osyǵan uqsas oqıǵa oryn alǵan. 1984 jyly bokstan Tashkent qalasynda ótken KSRO chempıonatynda tórt qazaq: Kárimjan Ábdirahmanov, Serik Nurqazov, Serik Qonaqbaev, Asylbek Qılymovtar fı­nalǵa shyǵyp, tórteýi de chempıon atan­ǵan. Qazirginiń tilimen aıtqanda, sol jyly Los-Andjeleste ótetin Olımpıada oıyn­darynyń joldamasyna ıe bolǵan. Biraq sosıalızm men kapıtalızmge bóli­nip, súzisip turǵan saıasat bu­lar­dyń jolyn japty.

Degenmen ornynda bar ońalady eken, ara­da attaı 16 jyl ótkende, qazaq­tyń tórt balasy KSRO-ny bylaı tastap, álem­­niń mańdaı aldyna shyqty. Nátı­je­sin­de, jasy jıyrmaǵa jańa tolǵan boz­ji­git Bekzat Sattarhanov qazaq sporty tarı­­hynda bokstan tuńǵysh Olımpıada chem­pıony atandy.

 

Qarashyqtardan qulaǵan qaıǵy...

Qazir joǵarydaǵy oqıǵany saǵyna eske alamyz. Altyn tuǵyrǵa kóterilip, ta­rıh­tyń jańa paraǵyn ashqan bozjigi­ti­miz bozamyq tańda bozjorǵasyna minip, baqı­ǵa qaraı sapar shekti. Artynda bozaryp jurty qaldy, bulqynyp ulty qal­dy, býsanyp bulty qaldy, buldyrap tur­qy qaldy... Bekzat batyr dúnıeden ozdy degen habardy estigende, bir aqyn qaryndasymyz bylaı dep jyrlaǵan eken:

Tún qursaýyna tutylyp kettiń,

Tumanǵa máńgi jutylyp kettiń,

Kirshiksiz janǵa daq salǵyń kelmeı,

Jalǵannan erte qutylyp kettiń.

 

Nege óıtti eken qudiret mynaý,

Jalǵannan jaınap kúlip óttiń-aý,

Qarańǵy túnde qaq jaryp aǵyp,

Júregimizdi tilip óttiń-aý!

 

О́ksidi halyq, sherlendi nalyp,

Jaıdary júziń jerge endi me anyq?!

Qarashyqtardan qulaǵan qaıǵy,

Jatyr ma, qalqam, keýdeńdi qaryp.

Eńirep Ertis, egildi Esil,

Tabytqa qımaı, tebine me Syr,

Jaratqan Allam, óziń qoldap,

Bekzatty peıish tórine kóshir...

Osylaı taǵdyrdyń jazýymen, Alla­nyń ámirimen, Bekzat batyr Olım­pıa­da shyńyn baǵyndyryp kelip, myń­jyl­dyqtardyń toǵysynda, ıaǵnı 2000 jyldyń sońǵy kúni ortamyzdan ozdy. Biraq bizge onyń janqııar erligi mura bolyp qaldy. Bul erlik áli talaı jastyń uranyna aınalar, talaı aqynnyń jyr-ánine aınalar, talaı tarlannyń turaǵyna aı­nalar, talaı talanttyń bulaǵyna aınalar, elim dep emirengen ulan bolsa, óshpes sham-shyraǵyna aınalar... Ol kúnder áli alda!

 

Bolattyń asyl synyǵy...

Bekzat anadan batyr bolyp tý­ǵan joq. Jastaıynan shyńdaldy, shy­nyq­ty, qara terin tókti, kúndiz otyr­mady, túnde uıyqtamady, qaımana qazaǵy úshin namystyń qaıraǵyna, ultynyń baıraǵyna aınaldy... On úsh jasynda ózi týyp-ósken Túrkistan qalasynda boks­tyń qol­ǵabyn qolyna kıdi. Týma talant aına­lasy birer jylda jabaǵy júnin erte tas­ta­ǵan qula taıdaı qulpyryp shyǵa keldi. Qanaty erte qataıǵan bala qyran­daı topshysyn túıdi. Sóıtip, dúr silkindi.

1995 jyly 15 ja­syn­­da Kentaýda ótken tanymal boks­shy Qanatbek Shaǵa­taev­­tyń júldesi jolyndaǵy jarys­ta tusaýy kesildi. Kelesi 1996 jyly jas­ós­pirimder arasynda oblys chempıony ata­nyp, Qostanaıda jala­ýyn kótergen res­pýb­lıkalyq mektep oqýshylary spartakıadasynda top jardy. 1998 jyly jastar arasynda el chempıony atanyp, qarymyna aryny qosyldy, bala jigit rıngte bulań júrispen jas jolbarystaı josyldy.

Josylǵan kúıi Argentınada ótken boks­tan jastar arasyndaǵy álem bi­rin­shi­ligine baryp tizgin tartty. Sal­maǵy – 54 keli. Bul 1998 jyly bolatyn. Zaryna kirgen Bekzat bala áýeli ıtalııalyq boks­shy Mıchel dı Andjelony jeńdi. Odan keıin shved jigiti Patrık Bogermen qol­ǵap túıistirdi. Oǵan 13 dúrkin dál soqqy jum­sap, 13:1 esebimen «esiń barda – elińdi tap» dep rıngten túsirdi. Shırek fı­nalda Kýbanyń qabylany Gılermo Rıgondony aıamaı sabady. Esep 5:1.

Gılermo Rıgondo qudaıynan «Bek­zat­tan qutqar» dep tilegen bolýy kerek, bizdiń bala keshikpeı 57 kelige salmaq aýys­ty da, 54 kelide otyryp qalǵan kýbalyq osy salmaqta eki dúrkin (2000, 2004) Olımpıada jáne eki dúrkin (2001, 2005) álem chempıony atandy. Shirkin bizdiń Bekzat aman bolǵanda myna kýba­lyq­tan kem túspes edi-aý...

Bekzat jartylaı fınalda nemis Hamısı Dıýrstti 8:3 esebimen eseńgiretip, sheshý­shi shaıqasta Ýkraına boksshysy Servın Súleımanovtan utyldy. Osylaı álem bi­rinshiliginiń kúmis medal qan­jy­ǵa­lap qaıtty.

 

Qabylan aıbat shegedi...

Bekzattyń ómirdegi bolmysy jaıly syr­las aǵasy Ermahan Ybyraıymov, «marqum ómirde óte qarapaıym edi, úı­re­ný­den jalyqpaıtyn, men onyń jasynda ol jetken jetistiktiń mańyna da barǵan joqpyn. Syrt sıpaty sondaı kishipeıil bolǵanymen, ishinde ashy namys qaınap jatatyn...» dep eske alypty. Osyndaıda Qanaıuly Bekbolat jyraýdyń:

Syrty bir qońyr baǵlan,

Ishi bir kekti qabylan.

Qabylan aıbat shegedi,

Qabanǵa azý janyǵan – deıtin uzaq tolǵaýy eriksiz eske oralady.

Hosh, sonymen... Bekzat 1999 jyly salmaq aýystyryp 57 kelige ótti dedik. Eresekter arasynda Qazaqstan chempıona­ty­na qatysady. Biraq onda Baqtııar Tile­­genovten utylady. El chempıony atan­­ǵan Baqtııar álem birinshiligine baryp, sát­siz­dikke ushyraıdy. Alda Sıd­neı olım­pı­a­dasy. Ýaqyt az qaldy. Tash­kentte Azııa birinshiligi jalaýyn kóte­re­di. Osy jarystan 57 kelide lısenzııa almasaq qarań qalamyz. Oǵan kim qaty­sa­dy?! Baqtııar ma, álde Bekzat pa?! Sheshimdi ulttyq quramanyń bas bapkeri Tur­syn­ǵa­lı Edilov qabyldaıdy. «Azııaǵa Bekzat barsyn!». Tursekeń osy sheshimi arqyly qazaq boksyna jańa esim ákelerin sol kez­de bildi me eken?!

Tashkentte jalaýyn kótergen qurlyq chem­pıonaty barysynda Bekzat Sat­tar­ha­nov Ońtústik Koreıa boksshysy Hvan Lımdi – 6:5 esebimen, úndistandyq Redjı Rama­nandty – 6:3 esebimen, qyrǵyz Muzafar Júsipbekti – 8:5 esebimen utyp, fınalda ózbekstandyq boksshy Týl­kýn­bek Týrgýnovqa ese jiberdi. Biraq bul altynǵa bergisiz kúmis edi, óıtkeni, Olım­pıa­da lısenzııasyn qosa aldy.

 

Bultty jaryp, aıdy ashqan...

Sıdneı olımpıadasy. Qazaq sporty tarıhynda jańa paraq ashylǵan kún. Alǵashqy paraq: osy dodaǵa lısen­zııa utyp alǵan jeti boksshynyń jeteýi de qazaq jáne jeteýiniń de shırek fınalǵa shyǵýy. Olar: Bolat Jumadilov (51 keli), Bekzat Sattarhanov (57 keli), Nurjan Kárim­janov (60 keli), Danııar Mu­ńaıt­pasov (67 keli), Ermahan Yby­raı­ymov (71 keli), Oljas Orazalınov (81 keli), Muhtarhan Dildábekov (+91 keli) edi. Ekinshi paraq: qazaq ulany boks­tan tuńǵysh ret Olımp shyńyn baǵyn­dyr­dy. Ol – Bekzat Sattarhanov!!!

Olımpıada tórindegi Bekzattyń al­ǵash­­qy qarsylasy rýmynııalyq Ovıdıý Bobı­rnat boldy. Ony 14:5 esebimen erkin utyp, kelesi kezekte joly túıisken Ońtús­tik Afrıka sportshysy Djeffrı Mat­he­bý­lanyń basyna soqqyny jańbyrdaı sel­detti. Esep – 16:5.

Shırek fınalda túrkııalyq Ramazan (Ramaz) Pallıanı kútip tur­dy. Tegi grýzın, Keńes mek­te­bi­niń ókili. 1992 jyly Grýzııanyń atynan Barselona olımpıadasyna qatysyp qola medal alǵan, 1993 jyly álem chempıonatynan taǵy da qola medalǵa ıe bolǵan, eki dúrkin Eýropa chempıony (1996, 1998). 1999 jylǵy álem chempıonatyna Túrkııa atynan qatysyp taǵy da qola júldeger atan­ǵan.

Bekzat úshin eń aýyr jekpe-jek osy bolǵany aıqyn. Sebebi túrkııalyq boks­shy­lardyń bári buǵan deıin jarystan shyqty. Pallıanıdan basqa tuıaq qal­ma­dy. AIBA-nyń bas hatshysy, ulty túrik Kaner Daganelıdiń jany murnynyń ushyna keldi. Pallıanı jeńilse, erteń el­diń betine qalaı qaraıdy. Daganelıdiń sas­qany sonshalyq, AIBA-nyń vıse-prezı­denti Beket Mahmutovtyń aıaǵyna qal­­paǵyn tastap: «Beket beı, seniń jeti bir­deı jigitiń shırek fınalda tur, bizde Ramazdan basqa tuıaq qalmady, qulyń bolaıyn aǵataı, jekpe-jekti bizge saty­ńyz­shy» dep jalynady. Sonda Beket kóke­miz qabaǵyn qaıshylap alyp: «Dáke, qazaqtar bireýlerdi satyp alýy múm­kin, al ózin eshqashan satpaıdy» depti. Myna teketiresten keıin boks ádil ótpeı qaıt­pek. Sodan alma-kezek satyrlaǵan soq­qy­lar ketti, upaı eki jaqqa bir-bir­den top-top túsedi. Esep 11:11 eki myqty tepe-teń kele jatyr, ýaqyttyń bitýine 10 sekýnd qaldy. Sol sátte Bekzat oń qoly­men bir shúıirip qarsylasyn jas­qa­dy da, solaqaı judyryǵymen qaq shekeden kúrs etkizdi. Esep 12:11. Bekzat jeńdi.

Osy oqıǵanyń basy-qasynda kýáger bolǵan sport jýrnalshysy Qydyrbek Rys­bekuly aıtady: «Bekzattyń osy jeńi­si­nen keıin bári aıqyndaldy, qalǵanyn qaǵyp alatyn qaýqary baryn ańǵardyq». Shynynda Bekzat qalǵan qarsylastaryn qaǵyp aldy dese de bolady. Jartylaı fınalda jolyqqan Marokko úmiti Tahar Tamsamanıdy 22:10 esebimen oısyrata utty. Fınalda AQSh boksshysy Rıkardo Hýares kóldeneń turdy.

Sheshýshi jekpe-jek qaıdan ońaı bolsyn, onyń syrtynda Olımpıada alańy bolsa! Rıngke shıryǵyp shyqqan baǵlan Bekzat birinshi kezekte upaı sanyn 5:2-ge jetkizip ýh dedi. Ekinshi aınalymda tipti ashyldy. Rıngtiń ústinde sútke toıyp jeliden jańa bosaǵan qulyndaı oınaqtady. 30 sekýnd ótpeı jatyp upaı sanyn 7-ge, 15 sekýnd ótkende 11-ge apardy. Qońyraý syńǵyr etkende esep aıyrmasy 15:4-ti kórsetti. Úshinshi raýndta Rıkardo Hýares baryn saldy. Eki qolyn kezek qarmap ólermendikpen umtyldy. Tipti birneshe upaı da alyp úlgerdi. Bizdiń Bekzat bolsa, jorǵa júrispen taı­paq qarany kútip alady da, solq etkizip bir salyp qoıyp taıpalady-aý shirkin. Esep 20:14. Mynany qara!

Sońǵy sátter. Taıpaq qaranyń silesi quryǵan, jeńilgenin moıyndaı bastaǵan sııaqty. Bekzat sirgeli taıynshamen oınap júrgen Kúpibaıdyń tentek ulyndaı tańdap urady, tolǵap soǵady, lyp etip artqa tartylady, bylq etip janyna qaraı yrǵıdy. Sheberlik emeı nemene. Sońǵy esep 22:14. Bekzat bokstan qazaqtan shyq­qan tuńǵysh Olımpıada chempıony!!!

Bul kúnder qazir saǵynyshqa aınaldy. Jyl saıyn baýyrymyzdyń týǵan kúni 4 sáýirde esi durys qazaq almas qy­lysh aldaspan ulyn bir sát esine alyp, duǵa baǵyshtaıdy. Allanyń rahmetine, paıǵambardyń shapaǵatyna bólen, Bekzat ba­ýyrym! Sózimizdiń sońyn qoıyn dáp­te­rim­degi myna bir jyrmen aıaqtaıyn:

Bultty jaryp, aıdy ashqan,

Almas qylysh aldaspan,

Móńirep týǵan marqasqam,

Sheńgeli qumaı salaly,

Sarshógil muzdaı balaǵy,

Serpip tartsa judyryq,

Adyrnadan aǵytylǵandaı talaǵy,

Eńirep týǵan, er Bekzat,

Sendeı ul qaıta týa ma?