Kez-kelgen memlekettiń, qoǵamnyń basty baılyǵy – adam. Halyqtyń densaýlyǵy – memleket bolashaǵynyń negizi desek, onyń jaqsy, qalypty jaǵdaıda bolýy ómir súrý saltyna tikeleı baılanysty ekendigi aıtpasa da túsinikti.
Sondyqtan da bul mańyzdy máselege Elbasy únemi aıryqsha kóńil bólip keledi. Jahandyq deńgeıde adamzat úshin indet bolyp tanylǵan - koronavırýs dertine qatysty Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Birlese bilgen el bárin jeńedi» atty maqalasy jarııalandy. Jahandaný kezeńinde álemdik saıasatta, halyqaralyq qatynastar júıesinde ózindik oryn alyp otyrǵan qazaq eliniń jetistikteri, beıbitsúıgish saıasaty, tabystary Elbasy N.Á.Nazarbaevpen tyǵyz baılanysty. Kemel tulǵa retindegi Elbasymyzdyń daryndylyǵynyń nátıjesinde, postkeńestik kezeńdegi qıyn-qystaý kezde qazaq elin jarqyn bolashaqqa bastaı bildi. Qundy tájirıbelerdi halyq danalyǵymen ushtastyryp kele jatqan Prezıdentimiz, qazirgi ǵalamdaný kezeńiniń qaýip-qaterlerine tosqaýyl qoıyp, óz halqynyń jáne álem memleketteriniń bolashaqta «beıbit ómir súrip, jańa serpinder, jetistikterge jete berýin» qandaı jaǵdaıda júzege asyrýǵa bolady degen mańyzdy máselelerdi kóterip keledi. Qazirgi tańda halyq densaýlyǵyna, halyqtyń ómirine qaýip tónip turǵan kezde de baǵdarshamdyq óz ustanymdaryn jarııalap otyr. Bul, tujyrymdamalyq – mazmundaǵy jáne rýhanı jaýapkershilikti júkteıtin jańa ómirlik ustanymdaryn aıqyndaıtyn maqala.
Birinshiden, maqalada, «Qazaqstan qaýipti derttiń aldyn alýǵa álem elderiniń eń alǵashqylarynyń biri bolyp kiriskeni, tıisti saqtandyrý sharalarynyń jasalǵany, memlekettik organdardyń arnaýly daıyndyqtan ótkizilgeni» naqtylandy. Shyndyǵynda, Qazaqstan Respýblıkasy halqy densaýlyǵynyń jaı-kúıi, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq ahýal jáne densaýlyq saqtaý júıesiniń damýy sońǵy onjyldyqta oń úrdistermen sıpattaldy. Sońǵy jyldary negizgi medısınalyq kórsetkishterdi — týýdy, ólim-jitimdi, ómir súrýdiń ortasha uzaqtyǵyn turaqtandyrýǵa qol jetkizildi. Juqpaly aýrýlarmen aýyrý tómendedi. «Salaýatty ómir salty» baǵdarlamasy aıasynda Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrýdyń keshendi, úzilissiz jáne ornyqty júıesin qurý boıynsha is – sharalar kesheni 3 kezeńde júrgizildi. Osy baǵdarlama aıasynda, shekarany sanıtarııalyq qorǵaý júıesi qalyptasty, memlekettik shekarada el aýmaǵyn asa qaýipti ınfeksııalyq aýrýlardyń ákelinýinen jáne taralýynan qorǵaýdy qamtamasyz etetin sanıtarııalyq-karantındik pýnktter jelisi keńeıtildi. Jalpy dárigerlik praktıka qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek qyzmetin reformalaý júrgizildi, qanaınalym júıesi aýrýlaryn erte anyqtaý mánine balalardy, eresekterdi profılaktıkalyq qarap-tekserý, urpaqty bolý júıesiniń onkopatologııasyn erte anyqtaý úshin áıelderdi skrınıngtik zertteý júrgizildi. Osy sharalar negizinde, elimizde halyq densaýlyǵyn saqtaý boıynsha mańyzdy sharalardyń júrgizilip otyrǵandyǵyn jáne onyń jalǵasyn tabatyndyǵyn aıqyndaımyz.
Ekinshiden, Elbasy maqalada, «Táýelsizdiktiń eń alǵashqy kúnderinen bastap men uly Abaı atamyzdyń «Kimge dostyǵyń bolsa, dostyq dostyq shaqyrady» degen dana qaǵıdasyn basshylyqqa alyp, álemniń barlyq memleketimen aradaǵy kelisim men dostyqqa, ózara senim men yqpaldastyqqa negizdelgen saıasat ustandym. Egemendiktiń bastapqy jyldarynda irgeles elderdiń bárimen tatý qarym-qatynas ornatyp, shekara máselesin túbegeıli sheshkennen keıin túrli deńgeıdegi yntymaqtastyq uıymdaryn qurýǵa bastamashy bolǵanymnyń basty sebebi de sol edi», dep aıshyqtaıdy. Qazirgi tańdaǵy jaǵdaı kezinde Qytaı Halyq Respýblıkasynan dárigerlerdiń jiberilýi, dári-dármekpen kómektesýi de osynyń aıǵaǵy ispettes.
Dúnıejúzilik tájirıbede, az ǵana ýaqytta halyqaralyq qaýymdastyqqa tanylǵan memleketter basshylary ishinen, halyqaralyq beıbitshilikti nyǵaıtý jolynda bastamalar kóterip, álemdik deńgeıde tanylyp otyrǵan kóshbasshylar sany múldem az. Beıbitsúıgish, damyǵan eldiń kóshbasshysy retinde bizdiń Elbasymyz osy qyrlarymen halyqaralyq bedelge ıe bolyp keledi. Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti, qazaq tarıhynda bıik tuǵyrlardan oryn alyp, eldiń eldigi jáne urpaq bolashaǵy úshin bar kúsh - jigerimen halqyna qyzmet atqaryp, halqynyń uıytqysy bolǵan asqaq rýhtaǵy tulǵa.
Úshinshiden, maqalada «Ádette jurt kóńili alań osyndaı kezdi el ishine úreı taratyp, baıbalam salýshylar óz múddesine paıdalanýǵa tyrysady. Men halyqty ártúrli sondaı azǵyryndy, arzan áńgimelerge erýden saq bolýǵa shaqyramyn. Shynymen kóptiń qamyn kózdeıtin adam aıǵaıshyl kúshimen emes, ıgilikti isimen qyzmet etkeni durys. Ǵaıbat pen baıbalam ornyna ǵylym-bilimmen shuǵyldanǵan abzal», delingen. Atalmysh baǵyt óte mańyzdy, sebebi halyq densaýlyǵyna, ómirine qaýip tóngen kezdegi eń ótkir ishki saıası máselelerdiń qataryna saıası turaqtylyqty saqtaý kiredi. Qazirgi tereń qurylymdyq-fýnksıonaldyq ózgerister kezeńinde qoǵamdyq qatynastardyń damýyn, ishki jáne syrtqy qaýipsizdikti qamtamasyz etip, turaqtylyqty saqtaý mindeti qoıylady. Sondyqtan, elimiz úshin syrtqy arandatýshylyq toptardyń yqpalyna, olar qurǵan torǵa túspeı, «revolıýsııalyq jolmen emes, evolıýsııalyq jolmen» damýdy jalǵastyryp, qıynshylyqtardyń barlyǵyn jalpy halyq bolyp jeńe bilýimiz – ortaq ulttyq múddemiz bolyp tabylady.
Elbasy bastaǵan sara joldan aınymaı, saıası jańǵyrtýdy jalǵastyrý saıasatyn ózekti, ótkir másele dep sanaımyn. Der kezinde irgeli qaıta qurylymdardy júrgize almaǵan el – jahandyq jańa qaýip-qaterlerine qarsy tura almaıdy jáne mundaı turǵydaǵy memleket óz dáýiriniń keńistiktik-ýaqyttyq kontentinen tys qalyp, tarıhı damýdyń jahandyq prosesterinen qalyp qoıý qaýpi tónetindigi barshaǵa málim.
Qazaqstan halqy Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti dara tulǵamyzdy maqtan tuta otyra, beıbitshilikti, halyqaralyq qaýipsizdikti saqtaýǵa, óńirlik yntymaqtastyqty damytýǵa baǵyttalǵan saıasatyna, bastamalaryna tolyq qoldaý kórsetip otyrdy. Elbasynyń álemdik saıasattaǵy bul sara joly, júregi elim dep soqqan árbir qazaqstandyqty patrıottyqqa, maqtanysh sezimine jeteleıdi dep oılaımyn. Koronavırýs indeti qaýpi tónip turǵan jaǵdaıda da, halqyna dem berip, tyǵyryqtan shyǵar joldardy usynýy da – jahandyq syn-qaterler talabynan týyndaǵan batyl qadamdar. Osy turǵyda, jastarymyzdyń boıynda Qazaqstan eliniń birligine, terrıtorııalyq tutastyǵyna qaýip tóndiretin – shovınızm, ksenofobııa, traıbalızm, dinı tózimsizdik sııaqty jalǵan ıdeıalardyń taralýyn toqtatýǵa úles qosý– bizdiń urpaqtyń basty maqsaty.
M. Áýezov atyndaǵy OQMÝ ujymy da osyndaı qıyn qystaý shaqta biz Elbasymen birgemiz, halyqpen birgemiz, indetti jeńý úshin barlyq kúsh - jigerimizdi jumsaımyz dep málimdeımiz. Jastarǵa patrıottyq rýhanı tárbıe berýdi basty maqsat qoıǵan ýnıversıtet ujymy - «túrli tústi revolıýsııalarǵa qarsy» jastardyń boıynda ımmýnıtetti damytyp, elin, jerin, memleketin súıýge baýlýdy eń basty maqsaty sanaıdy.
О́z kezeginde M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti de karantın kezinde negizgi maqsatyn júzege asyrýda. «ISVÝZ» aqparattyq júıesi, «Zoom» strımıngtik servısi, «Prometeı» júıesi aqparattyq resýrstary arqyly GÝGL KLASS RÝM, KÝRSERA onlaın platformalary taǵy basqa oqytýdyń qashyqtan bilim berý tehnologııalary men ádisterin qoldana otyryp, oqytýdy qamtamasyz etýde. Oqý prosesin uıymdastyrý belgilengen oqý júktemesine, oqý jumys josparyna, oqý baǵdarlamalaryna, sabaq kestesine jáne grafıgine sáıkes júzege asyrylýda.
Elderine qaıtpaı bilimin jalǵastyryp jatqan sheteldik stýdentterge jataqhanada qashyqtan bilim alýǵa múmkindikter jasalyp, ınternet jáne Wi-Fi júıesimen qamtamasyz etildi. Oqýmen qatar tárbıe jumysy da qashyqtyqtan uıymdastyrylyp, #onlaınsabaqOQMÝ, #Abai175 chelendjderin Qazaqstan jastaryna jarııalaýda. Oqytýshylar men stýdentterden quralǵan eriktiler toby áleýmettik muqtaj toptaǵy balalar jáne qarttar úılerine arnap medısınalyq betperdeler tigip berdi. Oqytýshy professor quramy men qyzmetkerler jalaqylarynan qol úzbeı karantınde onlaın jumys kestesine kóshirildi.
Elbasynyń indetti aýyzdyqtaýdaǵy armany men maqsaty elimen enshiles ekeni daýsyz. Osyndaı syn saǵaty kezinde úreıden aýlaq bolyp, senimdi joǵaltpaıyq. «Tatý úıge taqsiret jýymaıdy» degendeı, kópultty Otanymyzda búl máseleni tek birlik arqyly eńsererimiz daýsyz. Maıqy bı aıtqandaı «Bereke túbi-birlik, Birlik túbi-tirlik, Jeńis túbi-erlik!». El bolyp birigýden asqan baqyt joq!
Darııa QOJAMJAROVA,
M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ rektory