Qabiri jetpis jyldan keıin tabyldy

­­Soǵys balalary… Ákeden erte qalǵan olar taǵdyrdyń tepe­rishin kórip, ómirde kóp nár­seden qaǵyldy. Soǵys kezin­de bala­lyǵymyz urlan­ǵan bizdiń de qazir aldymyz seksenge kelip qaldy.

Ákem Ǵosmanııa Dúrmaǵam­betov 1907 jyly Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdanynda dúnıege kelgen. Ájemniń aı­týynsha, ákemiz aqyldy, kóp­tiń qamyn oılaǵan, meıi­rimdi de eńbekqor jan bolǵan. Jas­taıynan eńbekke erte aralasyp, soǵystyń aldynda Balqashmys zaýytynda jumys istegen eken.

1941 jyly ákemdi Qar­qara­lynyń áskerı komıs­sarıa­tynan Otan qorǵaýǵa shaqyrǵanda men 2 jasta ǵana bolyppyn. 9 jasar aǵam Dáýlethan men 5 jas­taǵy apam Maǵıra úsheýmiz anam Malǵııanyń qolynda qal­­dyq. Anam soǵysqa ketken aza­mat­tardyń ornyna kolhozǵa jumys­qa kirip, balalaryn asyraý úshin kóp jyl aıanbaı eńbek etti.

Reseı Federasııasy Qor­­ǵanys mınıstrliginiń Bas arhıviniń resmı derekteri boıynsha ákem Ǵosmanııa Dúrmaǵambetov 57-armııanyń 156-shy atqyshtar dıvızııasynyń qura­mynda soǵysqan. 1942 jyl­dyń qazan aıyna deıin úıine hat jazyp turǵan ákemiz sol jyldyń 20 qazanynda birneshe aıǵa sozylǵan dańqty Stalıngrad tú­bindegi shaıqasta erlikpen qa­za tapty. Bolshıe Chapýrnıkı aýy­­lynyń Baýyrlastar beıi­tin­de 57-shi armııanyń jaýyn­gerlerimen birge jerlengen. Ta­rıh­taǵy derekterge súıensek, ákem maıdannyń eń qaýipti aýmaq­tarynyń birinde soǵysqan eken.

Stalıngradty betke alǵan Germanııa men onyń odaqtastary áskeri qarý-jaraqtyń barlyq túri­men tolyq jaraqtalǵan. Sta­­lıngrad shaıqasy Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń barysynda úlken betburystyń bastalýyna jol ashqan shaıqas boldy. Nemis-fashıst áskerleriniń Stalıngrad túbindegi jeńilisi nemis halqyna moraldyq ja­ǵy­nan úlken soqqy boldy. Sol Stalıngradty qorǵaý úshin meniń ákem de sońǵy demi qalǵan­sha shaıqasyp, teńdesi joq ba­tyr­lyq kórsetken. Jaýǵa qas­qaıyp qarsy turyp, jeńisti jaqyn­datýǵa úlesin qosty.

Arada 70 jyl ótkende balalarym Nazgúl men Baqytty ertip Volgograd oblysy Bol­shıe Chapýrnıkı aýylyna, ákem­niń jerlengen jerine baryp qaıt­tym. Qabirine týǵan jerdiń bir ýys topyraǵyn saldyq. Osy­laı­sha kópten beri oıymda júr­gen úlken bir sharýany bitirip, kó­ńilim jaılanyp qaldy. Bar­ǵan jerimizde jylyushyraı qar­sy alǵan jergilikti halyqqa, be­ıit­­ke qarap, kútim jasap júr­­­gen mektep oqýshylaryna rı­za­­shy­­lyǵymyzdy bildirdik. Bo­l­shıe Chapýrnıkı aýylynyń Uly Jeńis­tiń 70 jyldyǵyna oraı uıym­­dastyrǵan soǵys arda­ger­ler­ine arnalǵan paradyna qa­tys­tyq.

Balalarym men nemere­le­rimniń esinde soǵys dalasynan qaıtpaı qalǵan ákemniń beınesi er­jú­rek jaýynger retinde máńgi qala­tynyna senemin. Beıbit za­man­nyń ornaýyna úlken úle­sin qos­qan maıdangerlerdi jas urpaq qa­shanda zor qurmet tutyp, esten shy­ǵar­maýy kerek. Bul – bizge paryz.

Qural DÚRMAǴANBETOV

Qaraǵandy