• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
13 Qyrkúıek, 2013

Bolat AIýHANOV:Meniń otanym – sahna

540 ret
kórsetildi

Osydan úsh jyl buryn Halyq ártisi Bolat Aıýhanov mádenıet jáne óner salasynyń «International Socrates Prize» atty Halyqaralyq Sokrat syılyǵynyń laýreaty atandy. Saltanatty marapattaý rásimi týraly dúnıejúzi basylymdary jarysa jazdy. Júldege usynǵan Eýropalyq Bıznes Assambleıa Atalymdyq komıtetiniń (EVA, Oksford, Ulybrıtanııa) bas dırektory Djon V.Nettı «Sizdi joǵarǵy qoǵamdyq baǵa alǵanyńyzben quttyqtaı­­myz. Bul sizdiń álemdik ónerge jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń aldyńǵy qatarly balet ujymynyń jetekshisi retinde qosqan úlesińizdiń moıyndalǵany», dep iltıpatyn bildirdi. Shynynda da «Socrates Award Ceremony» atty Halyqaralyq Sokrat syılyǵy – bul kásibı saladaǵy joǵarǵy jetistikterdiń baǵasy, eń joǵarǵy, halyqaralyq dárejede moıyndalǵandyqtyń belgisi bolatyn.

 

Osydan úsh jyl buryn Halyq ártisi Bolat Aıýhanov mádenıet jáne óner salasynyń «International Socrates Prize» atty Halyqaralyq Sokrat syılyǵynyń laýreaty atandy. Saltanatty marapattaý rásimi týraly dúnıejúzi basylymdary jarysa jazdy. Júldege usynǵan Eýropalyq Bıznes Assambleıa Atalymdyq komıtetiniń (EVA, Oksford, Ulybrıtanııa) bas dırektory Djon V.Nettı «Sizdi joǵarǵy qoǵamdyq baǵa alǵanyńyzben quttyqtaı­­myz. Bul sizdiń álemdik ónerge jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń aldyńǵy qatarly balet ujymynyń jetekshisi retinde qosqan úlesińizdiń moıyndalǵany», dep iltıpatyn bildirdi. Shynynda da «Socrates Award Ceremony» atty Halyqaralyq Sokrat syılyǵy – bul kásibı saladaǵy joǵarǵy jetistikterdiń baǵasy, eń joǵarǵy, halyqaralyq dárejede moıyndalǵandyqtyń belgisi bolatyn.

Qyryq bes jyldyń ishinde «Almatynyń jas baleti» repertýary baı, sheberligi joǵary Memlekettik akademııalyq klassıkalyq bı ansambline aınalyp, búkil tirlik tynysy bizdiń kóz aldymyzda ótýde. Aıýhanovtyń qoltańbasyna izdenis, mýzykalyq bıik mádenıet, klassıkalyq kórkem bı tásilderiniń taýsylmaıtyn qazynasyn meńgerýge umtylys, jańalyqqa qushtarlyq, grafıkalyq pa, zergerlik pe, áıteýir, kez kelgen qoıylymynyń búge-shigesine sheıin dál, naqtylyq tán. Sonyń arqasynda shetelge de, respýblıkamyzǵa da keńinen tanymal bolyp, horeografııalyq ónerdi ıgerýi jóninen bul ansambl álemdik balet ujymdarynyń eń úzdigi sanalatyn alǵashqy ondyǵyna enip otyr. Bolat Ǵazızulynyń «Meniń baletim», «Sezimder ómirbaıany» atty kitaptary bar. Sońǵysyna alǵysóz jazyp, kezinde óńdep-daıyndalýyna qol ushyn bergenmin. Eýropa mádenıetiniń 20-shy ǵasyrdaǵy 60 jaryq juldyzy týraly shyǵatyn 25 kitaptyń bireýi Aıýhanovtyń ómiri men ónerine arnalǵan (avtory avstralııalyq óner zertteýshisi Iýrı Rıýntıý). Arnaıy shaqyrýmen Túrkııada «Mahabbat ańyzy», Tashkentte «Aldar Kóse» baletterin qoıǵan, kóptegen medal, orden ıegeri. T.Júrgenov atyndaǵy О́ner akademııasynyń professory, halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Ystambul, Semeı, Ekibastuz qalalarynyń qurmetti azamaty

Sanaly ómirin balet ónerine arnaǵan Bolat Ǵazızulynyń qoıǵan qoıylym­­­dary, tárbıelegen shákirtteri qazaq balet óneriniń negizin qalady. Ataǵynan at úrkedi, tolyp jatqan marapatyn tizip, qolpashtaı bastasań: «Faına Ranev­skaıa aıtqandaı bári ánsheıin... jerleý rásiminiń menshik zattary ǵana» dep short kesedi. Udaıy janushyra mazasyzdanyp, tynym tappaıtynynyna qaramastan «ýaqytty asyqtyrǵym kelmeıdi» deıdi. Aty-jóni qubylysqa aınalǵan Aıýhanov jumbaǵyn óz basym ýaqyt atty qudiretpen baılanystyramyn. Mine, jarty ǵasyrǵa jýyq óner arenasynda ýaqyttyń kýágeri bola júrip, dáýir dúbirinen shynaıylyqpen, kórkemdikpen balet shejiresin jasady. Bul onyń búkil ómiriniń máni, mazmuny, namysy, ıdeıalogııasy, ar-uıaty. Árdaıym qoǵamnyń aldyńǵy qatarynda bolyp, óziniń shyqqan ortasyn izgilikke, sulýlyqqa, bilimge baýlýda. Qatelesýge haqym joq dep esepteıdi, kez-kelgen spektakli birtutas, myzǵymaıtyn músin ispettes, alyp-qosar min tappaısyń. Sahnada eksperıment jasamaıdy, qandaı da qoıylymy tıtteı kúdik týǵyzbaýy tıis, oı eleginen ótip, ábden pisip-jetilip qana usynylady kópshilikke. Kórermen aldyndaǵy, meıli ol Taldyqorǵan, álde Parıjde me, báribir, jaýapkershilikti sezinýi tańǵaldyrady. Turaqsyz, sózinde turmaıtyn, shashylyp-shashyrap júretinderdi unatpaıdy. Aınalasyndaǵylardan jınaqylyqty, tastúıin tártipti talap etedi. Turmys-tirliktiń qandaı jaǵdaıyna da ıkemdi, irili-usaqty sharýanyń bári qolynan keledi. Qasyndaǵ ylardy toıǵyzyp, syılyq jasaǵannan, túıtkil máselelerin sheship bergennen rahat tabady. Qaramaǵyndaǵylardyń eshqaısynyń qarny ashyp, úı-kúısiz qalǵany joq. Bárine birden baqyt syılaı almaǵanymen, kez kelgeniniń muń-muqtajyn oryndaýǵa janushyra júgiredi. Eshqashan jeńil jol tańdaǵan emes. Qoıylymdarynyń horeografııalyq kúrdeliligi sonsha, akademııalyq basqa teatr solısteriniń muny ıgerip-meńgerýi ekitalaı. Ol úshin ujymyndaǵy árbir ártis sırek ushyrasar jaýhar, kez kelgeniniń orny bólek. Ansambliniń dúnıe júzine shyǵandaǵan dańqynyń bir sebebi osy. Maııa Plıseskaıa tárizdi «balettiń baǵyndyrmaıtyn qudireti joq» ekenine sengendikten de ómir mýzykasyn, álem áýenin «kórip», tańǵajaıyp týyndylarymen tańdaı qaqtyrýda. Jarty ǵasyrdan beri tynymsyz aınalysqan kásibiniń ári patshasy, ári quly, «meniń otanym – sahna» deýiniń astarynda bylaıǵylardyń óresi jete qoımaıtyn talaı syr jasyrynǵan.

Taraý-taraýǵa bólip taldaýǵa laıyq júz elýden astam qoıylym, myńdaǵan jeke konserttik baǵdarlamasyn erekshe jaratylǵan, rýh arıstokrattary retinde qabyldap tárbıelegen shákirtterimen júzege asyrýda. Biri báriniń, bári biri­niń mártebesine qyzmet etken netken úılesimdilik deseńizshi! Klassıkalyq úlgiden aýytqymaı bekzattyqqa daǵdylan­ǵany, jaqsyny kóp kórgeni sonsha, shala-jansar dıletanttyqty, jappaı ortashalyqty múldem qabyldaı almaıdy. Ǵasyrlar boıy qalyptasqan ónegeni ózindik qana qoltańbasymen baıytýyna osy qasıeti yqpal etse kerek. Qala men dalany, Ulybrıtanııa men О́zbekstandy, Qyrǵyzstandy ma... qatar tańdaı qaqtyrǵan sońǵy izdenisteri álemdik balette buryn-sońdy ushyraspaǵan jaıt. «Aqqý kóli”, “Margarıtanyń túsi”, “Karmen”, “Anna Pavlova” , “Revolıýsııa qyrandary”, «Oraq pen balǵa»... bir-birine esh uqsamaıtyn qoıylymdardyń árqaısysy alys-jaqyn shetel kórermenderiniń birdeı qyzyǵýshylyǵyn týǵyzýda. Álemniń qaı buryshynda da ansamblin asqan qyzyǵýshylyqpen qarsy alady.

Qaıda sapar shekse de qazaǵynyń, memleketiniń mártebesin bıiktetip keledi. О́zi de sezedi ulttyq án-kúıimizdiń qaıtalanbas qudiretin, «Er Tarǵyn», «Birjan – Sara», «Abaı» ma, kez kelgen qazaq operasynyń syrtqy jurtqa ıtalııa tilinde shyrqalǵandaı áser etetinin maqtan tutady. Áýelden-aq baletke suranyp turǵan dástúr, ádet-ǵurpymyz, altybaqan, orteke, betashar, qyz qýý, báıge... tárizdi oıyndar, jalpy qazaqtyń ómir súrý salty sahnalyq nebir myqty týyndylaryna arqaý bolǵanyn biledi .

«Balet – jan dúnıeniń mýzykasy, deıdi, balet – mýzykanyń táni, onyń súıemeldeýinde emes, mýzykanyń ózin bıleıdi! Bir ǵana qımyl arqyly kúlli sıýjetti, tipti «Gamlettiń» be, «Djýlet­­tanyń», «Qyz Jibektiń» be, monologyn kórermenge op-ońaı jetkizýge bolady... Dene án shyrqaıdy, qoldar sóıleıdi, bas bıleıdi, aıaqtar oılanady...». Tyńdaı bastasań, Bolat Ǵazızulynyń oı-pikiri telegeı-teńiz jalǵasa beredi. Jaratqan ıesiniń úıip-tógip bergen qabileti-aý desek te, uzaq jylǵy turaqty tabysy, jeńisiniń tórkininde taban aqy, mańdaı ter, tynymsyz eńbek jatqany anyq. Shyǵarmashylyq avantıýra táýekelge jaqyndyǵyn da jasyrmaıdy. Bostandyǵyn, erkindigin, ishki azattyǵyn bárinen joǵary qoıady, áldekimniń ózine qalaı tirlik keshýdi úıretkenin qalamaıdy. Jan dúnıesiniń tylsymyna kez kelgendi aralastyrmaıdy, talaı syrlasyp, áńgimeleskende baıqaǵanym – kópke qanshalyqty kómek­tesip, tyǵyryqtan shyǵaryp, joldaryn ashyp, qıyndyqtan qutqaryp, top, tobyrdyń arasynda kóńildi júrse de bolmysynyń japadan-jalǵyzdyǵy. Bala-shaǵasynyń (shúkir, uly, qyzy, nemere, shóbereleri bar) barlyq jaǵdaıyn jasap, týǵan-týysqandarynyń kez kelgen ótinishin oryndap, áriptesterin alǵa súırep, bárin-bárin qas-qabaqtan uǵyp júgiretinine qaramastan qasyndaǵylardan eshteńe dámetpeıtini, mindetsimeıtini, óziniń hal-ahýalyna, talap-tilegine eshkimdi ortaq qylmaıtyny qaıran qaldyrady. Tipti as bólmesinde de ózi ǵana qojaıyn, jeke múddesiniń paıdasyna áldekim, áldebireýdi elestete almaıtyndaı. Daǵdylanǵan ádetinen jańylmaıtyny sonsha, uıaly telefon ustamaıdy, televızor, ınternet, kompıýter tetikterinen múldem habarsyz, kitap, maqalalaryn eski jazý mashınkasynda basady. Desek te, aınalasyndaǵylarmen tez til tabysady, eshkimnen de óziniń kóshirmesin izdemeıdi. Talanttyǵa janyn sala kómektesedi. «Sál nársege qýanamyn, ózim-ózime sırk, tirlik keshý sondaı qyzyq, kóńildi. О́mir qysqa emes, oqıǵalar óte kóp... Myıym bar bolǵanymen, tóńiregimdeginiń báriniń babyn tabýǵa aqylym azdaý. Keıde áldeqalaı kezdeısoq ushyrasqanda beıtanystar: «o, qandaı jaqsy kórinesiz, ke­­­­remetsiz...» deı bastasa, « ózińizdi men áli de tanımyn» degendi aıtqyńyz k